به گزارش خبرنگارخبرگزاری حوزه از مشهد، زینب اصغریان، استاد دانشگاه بین المللی امام رضا(ع)، شامگاه سه شنبه در سلسلهنشستهای «پاتوق جهان اسلام» به همت مجمع اسلامی حبلالله، در جمع فعالان فرهنگی، رسانهای و دانشجویان، به بررسی «نظم نوین امنیتی در خلیج فارس و نقش چین در تحولات منطقه» پرداخت و از تغییرات معنادار در سیاست خارجی پکن پس از جنگهای اخیر منطقه سخن گفت.
وی با اشاره به رویکرد سنتی چین در سیاست خارجی تصریح کرد: پیش از جنگ دوازدهروزه، سیاست خارجی چین عمدتاً مبتنی بر دیپلماسی اقتصادی و پرهیز از ورود مستقیم به منازعات سیاسی بود؛ رویکردی که در چارچوب سیاستهای شی جینپینگ نیز برجسته بود. اما پس از تحولات اخیر، بهویژه جنگ رمضان و پیامدهای آن، نشانههایی از تغییر پارادایم در رفتار خارجی چین مشاهده شد؛ تغییری که از دیپلماسی صرفاً اقتصادی به کنشگری سیاسی فعالتر متمایل شده است.
اصغریان با بیان اینکه اقتصاد ستون اصلی سیاست خارجی چین است، افزود: ایالات متحده همچنان بزرگترین شریک تجاری پکن بهشمار میرود و اقتصاد دو کشور درهمتنیده است. از اینرو چین برخلاف جمهوری اسلامی ایران که رویکردی ایدئولوژیکتر در قبال هژمونی آمریکا دارد، بهدنبال نابودی کامل اقتصاد آمریکا نیست، بلکه کاهش تدریجی قدرت هژمونیک واشنگتن را پیگیری میکند.
به گفته وی، اشتراک تهران و پکن در «افول هژمونی آمریکا» است، اما در شیوه تحقق آن تفاوت دارند؛ چین تلاش میکند توازن سیاسی و اقتصادی خود با آمریکا را حفظ کند و از ابزار حق وتو یا مواضع تقابلی تنها در چارچوب منافع ملی خود بهره میبرد.
این فعال حوزه مقاومت با اشاره به سرمایهگذاریهای گسترده چین در امارات، بهویژه بندر جبلعلی، اظهار داشت: در سالهای گذشته و بهدلیل برخی رویکردهای داخلی در ایران و تمایل به تقویت روابط با غرب، بخشی از فرصتهای راهبردی نظیر توسعه چابهار و پیوند آن با طرح «کمربند و جاده» به تعویق افتاد و چین به سمت امارات سوق پیدا کرد.
وی افزود: اما ناامنیهای ناشی از جنگ اخیر، آسیب به زیرساختهای بندری و افزایش ریسک سرمایهگذاری در جبلعلی، معادلات پیشین را دگرگون کرده و احتمال بازگشت سرمایههای چینی به پروژههای ایران، بهویژه چابهار را افزایش داده است؛ مشروط به آنکه امنیت پایدار دریایی تضمین شود.
امنیت شبکهای در نظم چندقطبی
اصغریان با طرح مفهوم «امنیت شبکهای» در نظام چندقطبی، تأکید کرد: در شرایط جدید، هزینه امنیت منطقه نباید صرفاً بر دوش یک کشور باشد. جمهوری اسلامی ایران در مقابله با گروههای تروریستی و تأمین امنیت کریدورهای انرژی نقشآفرینی کرده، در حالیکه برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس بیشترین سود اقتصادی را بردهاند؛جنگ اخیر این الگوی نامتوازن را زیر سؤال برده و ضرورت شکلگیری یک «رژیم امنیتی منطقهای» با محوریت کشورهای منطقه را برجسته ساخته است.
وی امنیت انرژی را یکی از چهار مؤلفه اصلی راهبرد چین دانست و گفت: ایران بهدلیل دسترسی به منابع عظیم و مسیرهای جایگزین ترانزیتی، برای پکن اهمیت حیاتی دارد؛ فعالسازی مسیرهای زمینی از طریق پاکستان و تقویت کریدورهای غیر دریایی پس از محدودیتهای اعمالشده در تنگه هرمز، بخشی از راهبرد خروج از فشار ژئوپلیتیکی بود.
به گفته اصغریان، خرید گسترده نفت ایران توسط چین در دوره جنگ نهتنها کاهش نیافت بلکه افزایش پیدا کرد و این همپوشانی منافع، پیوند راهبردی دو کشور را تقویت کرده است.
مدیر اندیشکده بانوان محیا با اشاره به نقش پاکستان در راهبرد منطقهای چین افزود: پکن از دیپلماسی غیرمستقیم و استفاده از شرکای ثالث بهره میگیرد؛ رویکردی که میتوان آن را «شطرنج چینی» نامید. در این چارچوب، چین همزمان با حفظ روابط با آمریکا، از طریق شرکای منطقهای خود به مدیریت بحرانها و کاهش تنشها میپردازد.
وی به حمله به برخی زیرساختهای ریلی مرتبط با کریدورهای ایران و چین اشاره کرد و آن را نشانهای از تلاش برای مهار اتصال ژئوپلیتیکی تهران ، پکن دانست و گفت: واکنش رسمی وزارت خارجه چین به این تحولات، بیانگر حساسیت پکن نسبت به امنیت مسیرهای راهبردی خود است.
اصغریان تأکید کرد: اگر جمهوری اسلامی ایران بتواند رژیم امنیتی باثباتی در خلیج فارس ایجاد کند، چابهار میتواند به قطب جدید تجارت منطقهای در چارچوب ابتکار کمربند و جاده تبدیل شود؛ موقعیتی که نهتنها اقتصاد ایران را متحول میکند، بلکه موازنه سرمایهگذاری چین در منطقه را تغییر خواهد داد.
استاد دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) اظهار داشت: تحولات اخیر نشاندهنده شکلگیری نوعی همگرایی هوشمند میان تهران و پکن است؛ چین همچنان بر اساس منافع ملی خود عمل میکند، اما در مقطع کنونی، این منافع در حوزه انرژی، کریدورهای ترانزیتی و مهار هژمونی آمریکا با منافع جمهوری اسلامی ایران همپوشانی یافته است.
اصغریان افزود: در صورت تثبیت نظم امنیتی جدید در خلیج فارس، پیامدهای آن به اوراسیا نیز تسری خواهد یافت و میتواند به شکلگیری ترتیبات مالی تازه، از جمله استفاده گستردهتر از یوآن در مبادلات انرژی، منجر شود.
مدیر اندیشکده بانوان محیا در پایان تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران باید ضمن بهرهگیری از فرصت همگرایی با چین، از تمرکز یکجانبه بر یک شریک خارجی پرهیز کرده و توسعه متوازن روابط اقتصادی و سیاسی را در دستور کار قرار دهد تا در نظم در حال گذار منطقهای، جایگاه راهبردی خود را تثبیت کند.
انتهای پیام/
نظر شما