مفتی مصر: ماه رمضان، ماه بخشش الهی و موسم اصلاح اخلاق و تقویت ارزش‌های همبستگی است

به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری «حوزه»، نظیر عیاد، مفتی جمهوری مصر تأکید کرد که ماه مبارک رمضان، ماه بخشش الهی و موسمی ایمانی عظیم برای اصلاح اخلاق، ترمیم روابط و تقویت ارزش‌های رحمت و همبستگی اجتماعی است.

وی از مردم مصر و امت اسلامی خواست این ماه کریم را با روح توبه صادقانه و بازگشت به سوی خداوند متعال به استقبال کنند و از کوتاهی‌ها یا لغزش‌های گذشته دست بردارند.

مفتی مصر تصریح کرد که ماه رمضان باید ایستگاهی واقعی برای بازنگری و تجدید معنویت باشد، نه صرفاً فصلی گذرا برای انجام عبادات؛ بلکه فرصتی برای احیای دل‌ها، تصحیح مسیر و ساختن نفوس بر اساس صدق و اخلاص.

نظیر عباد افزود: سعادت حقیقی از آنِ کسی است که این ماه را به‌خوبی بهره گیرد تا نقطه‌ی آغاز زندگی‌ای باشد نزدیک‌تر به خدا، و سودمندتر برای وطن و جامعه.

مفتی مصر گفت که ماه رمضان در وجدان امت اسلامی جایگاهی ایمانی بزرگ دارد، جایی که معانی ارتباط با خداوند متعال تازه می‌شود و ارزش‌هایی که در فشار زندگی روزمره رنگ باخته‌اند، دوباره احیا می‌گردند.

وی خاطرنشان کرد که با توجه به چالش‌های اخلاقی و اجتماعی روبه‌افزایش در جهان امروز، نیاز به این فصل معنوی بیش از پیش احساس می‌شود؛ فصلی که به انسان فرصت بازنگری، محاسبه نفس و تصحیح مسیر زندگی را می‌بخشد.

ماه رمضان، مدرسه‌ای برای تزکیه نفس و تربیت اخلاقی

عیاد توضیح داد که ماه رمضان و عباداتی که انسان در آن انجام می‌دهد، مدرسه‌ای بزرگ برای تزکیه نفس، تنظیم رفتار و تقویت روح مسئولیت‌پذیری فردی و جمعی است؛ در آن انسان معنای صبر را می‌آموزد، به یاد نیازمندان می‌افتد و حس همبستگی اجتماعی را زنده می‌کند.

وی افزود: رمضان فرصتی عظیم برای اصلاح بسیاری از آسیب‌های اخلاقی است؛ ماه قرآن، ماه نگه‌داشت زبان از آزار، و ماه تقویت روابط خانوادگی است.

مفتی مصر ادامه داد که وقتی انسان درک کند رمضان فرصتی برای بازنگری در خود و اعمالش و تنظیم اولویت‌هایش است، ماه رمضان از مجموعه‌ای ظاهری از مناسک به تجربه‌ای روحانی و معنوی ژرف تبدیل می‌شود؛ تجربه‌ای که روح حقیقی رمضان را زنده می‌کند: از توبه آغاز می‌شود، با تصحیح نیت ادامه می‌یابد و با فهم مقصد واقعی روزه کامل می‌شود؛ چراکه روزه تشریع نشده تا فصلی برای اسراف یا تجمل‌گرایی باشد، بلکه برای تقوا، کنترل نفس و تعمیق ارتباط با خداوند متعال است.

دعوت به ساده‌زیستی و پرهیز از اسراف در ماه رمضان

وی تأکید کرد که باید روح سادگی و بی‌تکلفی را در این ماه بازگردانیم، زیرا زیاده‌روی در خورد و خوراک و گسترش مصرف با جوهره روزه سازگار نیست.

عیاد گفت: اصل روزه، احساس نیازمندان و مهار خواهش‌هاست. زیاده روی در مصرف، هدف روزه را تضعیف می‌کند و انسان باید بخشی از هزینه‌های خود را صرف صدقات و کارهای خیر نماید؛ این امر کلید بازگشت به معنای واقعی ماه رمضان است.

