به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان، استاد حوزه و دانشگاه، در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» دوشنبه ۲۶ مرداد، با اشاره به ضرورت ترویج تفکر و آزاداندیشی در جامعه اظهار داشت: در جامعه باید مراقب باشیم که در کنار روشنفکری، گرفتار روشنفکریِ ظاهری و ادعایی نشویم؛ چراکه برخی افراد فقط ادای روشنفکری را درمی‌آورند، اما اهل منطق، تحقیق و اندیشه نیستند.
وی افزود: در مقابل این جریان نیز متحجرین قرار دارند؛ افرادی که حاضر نیستند فکر کنند و صرفاً به داشته‌های قبلی خود بسنده می‌کنند. بنابراین جامعه باید از هر دو جریان، یعنی روشنفکریِ بی‌منطق و تحجر، فاصله بگیرد.
سیره پیامبر(ص)؛ الگوی مدیریت اختلاف‌نظر
استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه سیره پیامبر اکرم(ص) باید در روش فکر کردن جامعه مورد توجه قرار گیرد، گفت: در کنار رسالت پیامبر اکرم(ص)، باید ببینیم حضرت چگونه فکر کردن و چگونه با اختلاف‌نظرها برخورد کردن را به جامعه آموزش دادند.
وی ادامه داد: اختلاف‌نظر اگر در چارچوب علمی و منطقی باشد، می‌تواند منشأ رشد باشد. پیامبر اکرم(ص) نیز در مواردی از اصحاب خود نظر می‌خواستند و اجازه می‌دادند دیدگاه‌های مختلف مطرح شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان تصریح کرد: باید روش مدیریت اختلاف‌نظر پیامبر اکرم(ص) را بیاموزیم؛ چراکه جامعه‌ای که امکان گفت‌وگو، تحقیق و نقد علمی در آن وجود نداشته باشد، به تدریج گرفتار رکود فکری خواهد شد.
متحجران به داشته‌های خود بسنده می‌کنند
وی با بیان اینکه حتی عالمان دینی نیز باید مراقب تحجر باشند، اظهار داشت: گاهی انسان به دلیل اینکه سال‌ها یک سلسله مطالب را آموخته، به داشته‌های خودش بسنده می‌کند و دیگر حاضر نیست آنها را مورد بررسی و مطالعه قرار دهد.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: اگر انسان در معرض فکر و اندیشه جدید قرار نگیرد، ممکن است به خودشیفتگی فکری و سپس تحجر مبتلا شود. بنابراین عالم دینی نیز باید همواره در معرض مطالعه، تحقیق و اندیشه‌های جدید قرار داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: در فقه نیز نمونه‌های روشنی وجود دارد. گاهی یک مرجع تقلید می‌فرماید «احتیاط واجب» و این به معنای آن است که از نظر ایشان احتیاط لازم است، اما راه را بر مقلد نمی‌بندد و به او اجازه می‌دهد با مراجعه به مرجع دیگری که در آن مسئله فتوا دارد، مطابق نظر او عمل کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان این مسئله را نشانه پویایی فقه دانست و گفت: این نگاه، مقلدپروری نیست؛ بلکه به انسان اجازه می‌دهد در چارچوب ضوابط دینی، اهل تحقیق و مراجعه باشد.
ضرورت بررسی علمی دیدگاه‌های امیرالمؤمنین(ع)
وی با اشاره به لزوم مطالعه دیدگاه‌های اجتماعی و حکومتی اهل‌بیت(ع) اظهار داشت: اگر یک استاد دانشگاه یا پژوهشگر بخواهد دیدگاه اجتماعی امیرالمؤمنین(ع) را درباره یک موضوع بررسی کند، باید بتواند این کار را به صورت علمی انجام دهد.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: نباید وقتی کسی دیدگاه یک عالم یا حتی یک شخصیت بزرگ دینی را بررسی و نقد می‌کند، تصور کنیم که او قصد بی‌احترامی دارد. اگر کسی درباره دیدگاه‌های اجتماعی امیرالمؤمنین(ع) تحقیق می‌کند، باید اجازه داشته باشد موضوع را مطالعه، تحلیل و بررسی کند.
وی ادامه داد: همین مسئله درباره بسیاری از علوم نیز وجود دارد. برای نمونه، امروز در روان‌شناسی درباره موضوعاتی بحث می‌شود که نمونه‌هایی از آنها را می‌توان در روایات اسلامی نیز پیدا کرد و بررسی تطبیقی این مسائل می‌تواند بسیار جذاب و راهگشا باشد.
