دکتر مرضیه میناییپور، مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با تأکید بر اینکه پیش از بررسی آسیبهای اجتماعی باید به آسیبهای فرهنگی توجه کرد، گفت: مدرسه یکی از مهمترین نهادهای شکلدهنده هویت، نگرش، سبک زندگی، روابط اجتماعی و آینده فرهنگی نسل جدید است و اگر آسیبهای فرهنگی در این محیط نادیده گرفته شود، آثار آن میتواند سالها و حتی دهههای بعد در جامعه و خانواده باقی بماند.
وی با اشاره به ضرورت توجه همزمان به تعلیم و تربیت در مدارس، اظهار کرد: مهمترین مسئله پیش از آسیبهای اجتماعی، آسیبهای فرهنگی است و باید پیشنیازها را در نظر گرفت. امروز مدرسه از نگاه بسیاری از عوامل آموزشی و حتی اولیا، به محلی برای انتقال دانش تبدیل شده است، در حالی که مدرسه باید محل انتقال فرهنگ و تربیت نیز باشد.
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) افزود: در آموزههای دینی نیز وقتی درباره تعلیم سخن گفته میشود، تربیت و پرورش جایگاه ویژهای دارد، اما امروز در عمل شاهد هستیم که این اولویت جابهجا شده و تربیت آنگونه که باید در مدارس مورد توجه قرار نمیگیرد.
وی با بیان اینکه مدرسه یکی از اصلیترین نهادهای هویتساز جامعه است، تصریح کرد: مدرسه محل شکلگیری پایههای هویتی و فرهنگی، نخستین روابط اجتماعی و بسیاری از تجربههای زندگی اجتماعی افراد در سنین پایین است. به همین دلیل، اگر آسیب فرهنگی در این مرحله شکل بگیرد، آثار آن لزوماً به دوران مدرسه محدود نمیشود و میتواند در سالهای آینده زندگی فرد و حتی نسلهای بعدی ادامه پیدا کند.
میناییپور ادامه داد: نسلی که امروز در حال تعلیم و تزکیه است، در واقع نسل آینده جامعه را شکل خواهد داد. اگر در فرآیند تربیت این نسل، به جای تقویت هویت فرهنگی و دینی، الگوهای دیگری از سبک زندگی و هویت به آنها ارائه شود، آثار آن در چرخه نسلها باقی خواهد ماند.
وی خاطرنشان کرد: نتیجه تربیت فقط برای امروز نیست؛ ممکن است آثار یک تصمیم تربیتی و فرهنگی، ۳۰ یا ۵۰ سال آینده خود را در تحولات فرهنگی و آسیبهای اجتماعی نشان دهد. بنابراین باید نسبت به آنچه امروز در مدارس اتفاق میافتد، حساسیت بیشتری داشته باشیم.
آسیبهای فرهنگی در مدارس دولتی و غیردولتی
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) با اشاره به تفاوتهای مدارس دولتی و غیردولتی، گفت: هر یک از این مدارس، با توجه به جامعه مخاطب و شرایط اجتماعی و اقتصادی خانوادهها، با آسیبهای خاص خود مواجه هستند. مدارس دولتی معمولاً پذیرای طیف گستردهای از خانوادهها با سطوح مختلف درآمدی هستند و مدارس غیردولتی نیز بیشتر مورد استقبال بخشهایی از اقشار متوسط به بالا از نظر اقتصادی قرار میگیرند.
وی افزود: با وجود این تفاوتها، آسیبهای فرهنگی و اجتماعی را در هر دو گروه مدارس مشاهده میکنیم و نمیتوان گفت یکی از این دو محیط بهطور کامل از آسیبهای فرهنگی مصون است.
میناییپور درباره وضعیت مدارس غیردولتی، اظهار کرد: در مدارس دولتی، نظارت حاکمیتی بیشتری وجود دارد و برخی موضوعات فرهنگی و ایرانی ـ اسلامی در قالب آییننامه و ضوابط به مدارس ابلاغ میشود، اما در مدارس غیردولتی، در بسیاری از موارد نحوه فعالیتها و حتی شیوه ارائه برخی مباحث فرهنگی و آموزشی بیشتر به سلیقه و رویکرد مجموعه مدرسه وابسته است.
وی ادامه داد: این مسئله فقط به حوزه فرهنگ محدود نمیشود و حتی در نحوه انتقال دانش به دانشآموزان نیز میتواند خود را نشان دهد؛ یعنی شیوه آموزش و نوع برنامههایی که برای دانشآموزان در نظر گرفته میشود، در برخی مدارس غیردولتی متناسب با رویکرد و سلیقه مجموعه آموزشی شکل میگیرد.
