به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمدابراهیم کفیل، استاد سطح عالی حوزه در گفتوگو با خبرگزاری حوزه به تبیین فرازهای دعای آیتالله جوادی آملی در نماز میت رهبر شهید و پیامهای نهفته در آن پرداخت.
بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین، و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین، و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین.
«اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِکَ، وَلَا تَسْتَبْدِلْ بِنَا غَیْرَنَا.» خداوند، رهبر مجاهد و شهیدمان را مهمان ویژه حضرت امام حسین(علیهالسلام) قرار دهد و روح امام راحلمان را نیز شاد بفرماید، به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
در تشییع رهبر شهید در قم، اتفاقی بسیار باشکوه رقم خورد.جمعیت عظیمی حضور داشت که با این حضور، از رهبر فرزانه انقلاب قدردانی کردند.
از شب گذشته، بلکه از روز گذشته، مردم راهی مسجد مقدس جمکران شدند و در طول شب، صحن جمکران مملو از جمعیت بود. راههایی که به جمکران منتهی میشد نیز مملو از جمعیت بود؛ بهگونهای که خود ما وقتی ساعت دو بعد از نیمهشب برای رفتن به جمکران حرکت کردیم، از مسیر نزدیک کوه خضر رفتیم و با وجود اینکه ساعت دو حرکت کرده بودیم، تقریباً نیم ساعت یا چهل دقیقه بعد از اذان صبح وارد جمکران شدیم؛ آن هم بهواسطه کثرت جمعیت.
انسان وقتی بیابانهای اطراف را مشاهده میکرد، صحنهای شبیه اربعین بود؛ همهجا پر از خودرو و جمعیتی بود که راهی جمکران بودند. سپس حدود ساعت شش صبح، تقریباً ساعت شش یا شش و پنج دقیقه، اعلام برگزاری نماز شد. مکبر بهدرستی اعلام کرد که جمعیت تا حرم حضرت معصومه سلاماللهعلیها متصل است؛ یعنی صفوف نماز تا حرم امتداد داشت.
این شکوه و عظمت نبود، مگر به برکت روح مجاهد و مخلص رهبر عالیقدرمان؛ همانگونه که خدای متعال فرمود:«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا»
خداوند محبت ایشان را در دلها قرار داد و به همین سبب، مردم اینگونه برای بدرقه ایشان حضور پیدا کردند.
نکاتی در مورد نماز میت
نماز میت اگرچه نامش «نماز» است، اما در حقیقت دعاست؛ زیرا ارکان اصلی نماز را ندارد. نه رکوع دارد، نه سجده و نه قرائت سوره حمد؛ در حالی که اینها از ارکان و مقومات نماز هستند. بنابراین، نماز میت اگرچه عنوان نماز دارد، اما در واقع بیش از آنکه نماز به معنای مصطلح باشد، دعاست.
نکته دوم اینکه در نماز میت، برخی از فقهای بزرگ، مانند مرحوم صاحب شرایع ـ رضوانالله تعالی علیه ـ تنها پنج تکبیر را واجب میدانند. یعنی اگر کسی کنار میت، با رعایت شرایط لازم، پنج بار «الله اکبر» بگوید، نماز میت محقق شده است. فقهای بزرگی همچون صاحب شرایع همین مقدار را کافی میدانند.
اما متأخران معمولاً معتقدند که حداقلِ عباراتی نیز باید گفته شود؛ به این صورت که پس از تکبیر اول، شهادتین را بر زبان جاری کند. همین که بگوید: «أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمداً رسول الله» کافی است.
پس از تکبیر دوم نیز صلوات بر پیامبر و اهلبیت(علیهمالسلام) بفرستد؛ مثلاً بگوید: «اللهم صل علی محمد و آل محمد.»
بعد از تکبیر سوم، در حق مؤمنان و مؤمنات دعا کند؛ مانند اینکه بگوید: «اللهم اغفر للمؤمنین والمؤمنات.»
پس از تکبیر چهارم نیز در حق میت دعا کند؛ مثلاً بگوید: «اللهم اغفر لهذا المیت» یا «لهذه المیتة»، و سپس تکبیر پنجم را بگوید. نماز میت با همین مقدار تحقق پیدا میکند.
بنابراین، مقدار واجب نماز همین است؛ اما دستِ نمازگزار باز است که پس از تکبیر چهارم، هر دعایی را در حق میت بخواند. به همین دلیل مشاهده میشود که درباره افراد مختلف، اعم از شهدا، اموات یا علما، تعبیرها و دعاهای متفاوتی به کار برده میشود.