روزۀ حقیقی؛ تربیت نفس و سازندگی انسان

مفتی مصر افزود که روزه عبادتی است با ابعاد تربیتی عمیق، فراتر از امتناع ظاهری از خوردن و آشامیدن؛ زیرا روزه انسان را از نظر اخلاقی و رفتاری می‌سازد.

وی توضیح داد: روزه، ارزش صبر را در انسان تثبیت می‌کند، فرد را بر تحمل گرسنگی و تشنگی و کنترل شهوات و احساسات تربیت می‌کند. این صبر ضعف نیست، بلکه نیرویی درونی است که انسان را قادر می‌سازد بر خواسته‌های خود مسلط شود و در تصمیمات و رفتارهایش متعادل‌تر گردد.

نظیر عیاد ادامه داد: روزه مدرسه‌ای برای انضباط است؛ احترام به وقت، پایبندی به حدود مشخص، و توانایی تأخیر خواسته‌ها به خاطر فرمان الهی را می‌آموزد. کسی که در امور مباحی چون خوردن و آشامیدن خود را منضبط سازد، در دیگر عرصه‌های زندگی نیز تواناتر خواهد بود.

همبستگی اجتماعی و مسئولیت جمعی

مفتی مصر خاطرنشان کرد: از دیدگاه اجتماعی، روزه احساس دیگران، به‌ویژه فقرا و نیازمندان، را در دل انسان زنده می‌کند؛ از این رو ماه رمضان با صدقات، زکات فطر و سفره‌های اطعام پیوند خورده است، زیرا عبادت از بطن اجتماع جدا نیست و باید به رحمت عملی و همبستگی حقیقی تبدیل شود.

پرهیز از زیاده‌روی در فضای مجازی و رسانه‌ها

نظیر عیاد از مسلمانان — به‌ویژه جوانان — خواست تا در ماه رمضان استفاده از فناوری را مدیریت کنند، آن را وسیله‌ای برای خیر و دانش و ارتباط نیکو با خویشاوندان قرار دهند، نه ابزاری برای اتلاف وقت یا ارتکاب محرمات.

وی گفت: هدف از روزه صرفاً ترک ظاهری خوراکی‌ها نیست، بلکه تربیت نفس و اصلاح رفتار است.

وی به حدیث پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) اشاره کرد که می فرمایند: «من لم یدع قول الزور والعمل به فلیس لله حاجة فی أن یدع طعامه وشرابه». (هر کس دروغ و عمل به آن را ترک نکند، خداوند نیازی ندارد که او از خوردن و نوشیدن خود دست بردارد.)

مفتی مصر توضیح داد که اگر شبکه‌های اجتماعی به منبع غفلت، شایعه‌پراکنی، غیبت، تمسخر یا نگاه‌های حرام بدل شوند، در ظاهر روزه را باطل نمی‌کنند، اما پاداش آن را کم کرده و روح عبادت را تهی می‌سازند.

وی افزود: روزۀ حقیقی با نیت تحقق تقوا و تسلط بر نفس سنجیده می‌شود، نه فقط با صحت فنی آن. اگر محتوای فضای مجازی باعث اتلاف وقت و دوری از قرآن، ذکر، نماز جماعت و نیکی به والدین شود، بی‌تردید از پاداش بزرگ روزه می‌کاهد.

ماه رمضان، فصل بازگشت به اعتدال

مفتی مصر یادآور شد که رمضان باید ماهِ节‌بخشی و کنترل نفس باشد، زیرا اسراف شرعاً ممنوع است، چنان‌که خداوند فرموده است:{وکلوا واشربوا ولا تسرفوا} «و بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید».

وی تأکید کرد: افراط در مصرف با اهداف تربیتی روزه که بر مهار تمایلات و احساس همدردی با دیگران استوار است، مغایرت دارد

نقش نهادهای دینی در هدایت جامعه در ماه رمضان

عیاد افزود که نهادهای دینی نقشی اساسی در ارتقای آگاهی دینی صحیح در این ماه دارند؛ زیرا مردم در این ایام بیشتر به سؤال‌های شرعی و بازگشت به خدا روی می‌آورند. از این رو وظیفه این نهادها تنها بیان احکام فقهی نیست، بلکه هدایت فکری، اصلاح مفاهیم و ترسیخ فهم معتدل از دین نیز بر عهده آنان است.