حل مشکلات اقتصادی نیازمند اندیشه اسلامی است
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در ادامه با اشاره به مشکلات اقتصادی جامعه گفت: اگر ما اسلام ناب را می‌خواهیم، باید بتوانیم نشان دهیم که اسلام چگونه مسائل و مشکلات اقتصادی جامعه را حل می‌کند.
وی افزود: نمی‌توان صرفاً به ارائه چند دستور اقتصادی اکتفا کرد؛ بلکه باید نظام اقتصادی اسلام و دیدگاه‌های اجتماعی آن را استخراج و بررسی کنیم.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ظرفیت‌های حوزه و دانشگاه تصریح کرد: بخشی از مشکلات اقتصادی کشور ممکن است ناشی از این باشد که ما به اندازه کافی درباره راه‌حل‌های اقتصادی اندیشه نکرده‌ایم. اگر درباره راه‌حل‌ها به صورت عالمانه و تخصصی فکر کنیم، می‌توانیم مسیرهای بهتری برای حل مشکلات پیدا کنیم.
اختلافات علمی را نباید سیاسی کرد
وی با انتقاد از سیاسی شدن اختلاف‌نظرهای علمی اظهار داشت: اختلاف‌نظرهایی که در مسائل علمی وجود دارد، نباید الزاماً با عنوان اختلاف سیاسی مطرح شود. مسائل علمی باید در فضای علمی بررسی شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان افزود: مگر شیوه انجام یک عمل جراحی قلب را با رأی‌گیری مشخص می‌کنیم؟ مسائل تخصصی نیازمند علم، تجربه و تخصص هستند.
وی با اشاره به موضوع حجاب نیز گفت: حتی درباره موضوعی مانند حجاب نیز باید عالمانه و تخصصی بحث کرد و راهکارهای آن را مورد بررسی قرار داد؛ نه اینکه مسائل تخصصی را صرفاً به رأی عمومی بگذاریم.
مسائل اجتماعی نیازمند کار تخصصی است
استاد حوزه و دانشگاه برای تبیین تفاوت میان علم نظری و حل مسئله واقعی، به مثالی اشاره کرد و گفت: فرض کنید ده گنجشک روی یک درخت نشسته‌اند و از فردی سؤال شود اگر یک گنجشک را بزنیم چند گنجشک باقی می‌ماند؟ ممکن است پاسخ ریاضی این باشد که ۹ گنجشک باقی می‌ماند، اما در واقعیت همه گنجشک‌ها پرواز می‌کنند و چیزی باقی نمی‌ماند.
وی افزود: بنابراین صحبت علمی در مقام حل یک مسئله واقعی جامعه، با صحبت کردن درباره یک موضوع در فضای صرفاً علمی متفاوت است.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان ادامه داد: ممکن است یک طرح روی کاغذ از نظر علمی درست به نظر برسد، اما در مقام اجرا با مشکلات جدی مواجه شود. برای حل مسائل واقعی جامعه باید ابعاد مختلف موضوع را بررسی کرد.
حوزه و دانشگاه باید در معرض پرسش قرار گیرند
وی با تأکید بر ضرورت مطالبه‌گری علمی از عالمان حوزه و دانشگاه گفت: باید علمای حوزه و دانشگاه را در معرض پرسش قرار دهیم و از آنها بخواهیم درباره مسائل واقعی جامعه فکر کنند و راهکار ارائه دهند.
استاد حوزه و دانشگاه اظهار داشت: اگر از یک عالم می‌پرسیم که اسلام چگونه مشکلات اقتصادی را حل می‌کند، باید بتواند برای این پرسش پاسخ علمی و قابل بررسی ارائه کند.
وی افزود: البته این به معنای نفی سرمایه و دانش موجود نیست، بلکه به این معناست که باید از ظرفیت علمی موجود برای تولید راهکارهای واقعی استفاده کنیم.
اسلام به انسان دستور «فکر کردن» می‌دهد
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با بیان اینکه اسلام حتی درباره روش فکر کردن نیز دستور دارد، گفت: اسلام فقط دستور اقتصادی و اجتماعی به ما نداده است؛ بلکه به انسان دستور داده فکر کند، با دیگران مشورت کند و از اندیشه دیگران بهره بگیرد.
وی تصریح کرد: انسان نباید تنها بنشیند و بر اساس برداشت شخصی خودش تصمیم بگیرد، بلکه باید مطالعه کند و در عقول دیگران مشارکت داشته باشد.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: اسلام در حقیقت یک «نرم‌افزار درست فکر کردن» به انسان می‌دهد و او را از برخورد متحجرانه با مسائل برحذر می‌دارد.