برای نمونه، نماز حضرت آقا بر پیکر شهید حاج قاسم سلیمانی را به یاد بیاورید و دعاهایی را که ایشان در آنجا خواندند، یا نمازهایی که خود حضرت آقا بر پیکر افراد مختلف اقامه کردهاند. اگر انسان این دعاها را با دقت بررسی کند، میتواند احساس و نگاه نمازگزار را نسبت به آن متوفی یا شهید نیز دریابد و متوجه شود.
نکاتی درباره نماز میت حضرت آیتالله جوادی آملی بر پیکر رهبر شهید
خب، آیتالله جوادی آملی وقتی به تکبیر چهارم رسیدند و شروع کردند به دعا کردن برای رهبر شهید، در بخشهایی عظمت خداوند متعال را مورد توجه قرار دادند.
ایشان فرمودند:«اللهم إنَّ هذا المُسَجّی قُدّامَنا عبدُکَ، وابنُ عبدِکَ، وابنُ أَمَتِکَ.»
یعنی: خدایا، این کسی که در کفن پیچیده شده و در برابر ما قرار دارد، بنده تو، فرزند بنده تو و فرزند کنیز توست. این تعبیر، اشاره به پدر و مادر انسان دارد و از تعبیرات رایجی است که در نماز میت خوانده میشود.
اما وقتی به عبارت بعدی رسیدند، واژه «نَزَلَ» را سه بار تکرار کردند؛ «نَزَلَ، نَزَلَ، نَزَلَ». سپس به جای اینکه فقط بفرمایند: «نَزَلَ بِکَ»، فرمودند: «نَزَلَ بِعِزِّ جَلَالِکَ، وَجَبَرُوتِکَ، وَعَظَمَتِکَ، وَمَلَکُوتِکَ.»
یعنی ویژگیها و صفات الهی را مورد توجه قرار دادند. سه بار بر «نزل» تأکید کردند؛ اینکه این بنده بر تو فرود آمده، بر تو فرود آمده، بر تو فرود آمده و در محضر تو وارد شده است. سپس به جای اینکه صرفاً بفرمایند «بر تو وارد شده است»، فرمودند: «بر عزت، جلال، جبروت، عظمت و ملکوت تو وارد شده است.»
شاید این تعبیرات به این جهت باشد که مسیری که این رهبر شهید طی کرد، مسیر عزت بود. البته همه انسانها به ملاقات خدا میروند؛ حتی گناهکاران نیز خدا را ملاقات میکنند. خدای متعال میفرماید:«یَا أَیُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَیٰ رَبِّکَ کَدْحًا فَمُلَاقِیهِ»
همه خدا را ملاقات میکنند؛ اما اینکه خدا را با کدام وصف ملاقات کنند، متفاوت است. گناهکار ممکن است خدا را با وصف «منتقم» یا «شدید العقاب» ملاقات کند؛ اما انسان مؤمن و شایسته بر سفره رحمت الهی وارد میشود. و چون این رهبر شهید مسیر عظمت را طی کرده و از باب «تخلّق به اخلاق الله»، همواره در اندیشه عزت، جلال و کرامت مؤمنان بوده است، شاید به همین جهت آیتالله جوادی آن اوصافی را که بر عظمت خداوند دلالت میکند، در اینجا به کار بردند؛ یعنی: خدایا، این بنده تو بر تو وارد شده، بر تو وارد شده، بر تو وارد شده و بر عزت، جلال، جبروت، عظمت و ملکوت تو فرود آمده است.
تعبیر دیگری که ایشان به کار بردند ـ همانگونه که عرض کردم، این تعبیرات احساس گوینده را نسبت به آن متوفا یا شهید نیز نشان میدهد ـ این بود که فرمودند:«اللهم إنه نَزل عندک مجاهداً، مُبالِغاً، وَرِعاً، موحِّداً...»
عالیترین صفاتی را که یک مؤمن میتواند داشته باشد، در این عبارات به کار بردند.
«وَرَع» غایت تقواست. شخصِ وَرِع کسی است که نهایت درجه تقوا را به دست آورده باشد. توجه داریم که خداوند در قرآن میفرماید: «وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَی»؛توشه برگیرید که بهترین توشه، تقواست.
و نیز میفرماید:«إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»؛گرامیترین شما نزد خدا، با تقواترین شماست.
واژه «وَرَع» در برخی روایات، هممعنای تقوا به کار رفته و در برخی دیگر، مرتبهای بالاتر از تقوا دانسته شده است. برای نمونه، در روایات آمده است که:«الوَرَعُ الوُقوفُ عِندَ الشُّبهَة.»
