خبرگزاری حوزه- تصور رایج از ادامه دادن راه شهدا، اغلب تصویر رزمندهای را تداعی میکند که سلاح بر دوش دارد. اما مکتب شهدا از جمله امام شهید از چه راههایی امکان نشر و تداوم دارد؟ در شرایطی که جهان شاهد تحول در معادلات افکار عمومی و ظهور میدانهای جدید جهاد است، بازتعریف این «راه» ضرورتی انکارناپذیر است. در همین حال، «وعده صادق» از یک سو نماد بازدارندگی سخت و تشییع میلیونی رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران از سوی دیگر نمایش سرمایه اجتماعی، قدرت مردمی و استحکام انقلاب است. این دو چگونه در کنار هم معنا مییابند؟
برای واکاوی این پرسشها با معصومه ظهیری استاد حوزه علمیه خواهران و دانشگاه به گفتوگو نشستیم. او با تأکید بر آیات قرآن، راه شهید را یک «مکتب الهی» میداند و معتقد است نسل آینده برای پیمودن این مسیر، الزاماً نیازمند حضور فیزیکی در معرکه جنگ نیست. او در جملهای طلایی میگوید: «امروز یک معلم مؤمن، یک مدیر پاکدست یا یک خبرنگار حقیقتگو نیز به سهم خود ادامهدهنده راه شهداست.»
*« مکتب» محوریت است
خبرگزاری حوزه: این روزها شعار «راه شهید ادامه دارد» را در تشییع امام شهید انقلاب زیاد میشنویم. از منظر دینی، مقصود از این راه دقیقاً چیست؟
ظهیری: راه، یک شخص نیست؛ یک مکتب الهی است. قرآن کریم به صراحت میگوید که شخصیتهای الهی از دنیا میروند اما مسیر الهی باقی میماند. خداوند در آیه ۱۴۴ سوره آلعمران میفرماید: «وَ مَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ...». این آیه پس از جنگ احد نازل شد، درست زمانی که شایعه شهادت پیامبر صلواتاللهعلیهوآله باعث سستی عدهای از مسلمانان شد. قرآن آنها را خطاب میکند که اگر پیامبر کشته شود یا از دنیا برود، شما به عقب برمیگردید؟ پس محور اسلام، فرد نیست؛ محور، حق، ولایت و مکتب است.
خبرگزاری حوزه: در این نگاه، شهادت چه جایگاهی دارد؟
ظهیری: شهادت پایان کار نیست، بلکه آغاز حیات اجتماعی و فرهنگی شهید است. قرآن در آیه ۱۶۹ سوره آلعمران با صراحت میفرماید:« وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا...» یعنی گمان نکنید کشتهشدگان راه خدا مردهاند. همچنین امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در حکمت ۲۰۱ نهجالبلاغه هشدار میدهد:« لا تستوحشوا فی طریق الهدی لقلة أهله» از کمی رهروان در راه هدایت نباید وحشت کرد و نباید این مسئله موجب ترک راه حق شود. اصلاً فلسفه قیام امام حسین علیهالسلام نیز فراتر از نبرد بود. ایشان فرمود: «إِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ...». راه شهید، اصلاح جامعه است، مقاومت در برابر دشمنان است. به فرموده رهبر شهید، اگر روحیه مقاومت باقی بماند، دشمن هیچ غلطی نمیتواند بکند.
خبرگزاری حوزه: با این تعریف، نسل آینده چطور میتواند در این راه قدم بگذارد؟
ظهیری: مؤلفههای راه شهید عبارتند از: توحید و اخلاص، عدالتخواهی، دفاع از مظلوم، استقلال، جهاد علمی و جهاد تبیین. امروز یک استاد دانشگاه که حقیقت را تحریف نمیکند، یک خبرنگار که واقعیت را روایت میکند، یک مدیر پاکدست که عدالت را اجرا میکند و یک مادر و پدر که نسل مؤمن تربیت میکنند، همگی ادامهدهنده همان مسیر هستند. به تعبیر رهبر معظم انقلاب، «جهاد تبیین» امروز یکی از مهمترین میدانهای استمرار این راه است.
*فلسطین؛ مسئلهای انسانی و جهانی، نه فقط اسلامی
خبرگزاری حوزه: به دفاع از مظلوم اشاره کردید. آیا خیزشهای جهانی اخیر برای فلسطین را میتوان نشانه تغییر نظم جهانی دانست؟
ظهیری: امروز مسئله فلسطین از یک موضوع صرفاً عربی یا اسلامی عبور کرده و به مسئلهای انسانی تبدیل شده است. قرآن در سوره نساء میفرماید:« وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ...» یعنی چرا در راه خدا و برای دفاع از مستضعفان نمیجنگید؟ این یک فراخوان انسانی است.
