خبرگزاری حوزه | حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی(مد ظله العالی) در درس خارج فقه قضا و شهادت(۲۱/۱۱/۱۴۰۴) فرمودند:
«ماه مبارک رمضان باید فرصت تحقیق، مطالعه و تولید محتوای عمیق علمی باشد، بهگونهای که حاصل یک دوره تبلیغ، دستکم یک اثر مکتوب و ماندگار باشد. اتلاف وقت و بسنده کردن به مطالب تکراری، با شأن حوزههای علمیه سازگار نیست! ... چرا به خودمان اجازه میدهیم که شب و روز، نتیجۀ کار ما یک رسالۀ عمیق علمی نباشد؟ چرا وقتی بعد از سی روز برمیگردیم، نتیجۀ سی روزه، سی صفحه کتاب علمی نباشد که مجموعاً یک کتاب عمیق بشود؟».
این عبارات حضرت استاد، سراسر دُرّ و گوهر است که در ادامه به شرح و توضیح آن میپردازیم.
ماه مبارک رمضان، فراتر از یک دورۀ روزهداری و عبادت صرف، یک فرصت استثنایی برای جهش علمی و پژوهشی است. شرایط خاص این ماه، از جمله فضای معنوی حاکم و کاهش نسبی مشغلههای روزمره، باید به طور هوشمندانه به سکویی برای ارتقای سطح علمی و تولیدات فکری تبدیل شود. در این دوران، ذهن آمادهتر و قلب نورانیتر، میتواند در مسائل پیچیده علمی و فلسفی غور کند و به بینشهای نوینی دست یابد. بهرهگیری از این فرصت، مستلزم برنامهریزی دقیق و عزمی راسخ است.
آنچه از یک دورۀ تبلیغی انتظار میرود، نباید صرفاً در انتقال شفاهی و موقتی معارف دین خلاصه شود. هر دورۀ حضور و فعالیت تبلیغی، بهویژه اگر با تحقیق و مطالعه عمیق همراه باشد، باید خروجی ملموس و پایداری داشته باشد. نتیجه مطلوب، خلق یک اثر مکتوب یا پژوهشی ماندگار است که چراغ راه دیگران باشد و پس از اتمام دورۀ تبلیغ، همچنان به عنوان یک منبع علمی مورد استفاده قرار گیرد. این رویکرد، عمق حضور و تأثیرگذاری را برای همیشه تضمین میکند.
برای نمونه، یک مبلّغ یا پژوهشگر میتواند سلسله سخنرانیهای خود را به یک کتاب یا مقالهای جامع تبدیل کند. یا یک دورۀ آموزشی فشرده در مورد یک موضوع خاص میتواند به تولید یک جزوه آموزشی ساختاریافته با مثالهای کاربردی بینجامد. حتی میتوان از مفاهیم عمیق دینی برای تحلیل مسائل روز جامعه بهره برد و مقالهای با رویکرد بینرشتهای تولید نمود. ارزش چنین آثاری تنها در ماندگاری آنها نیست، بلکه در تبدیل «دانش ضمنی» به «دانش صریح» و قابل اشتراک برای نسلهای آینده است.
متأسفانه گاهی مشاهده میشود که این فرصت گرانبها صرف بیان مطالب تکراری، بازنویسی صرف منابع واسطه، یا اتلاف وقت در امور کماهمیت میشود. این رویه، در تضاد آشکار با رسالت و شأن ذاتی حوزههای علمیه و مراکز پژوهشی است که همواره باید پیشتاز در تولید علم اصیل و نوآوری باشند.
نوآوری علمی لزوماً به معنای ابداع موضوعات کاملاً جدید نیست؛ بلکه میتواند در ارائه خوانش جدید از متون کهن، تطبیق اصول ثابت بر مسائل نوپدید، یا ترکیب دانشهای مختلف برای حل معضلات امروزین باشد. ماه مبارک رمضان، با فراغت نسبی از هیاهوی دنیا، فرصت مناسبی برای تفکر خلاق و خلق ایدههای نو است. بنابراین، باید از ورود به چرخههای بیحاصل گفتگوهای تکراری، مطالعه آثار کممایه و بدون افزودن ارزش جدید، و درگیرشدن در منازعات حاشیهای پرهیز کرد.
یک معیار ساده برای اجتناب از تکرار این است که پژوهشگر از خود بپرسد: «آیا حاصل کار من چیزی به گنجینۀ موجود دانش میافزاید؟ آیا محصول تلاش علمی من در حل مسائل و مشکلات علمی و عملی جامعه، راهگشا یا گرهگشا هست؟» اگر پاسخ منفی یا مبهم است، باید مسیر کار را تصحیح نمود. گاه یک مقاله کوتاه اما عمیق و روشنگر، از یک کتاب حجیم اما فاقد بینش جدید، ارزشمندتر است. از این رو طلاب، فضلا و پژوهشگران محترم باید ماه مبارک رمضان را نه فرصتی برای استراحت از مطالعه، بلکه فرصتی برای تمرکز بر «تولید محتوای عمیق» بدانند تا سهمی در غنای فرهنگی و علمی جهان اسلام داشته باشند. این تعهد به تحقیق، مطالعه و نگارش، همان راهی است که شأن علمی را حفظ و جایگاه مبلّغان معارف دینی را تقویت مینماید.
پیشنهاد عملی این است که؛ برنامهای شخصی برای این ماه تهیه کنیم. یک پروژۀ مشخص(مقاله، کتاب، طرح پژوهشی) را تعریف نموده و روزانه زمانی ثابت و محافظتشده را به پیشبرد آن اختصاص دهیم. از فضای سحر و افطار برای تفکر و از ساعات میانی روز برای نگارش و تحقیق استفاده کنیم. با همفکری با اساتید و همپژوهان، از کیفیت کار خود اطمینان حاصل نماییم. به یاد داشته باشیم که ثمرۀ این یک ماه میتواند سالها بدرخشد و راهگشای بسیاری باشد.
ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن حکیم، بزرگترین و ماندگارترین کتاب هدایت الهی است. بهترین ادای احترام به این کتاب حیاتبخش، الگوگیری از روحیۀ علمی، پژوهشی و خلق آثار ماندگاری است که نشاندهندۀ پویایی و عمق فکری امت اسلامی باشد. بیایید این ماه را به کارگاهی برای تولید علم تبدیل کنیم.
امید است این دعوت، انگیزهای برای حرکتی جمعی و جهشی علمی در حوزههای دانش و فرهنگ اسلامی باشد؛ «قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»(زمر/ ۹).
حجت الاسلام علی ملکوتی نیا
نظر شما