یعنی ورع آن است که انسان حتی در امور مشتبه نیز احتیاط کند. شخصِ وَرِع، یا متقی است یا در عالیترین درجات تقوا قرار دارد.اگر گرامیترین انسانها نزد خدا اهل تقوا هستند، کسی که به مرتبه ورع رسیده باشد، چه جایگاه عظیمی خواهد داشت؟
آیتالله جوادی فرمودند: خدایا، رهبر شهید بر تو وارد شده در حالی که «ورعاً» است؛ یعنی دارای عالیترین مرتبه تقواست و طبعاً بالاترین کرامت را نیز خواهد داشت.
همچنین فرمودند: «مجاهداً». قرآن میفرماید: «وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ».ایشان مجاهدانه بر تو وارد شده است؛ آن هم با ادای «حق جهاد». سپس فرمودند: «مُبالِغاً»؛ یعنی در بالاترین مرتبه جهاد.
همانگونه که «حق تقوا» در آیات و روایات مطرح شده، «حق جهاد» نیز آن است که انسان خدا را عبادت کند، غیر خدا را نپرستد، تنها از خدا بترسد، از غیر خدا هراسی نداشته باشد، خدا را نافرمانی نکند و همواره شکرگزار نعمتهای الهی باشد و گرفتار کفران نشود.
رهبر شهید ما «مجاهداً، مبالغاً» بر خدا وارد شد؛ یعنی در عالیترین مرتبه جهاد و با ادای حق جهاد.
سپس فرمودند: «موحِّداً». عالیترین مقامی که یک عارف میتواند به آن برسد، مقام توحید و خدایی شدن است. ایشان با مقام توحید، موحدانه بر خدا وارد شد.
باز در ادامه، آیتالله جوادی چند بار «اللهم» را تکرار کردند. همانگونه که در فراز قبل، «نزل» را سه بار تکرار کردند، در این بخش نیز «اللهم، اللهم، اللهم» را پشت سر هم فرمودند. این تکرار نام مبارک «الله» برای جلب توجه بیشتر و اظهار تضرع است. بنده وقتی میگوید «اللهم»، یعنی «یا الله»، و خداوند نیز پاسخ میدهد: «لبیک».
سپس فرمودند:«اللهم إنه نزل عندک شهیدَ الإسلامِ والقرآنِ والعترة.»یعنی ایشان در حالی بر تو وارد شد که شهید اسلام، قرآن و عترت است.
شهادت، عالیترین مقام انسان است. وجود نورانی رسول خدا(صلیاللهعلیهوآله) فرمودند که همواره بالاتر از هر نیکی، نیکی دیگری وجود دارد، «حَتّی یُقتَلَ الرَّجُلُ فی سَبیلِ الله»، تا آنکه انسان در راه خدا کشته شود؛ وقتی در راه خدا به شهادت رسید، دیگر بالاتر از آن نیکی و فضیلتی وجود ندارد.آن هم وقتی کسی به دست شقیترین افراد، شربت شهادت را بنوشد.سپس تعابیری همچون «قتیل الإسلام»، «قتیل أمة الإسلام»، «قتیل سیادة الإسلام»، «قتیل صیانة الإسلام» و مانند آن را به کار بردند.
یعنی این شهادت، برای اسلام بود؛ برای امت اسلامی بود؛ برای سیاست و اداره جامعه اسلامی بود؛ برای سیادت و عزت اسلام بود؛ برای صیانت و حفاظت از اسلام بود؛ برای حفظ کیان اسلام بود؛ برای عظمت اسلام بود؛ و برای تحقق این حقیقت که: «الإسلامُ یَعلو ولا یُعلی علیه.»
اسلام برتر است و چیزی بر آن برتری نمییابد.ایشان در راه تحقق این حقیقت به شهادت رسید؛ اینکه هیچ قدرتی نتواند نظام اسلامی و مسلمانان را تحت سلطه خود قرار دهد. همچنین در راه وحدت امت اسلامی؛ وحدتی که از بزرگترین نعمتهای الهی برای یک جامعه است.
البته کشته شدن نیز درجات مختلفی دارد. مهم این است که انسان با چه میزان اخلاص به شهادت برسد. وقتی آیتالله جوادی این تعابیر را به کار میبرند، در حقیقت شهادت میدهند که رهبر شهید ما همه عمر خود را در راه اسلام، سربلندی اسلام، عزت اسلام، حفظ کیان اسلام، برتری اسلام، وحدت امت اسلامی و صیانت از جامعه مسلمانان سپری کرده و در همین راه به شهادت رسیده است.قهراً چنین انسانی، از عالیترین درجات شهدا برخوردار خواهد بود.