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) تأکید کرد: البته مدارس دولتی نیز از این آسیبها مصون نیستند و اگر نسبت به آسیبهای فرهنگی موجود چارهاندیشی نشود، ممکن است این مسائل در درازمدت به مدارس دولتی نیز سرایت کند.
شکاف نسلی و بحران هویت در مدارس
میناییپور یکی از مهمترین آسیبهای فرهنگی موجود در مدارس را شکاف میان دانشآموز و مربی دانست و گفت: امروز میان نسل دانشآموز و مربی، فاصلههایی ایجاد شده که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین میان آموزش رسمی و زندگی واقعی دانشآموزان نیز شکاف وجود دارد.
وی افزود: دانشآموزان در مدرسه باید سبک زندگی را نیز تجربه و یاد بگیرند، اما امروز در بسیاری از موارد شاهد هستیم که آموزش از زندگی واقعی آنها فاصله گرفته است.
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) با اشاره به موضوع هویت فرهنگی، تصریح کرد: فقدان هویت و خودباختگی فرهنگی از دیگر آسیبهای جدی است که در برخی محیطهای آموزشی مشاهده میشود. استفاده گسترده از نمادها و الگوهای فرهنگی غربی، بهویژه در برخی مدارس غیردولتی، یکی از نشانههایی است که باید نسبت به آن حساس بود.
وی با اشاره به موضوع مدارس چندزبانه، گفت: من با چندزبانه بودن مدارس مخالف نیستم، اما مسئله این است که نباید زبان فارسی قربانی چندزبانه شدن برخی مدارس غیردولتی شود. آموزش زبانهای دیگر میتواند فرصت باشد، اما نباید به قیمت تضعیف زبان و هویت فرهنگی دانشآموزان تمام شود.
میناییپور همچنین «غلبه نگاه آموزشی بر نگاه تربیتی» را یکی دیگر از آسیبهای مدارس دانست و گفت: ضعف گفتوگوی فرهنگی با نوجوانان، آسیبهای ناشی از فضای مجازی، پایین بودن سطح سواد رسانهای، کمرنگ شدن مشارکت دانشآموزان و بحران هویت، از دیگر سرفصلهای مهم آسیبهای فرهنگی در مدارس است.
وی تأکید کرد: اگر مدرسه نتواند با نوجوان گفتوگو کند و او را در فرآیند فرهنگی و تربیتی مشارکت دهد، فاصله میان مدرسه و نسل جدید بیشتر خواهد شد و همین مسئله میتواند زمینهساز آسیبهای بعدی باشد.
مدرسه باید محیط یادگیری و زندگی باشد
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) در ادامه به راهکارهای مقابله با آسیبهای فرهنگی پرداخت و گفت: اگر میخواهیم این مسائل را اصلاح کنیم، باید مدرسه را از محیطی صرفاً آموزشی به محیطی برای یادگیری و زندگی تبدیل کنیم.
وی افزود: مدرسه نباید فقط محل انتقال دانش باشد، بلکه باید محل شکلگیری دانش و بینش، تربیت، هویت و تجربه زندگی اجتماعی دانشآموزان باشد. دانشآموز باید در مدرسه علاوه بر آموختن مطالب درسی، فرصت تجربه، گفتوگو، مشارکت و شکل دادن به هویت خود را نیز داشته باشد.
میناییپور خاطرنشان کرد: حتی در حوزه آموزش نیز باید نسبت به برخی آسیبها توجه داشت؛ چراکه در بعضی موارد ضعف درسی دانشآموزان با راهکارهای مالی و پرداخت هزینههای بیشتر جبران میشود و ارتقای نمره به مسئلهای تبدیل میشود که لزوماً به معنای ارتقای واقعی سطح یادگیری نیست.
وی ادامه داد: بنابراین مسئله فقط این نیست که مدارس باید از نظر تربیتی تقویت شوند؛ حتی در انتقال دانش نیز باید به کیفیت واقعی آموزش توجه کنیم. مدرسه زمانی میتواند کارکرد اصلی خود را داشته باشد که هم در حوزه آموزش و هم در حوزه تربیت، دانشآموز را برای زندگی واقعی و آینده جامعه آماده کند.
مدیر مکتب جهانی فاطمه(س) در پایان تأکید کرد: توجه به آسیبهای فرهنگی مدارس، یک مسئله کوتاهمدت نیست و مستقیماً با آینده فرهنگی جامعه ارتباط دارد. اگر امروز در تربیت نسل جدید، هویت فرهنگی، تربیت، گفتوگو، سواد رسانهای و مشارکت دانشآموزان مورد توجه قرار نگیرد، آثار این غفلت میتواند در سالهای آینده به شکل آسیبهای اجتماعی و فرهنگی گستردهتر خود را نشان دهد.
انتهای پیام/
نظر شما