وی به نقش دارالافتاء مصر اشاره کرد که با رصد و تحلیل محتوا و سپس ارائه‌ی توضیح صحیح و متوازن، با انتشار فتاوی غیرمعتبر در شبکه‌های اجتماعی، به‌گونه‌ای علمی، منظم و مستند برخورد می‌کند.

در این زمینه، رصدخانه رسانه‌ای دارالافتاء به پایش مطالب منتشرشده در فضای مجازی می‌پردازد، به‌ویژه فتاوی و دیدگاه‌هایی که جنبه افراطی دارند. این رصدخانه گرایش‌های عمومی را بررسی و با تحلیل گفتمان دینی، میزان سازگاری آن با روش علمیِ متعادل را مشخص می‌کند.

همچنین شاخص جهانی فتوای دارالافتاء فتاوا را در سطح محلی و بین‌المللی از نظر محتوا، زمینه و آثار اجتماعی تحلیل می‌کند تا تصویر جامع‌تری از تحولات اندیشه و گفتمان دینی ارائه دهد و گزارش‌ها و مطالعاتی برای اصلاح خطابات مبتنی بر ادله و قواعد فقهی معتبر تدوین کند.

فتوا در زمانهٔ معاصر: میان ثوابت و متغیرات

نظیر عیاد خاطرنشان کرد: فتوا با تغییر زمان، مکان و شرایط مردم تغییر می‌یابد، و توازن میان ثوابت شریعت و متغیرات واقعیت، جوهرِ کار اجتهادی و فتوایی است.

وی افزود: شریعت اسلامی بر اصول ثابتی چون عقیده، عبادات و ارزش‌های اخلاقی بزرگ بنا شده، در حالی که در حوزه معاملات و اجتهاد، انعطاف و توجه به عرف و شرایط را مجاز دانسته است.

مفتی مصر تأکید کرد که باید میان نصوص قطعی و دلالت‌های ظنی یا اجتهادی تفاوت قائل شد؛ امور ثابت قابل تغییر نیستند، اما در مسائل ظنی، عرفی یا مرتبط با مصالح، مجال اجتهاد و بررسی باز است.

رویکرد دارالافتاء در فقه معاصر

مفتی مصر توضیح داد که دارالافتاء مصر بر ترکیب فقه نص و فقه واقعیت تکیه دارد؛ ابتدا ادله شرعی مسأله را بررسی می‌کند، سپس ابعاد اجتماعی، اقتصادی و روانی معاصر آن را تحلیل کرده، آثار و پیامدهای آن را می‌سنجد تا حکم فقهی با مقاصد شریعت در حفظ دین، جان، عقل، نسل و مال هماهنگ باشد و از هدف الهی جدا نشود.

وی افزود که نوسازی در گفتمان فتوایی امروز ضرورتی واقعی است، نه تجمل فکری؛ زیرا تغییرات عصر و نسل‌های جدید، به‌ویژه در فضای مجازی، این نیاز را تحمیل کرده است.

وی در پایان تأکید کرد: تجدید در فتواها، هرگز به معنای تغییر احکام شرع نیست، بلکه یعنی تجدید در شیوه ارائه و زبان خطاب تا ارتباط با جامعه و نسل‌ها مؤثرتر گردد.

دارالافتاء مصر در این راستا ابزارهای خود را توسعه داده است؛ از جمله گسترش حضور در پلتفرم‌های مجازی، تولید محتوای تصویری ساده، ایجاد امکان گفت‌وگوی مستقیم از طریق پخش زنده، و بهره‌گیری از علوم اجتماعی و انسانی برای فهم مسائل جوانان.

عیاد گفت: تجدید حقیقی در فتوا، تغییر حکم نیست، بلکه نوسازی راه رساندن آن به مردم است، به گونه‌ای که مقاصد حق را تحقق بخشد و مصالح خلق را پاس بدارد.