خبرگزاری حوزه: ویژگی این خیزش جدید و به تعبیر شما «فراخوان انسانی» چیست؟
ظهیری: ویژگی اول، عبور از مرز دین است. حامیان فلسطین دیگر فقط مسلمانان نیستند. ویژگی دوم، عبور از رسانههای رسمی است. شبکههای اجتماعی روایت یکطرفه را شکستهاند و اخبار رسمی نظام سلطه را به چالش کشیدهاند. ویژگی سوم، اخلاقمحور شدن مبارزه است؛ امروز محور اعتراضات، دفاع از کودکان و غیرنظامیان است؛ این یعنی مشروعیت اخلاقی قدرتها در افکار عمومی جهان آسیب دیده است؛ بر همین اساس است که میبینید دانشگاههای آمریکا، خیابانهای اروپا، اندیشمندان مستقل، دانشجویان و رسانههای مردمی نسبت به فجایعی که در فلسطین رخ میدهد حساس شدهاند. ممکن است کشوری از نظر نظامی قدرتمند باشد، اما اگر متهم به حمایت از کشتار غیرنظامیان شود، سرمایه مشروعیت خود را از دست میدهد.
این اعتراضات جهانی نشانه افزایش شکاف میان سیاست دولتهای غربی و جامعه مدنی در خود آن کشورها است. مسئله فلسطین به موضوعی جهانیتر از گذشته تبدیل شده است. این روند میتواند در بلندمدت بر سیاست داخلی برخی کشورها، بر گفتمان حقوق بشر و سیاست خارجی آنها اثر بگذارد. رهبر شهید انقلاب هم تأکید کردند که:« امروز افکار عمومی دنیا به نفع فلسطین تغییر کرده است و این بزرگترین شکست دشمن است.» به همین دلیل، تشییع گسترده و باشکوه شخصیت تأثیرگذار جبهه مقاومت، رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران صرفاً یک مراسم سوگواری نیست؛ بلکه نمایش قدرت جبهه مقاومت است و میتواند بر افکار عمومی منطقه و جهان بسیار تأثیرگذار باشد.
خبرگزاری حوزه: در چنین ساحتی که جهان را در بر گرفته است، چه تحلیلی نسبت به فضای ایران وجود دارد؟ تناسب عملیاتهای «وعده صادق» به عنوان یک اقدام نظامی و بدرقه میلیونی و خیرهکننده رهبر شهید انقلاب چیست؟
ظهیری: اگر از منظر نظریه قدرت نگاه کنیم، «وعده صادق» نماد قدرت بازدارندگی سخت و این حضور مردمی نماد قدرت نرم و سرمایه اجتماعی است. قرآن میان این دو را جمع کرده است، یعنی از یک سو فرمان به آمادگی دفاعی میدهد:«و َأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ...» و از سوی دیگر بر انسجام اجتماعی تأکید میکند:« إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا...»، وحدت و مشارکت مردم هم عامل قدرت است. جامعهای که توان دفاعی و همچنین سرمایه اجتماعی و مردمی داشته باشد و روایت و گفتمان خود را حفظ کند، از قدرت بیشتر و ظرفیت بالاتری برای بازدارندگی و استمرار برخوردار خواهد بود، دقیقاً همان چیزی که امروز جهانیان در فضای ایران دارند مشاهده میکنند.
تجربه تاریخی نشان داده قدرتهایی که فقط به ابزار نظامی تکیه دارند و سرمایه اجتماعی را از دست میدهند، مانند برخی کشورهای غربی افول میکنند. بدرقه باشکوه رهبر شهید ایران، سرمایه اجتماعی و استمرار قدرتمند گفتمان جبهه انقلاب اسلامی ایران را به رخ جهان کشانده است.
خبرگزاری حوزه: آینده را چگونه میبینید؟
ظهیری: وعده خداوند روشن است:« وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ». فرجام نهایی تاریخ از آن عدالت و تقوا است. اما تحقق این وعده مشروط به ایستادگی ما یعنی ارکان انقلاب اسلامی ایران و جبهه مقاومت است. ادامه راه رهبر شهید، در سه سطح « پایبندی به مکتب الهی»، « همراهی با خیزش وجدان جهانی علیه ظلم» و « ترکیب قدرت سخت با سرمایه اجتماعی» میتواند معادلات جهانی را به نفع اخلاق، اسلام و آزادگی تغییر دهد. حلقه وصل این سطوح «جهاد تبیین» است.
از منظر قرآن و معارف اسلامی، شهید یک پایان نیست؛ یک نقطه آغاز است. اگر شخصیتها از میان بروند اما اندیشه، اخلاق، عدالتخواهی و روحیه مسئولیتپذیری در جامعه نهادینه شود، آن مکتب زنده خواهد ماند. به همین دلیل، مهمترین رسالت امروز، همان چیزی است که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند:«جهاد تبیین»؛ زیرا اگر حقیقت درست تبیین شود، راه شهید در ذهن و رفتار نسلهای آینده استمرار خواهد یافت و سرمایه اجتماعی لازم برای پیشرفت، عدالت و مقاومت نیز تقویت خواهد شد.
گفتوگو: فاطمه جمالزاده
انتهای پیام/۶۳/۳۱۳
نظر شما