به گزارش خبرگزاری حوزه، نماز، ارتباطی خالصانه و معنوی میان «عبد» و «خالق» است؛ اما در منظومه جامع احکام اسلامی، این عبادت بزرگ هرگز انسان را از مسئولیتهای اجتماعی و رعایت حقوق دیگران جدا نمیسازد. شارع مقدس، حتی در حال نماز نیز حقالناس را مورد توجه قرار داده و در تشریع احکام و آداب نماز، رعایت حقوق مردم را در کنار حقالله مدنظر قرار داده است.
سید جعفر ربانی، با همکاری معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه، در این مجموعه گردآوری شده حاضر با عنوان «نماز و مراعات حقوق دیگران»، به تبیین نمونههایی از این پیوند عمیق میان عبادت فردی و مسئولیت اجتماعی پرداخته است؛این متن به محضرِ شما مخاطبانِ ارجمند و حقیقتجویانِ عزیز تقدیم میگردد.
گرچه نماز، ارتباطی خالصانه بین «عبد» و «خالق» است؛ ولی شارع مقدس، حتی در این حال نیز مراعات دیگران را نموده و حقالناس را لحاظ کرده است؛ یعنی شارع مقدس، در تشریع احکام مربوط به نماز و آداب آن، به حقوق مردم در کنار حقالله نیز توجه داده است. البته بخشی از این حقوق، مربوط به معصومین (علیهمالسلام) و بخشی دیگر به سایر مردم است.
اینک در اینجا نکاتی در این رابطه یادآور میشویم:
۱. درود واجب یا مستحب
معصومین (علیهمالسلام) بر تمام انسانها حق دارند. بدین سبب درود بر آنان در برخی موارد واجب و در برخی موارد مستحب است.
درود واجب:
نمازگزار موظف است در تشهد نماز، پس از شهادت به رسالت پیامبر، به ایشان و خاندان ایشان درود بفرستد و بگوید:
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ».
درود مستحب:
فقها میفرمایند: هر وقت انسان اسم مبارک حضرت رسول ﷺ مانند: محمد و احمد، یا لقب و کنیه آن جناب را مثل مصطفی و ابوالقاسم را بگوید یا بشنود، اگرچه در نماز باشد، مستحب است صلوات بفرستد.¹ و نیز مستحب است قبل از سلام آخر، گفته شود:
«السَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ».
۲. خواندن نماز، جلوتر از قبر معصومین علیهمالسلام
رعایت ادب در مورد اهلبیت علیهمالسلام واجب است، حتی در حال نماز. فقها مینویسند: انسان باید رعایت ادب را بکند و جلوتر از قبر پیغمبر صلیاللهعلیهوآله و امام علیهالسلام نماز نخواند و چنانچه نماز خواندن بیاحترامی باشد، حرام نیز هست؛ ولی نماز باطل نیست.²
۳. بر هم زدن نماز برای ادای دین
از مواردی که شکستن نماز به خاطر آن جایز؛ بلکه واجب میباشد، برای ادای دین است. فقهای بزرگوار میفرمایند: اگر در وسعت وقت مشغول نماز باشد و طلبکار طلب خود را از او مطالبه کند، چنانچه بتواند بین نماز طلب او را بدهد، باید در همان حال بپردازد و اگر بدون شکستن نماز دادن طلب او ممکن نیست، باید نماز را بشکند و طلب او را بدهد، بعد نماز را از اول بخواند.³
۴. تأخیر نماز برای ادای دَین
ادای دین، از حقوقالناس و واجب بوده، میتواند با واجب موسع مزاحمت کند. فقها میفرمایند: اگر وقت نماز وسعت دارد و طلبکار طلب خود را مطالبه میکند، در صورتی که ممکن است، باید اول قرض خود را بدهد، بعد نماز بخواند. و همچنین است اگر کار واجب دیگری که باید فوراً آن را بهجا آورد، پیش آمد کند؛ مثلاً ببیند مسجد نجس است، باید اول مسجد را تطهیر کند، بعد نماز بخواند. و چنانچه اول نماز بخواند، معصیت کرده؛ ولی نماز او صحیح است.⁴
۵. شکستن نماز برای نجات نفس محترمه
نجات نفس محترمه و جان انسانی که حفظ آن واجب میباشد، مقدم بر بسیاری از احکام و از جمله نماز است. بر این اساس، فقها فرمودند:
شکستن نماز واجب، چه رسد به مستحب، برای حفظ جان خود انسان یا کسی که حفظ جان او واجب است، لازم میباشد.⁵
۶. جواب سلام در نماز
جواب سلام واجب است، حتی اگر انسان در حال نماز باشد. البته فقها در این مورد قیدی را بیان فرمودهاند و آن اینکه: در حال نماز، انسان نباید به دیگری سلام کند و اگر دیگری به او سلام کند، باید طوری جواب دهد که سلام مقدم باشد، مثلاً بگوید: «السَّلَامُ عَلَیْکُمْ» یا «سَلَامٌ عَلَیْکُمْ» و نباید «عَلَیْکُمُ السَّلَامُ» بگوید.⁶
منابع:
۱. توضیح المسائل محشی، حسین طباطبایی بروجردی، نشر جاویدان، قم، بیتا، ج ۱، ص ۶۰۷.
۲. همان، ص ۴۹۴.
۳. همان، ص ۶۳۲.
۴. همان، ص ۴۲۰.
۵. همان، ص ۶۳۱.
۶. همان، ص ۶۲۲.
نظر شما