در پایان نیز آیتالله جوادی آملی دعاهایی را بیان کردند. از جمله فرمودند:
«یا مَن یَقبَلُ الیَسیرَ وَیَعفُو عَنِ الکَثیر، اقبَلْ مِنّا الیَسیر.»یعنی: ای خدایی که عمل اندک را میپذیری و از گناهان بسیار درمیگذری، این عمل اندک را از او و از ما بپذیر.
حقیقت این است که با همه عظمت و گستردگی آنچه اتفاق افتاده، در برابر عظمت بیپایان خداوند، همه اینها اندک است. از اینرو از خداوند میخواهیم همین عمل اندک را از ایشان و از ما بپذیرد؛ چراکه او بر هر کاری تواناست.
سپس بار دیگر در حق رهبر شهید دعا کردند که: خدایا، او بر سفره مغفرت تو فرود آمده است. او بنده توست و نیازمند رحمت توست.این تعبیرِ «نیازمند رحمت بودن» نیز ریشه در معارف قرآن دارد؛ زیرا خداوند میفرماید: «وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَکَیٰ مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا».
اگر فضل و رحمت خدا نبود، هیچکس پاک نمیشد. در قیامت نیز اگر رحمت الهی شامل حال انسان نباشد، هیچکس نمیتواند از حساب الهی سالم بیرون آید. در روایات نیز آمده است که اگر خداوند در حسابرسی، بندگان را صرفاً با معیار عدالت محض محاسبه کند و سفره رحمت خود را نگستراند، کسی از آن حساب سالم عبور نخواهد کرد.از همین رو درخواست میشود که رهبر شهید نیز بر سفره رحمت الهی وارد شود.
سپس برای ایشان، حشر با ائمه هُدی علیهمالسلام و اهلبیت عصمت و طهارت را از خداوند مسئلت کردند؛ مقامی که از بالاترین مراتب برای یک انسان است؛ اینکه با پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) و اهلبیت ایشان محشور شود.
پس از آن نیز در حق بازماندگان دعا کردند و فرمودند:«وَاخْلُفْ عَلَی أَهْلِهِ فِی الْغَابِرِینَ.»یعنی: خدایا، خودت جانشین او برای بازماندگانش باش؛ برای کسانی که در این دنیا باقی ماندهاند.
جمعی از خانواده و همراهان ایشان پیش از این از دنیا رفتهاند و اکنون برای بازماندگان دعا میشود که خداوند خود سرپرست، پشتیبان و متکفل امور آنان باشد و آنان را مورد لطف و عنایت خویش قرار دهد.
در ادامه نیز با صلوات بر پیامبر اکرم و اهلبیت عصمت و طهارت، از خداوند درخواست کردند که همه این برکات و عنایات، در سایه لطف الهی و عنایت پیامبر و خاندان پاک ایشان نصیب انسان شود.
اینها دعاهایی بود که استاد بزرگوار، حضرت آیتالله جوادی آملی، با آن حال معنوی و ویژه بیان فرمودند.
علت نخواندن «اللهم إنّا لا نعلم منه إلا خیراً» در نماز میت رهبر شهید
ممکن است برخی انتظار داشتند بعضی از جملات متداول نماز میت نیز خوانده شود؛ مانند:«اللهم إنّا لا نعلم منه إلا خیراً»، یا: «اللهم إن کان محسناً فزد فی إحسانه، وإن کان مسیئاً فتجاوز عنه.»
اما این تعابیر در این نماز گفته نشد؛ زیرا جایگاه بسیار بلندی برای رهبر شهید ترسیم شد؛ جایگاه همراهی با پیامبر و اهلبیت(علیهمالسلام)، جایگاه شهیدی که با آن ویژگیهای ممتاز به شهادت رسیده است، جایگاه مجاهدی که «حق الجهاد» را بهجا آورده، جایگاه انسانی وَرِع که به عالیترین مرتبه تقوا رسیده، و جایگاه انسانی موحد که به عالیترین مرتبه توحید راه یافته و به بارگاه توحید الهی بار یافته است.
وقتی این مراتب و مقامات برای ایشان بیان میشود، امید آن است که همه این اوصاف در حق رهبر شهید ما تحقق یافته باشد و خداوند متعال نیز آنها را برای ایشان تثبیت و کامل بفرماید.
از خداوند متعال مسئلت میکنیم که توفیق قدردانی از مجاهدتهای این رهبر عالیقدر را به همه ما عنایت فرماید و نیز فرزند صالح ایشان، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای حفظهالله را با صلابت، عزت، نفوذ کلمه و طول عمر، تا ظهور دولت یار، حضرت ولیعصر(عجلاللهتعالیفرجهالشریف)، محفوظ و مؤید بدارد.
برای شنیدن و دانلود فایل اینجا را کلیک کنید.
نظر شما