هم‌اندیشی؛ راهکار اسلام برای حل مسائل جامعه
وی ادامه داد: وقتی اسلام ما را به آزاداندیشی دعوت می‌کند، طبیعی است که راهکار حل مشکلات جامعه را نیز در همین مسیر قرار می‌دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان گفت: علما باید در معرض سؤال قرار بگیرند، آزادانه فکر کنند و با یکدیگر هم‌اندیشی داشته باشند. تشکیلات علمی و اندیشکده‌ها می‌توانند مسائل واقعی جامعه را دریافت کرده و برای آنها راهکار ارائه دهند.
وی افزود: این مسئله تنها وظیفه علما نیست؛ بلکه مردم نیز باید قدرت تشخیص پیدا کنند و بتوانند از میان دیدگاه‌های مختلف، عالم و اندیشه درست را انتخاب کنند.
مردم نیز باید قدرت تشخیص عالم را داشته باشند
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره وظیفه مردم در تشخیص عالمان اظهار داشت: در روایتی، درباره پیروان ادیان دیگر و نقش مردم در پیروی از عالمان سخن گفته شده و این سؤال مطرح است که آیا مردم صرفاً به دلیل اینکه عالم هستند، باید از آنها پیروی کنند؟
وی افزود: در این نگاه، مردم نیز مسئولیت دارند و باید بتوانند عالم درست را از عالم نادرست تشخیص دهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان خاطرنشان کرد: همان‌طور که امروز انسان برای انتخاب یک پزشک متخصص تحقیق می‌کند، درباره انتخاب عالم دینی نیز باید تحقیق داشته باشد.
وی ادامه داد: مردم باید ببینند یک عالم چگونه سخن می‌گوید، آیا عالمانه و بی‌طرفانه قضاوت می‌کند، آیا تحت تأثیر هوای نفس و تمایلات شخصی قرار می‌گیرد یا خیر و آیا در سخنان خود از دانش و استدلال برخوردار است.
همه مردم باید سهمی از علم و تحلیل داشته باشند
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان تأکید کرد: در دین ما «عوام» به معنای افرادی که هیچ سهمی در تشخیص و تحلیل ندارند، وجود ندارد. مردم باید به اندازه‌ای علم و آگاهی داشته باشند که بتوانند عالم شایسته را تشخیص دهند.
وی گفت: در مسائل مختلف نیز همین‌گونه است؛ انسان برای انتخاب پزشک، استاد، مهندس و متخصص تحقیق می‌کند و نمی‌گوید چون من متخصص نیستم، هیچ وظیفه‌ای برای تشخیص ندارم.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: در مسائل دینی نیز مردم باید از افرادی که می‌شناسند و به علم، عدالت و انصاف آنها اعتماد دارند، درباره تشخیص عالم اعلم و شایسته سؤال کنند.
دین باید روشنفکرانه فهمیده شود
وی در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر ضرورت حفظ پویایی فکری در جامعه دینی اظهار داشت: دین باید روشنفکرانه و عالمانه فهمیده شود و دینداران نیز باید مراقب باشند گرفتار تحجر نشوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان خاطرنشان کرد: عالمان دینی باید مراقب باشند که به داشته‌های خود بسنده نکنند و پویایی فکری خود را حفظ کنند. همچنین جامعه باید اهل مطالعه، تحقیق، گفت‌وگو و هم‌اندیشی باشد.
وی افزود: باید مراقب باشیم که اسلام را به عنوان دینی معرفی نکنیم که متعلق به ۱۴۰۰ سال پیش است و در برابر اندیشه و علم جدید قرار دارد؛ بلکه واقعیت این است که اسلام خود انسان را به تفکر، تحقیق، پرسش و استفاده از عقل و تجربه دعوت کرده است.
معرفی کتاب «انتظار؛ عامیانه، عالمانه، عارفانه»
در ادامه این برنامه، کتاب «انتظار؛ عامیانه، عالمانه، عارفانه» نوشته حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان نیز معرفی شد.
این کتاب با محوریت موضوع انتظار و به مناسبت ایام منتهی به سالروز شهادت امام رضا(ع) معرفی شد و در برنامه «سمت خدا» درباره محتوای آن توضیحاتی ارائه شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در پایان این بخش از برنامه، با اشاره به اهمیت مطالعه آثار مرتبط با معارف اهل‌بیت(ع)، مخاطبان را به مطالعه این اثر دعوت کرد.
انتهای پیام /
نظر شما