حجت‌الاسلام سیدمرتضی هاشمی، استاد دانشگاه و کارشناس دینی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با بیان اینکه جهاد به معنای تلاش و کوشش است، اظهار داشت: جهاد تبیین یعنی انسان در برابر کسانی که مطالبی را نمی‌پذیرند یا نسبت به مسائل مختلف سیاسی، اقتصادی و اعتقادی دچار شبهه هستند، تلاش کند و با تبیین و روشنگری پاسخ لازم را ارائه دهد.
وی با تأکید بر اینکه جهاد تبیین بیشتر جنبه فکری و زبانی دارد، افزود: جهاد تبیین به معنای جهاد فکری و زبانی و نوعی جهاد آگاه‌سازی است؛ یعنی انسان با اندیشه خود موضوع را بررسی و با زبان آن را برای دیگران تبیین کند.
جهاد تبیین نیازمند تشکیلات گسترده نیست
استاد دانشگاه با اشاره به اینکه جهاد تبیین به امکانات و تشکیلات گسترده نیاز ندارد، تصریح کرد: برای این عرصه لازم نیست عده و عده زیادی فراهم شود یا سازمان خاصی شکل بگیرد؛ قرآن کریم می‌فرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَیٰ وَفُرَادَیٰ»؛ یعنی انسان می‌تواند حتی به صورت فردی برای خدا قیام کند.
وی ادامه داد: منظور از این قیام، لزوماً جهاد فیزیکی و جنگ نیست، بلکه انسان برای خدا حرکت کند و به تبیین و روشنگری بپردازد. اگر فردی در جایی احتمال می‌دهد سخن او بر یک نفر اثر بگذارد، همان یک نفر نیز ارزشمند است.
حجت‌الاسلام هاشمی با اشاره به سیره اهل‌بیت(ع)، خاطرنشان کرد: در حادثه کربلا، امام حسین(ع) با تعداد محدودی از یاران خود حضور داشت، اما در همان شرایط نیز تلاش می‌کرد با افراد مختلف سخن بگوید و آنان را نسبت به حقیقت آگاه کند.
تبیین؛ مقدمه‌ای برای جلوگیری از درگیری
وی با بیان اینکه پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) نیز پیش از درگیری تلاش می‌کردند حقیقت را برای مردم روشن کنند، گفت: در بسیاری از جنگ‌ها، بخش مهمی از مسئله، بُعد فکری و اعتقادی آن است و طرف مقابل ممکن است تحلیل نادرستی از توانایی‌ها، اهداف و شرایط داشته باشد؛ بنابراین پیش از ورود به عرصه درگیری، باید برای مردم تبیین و روشنگری صورت گیرد.
استاد دانشگاه با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) در جنگ صفین، بیان کرد: در ماجرای صفین، امیرالمؤمنین(ع) پیش از درگیری تلاش می‌کرد با مردم سخن بگوید و آنان را آگاه کند. برخی تصور می‌کردند چرا حضرت به جای جنگیدن، سخنرانی می‌کند، اما هدف ایشان این بود که شاید یک نفر هدایت شود؛ «لعل أن یهدی منهم أحد».
وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) تأکید می‌کرد که مسئله، ترس از جنگ نیست؛ ایشان در جنگ‌های مختلف در کنار پیامبر اکرم(ص) حضور داشت و از شهادت در راه خدا هراسی نداشت. مسئله این بود که اگر امکان هدایت یک نفر وجود داشته باشد، نباید از آن صرف‌نظر کرد.
حجت‌الاسلام هاشمی ادامه داد: حتی در جریان جنگ جمل، زمانی که فردی درباره توحید سؤال کرد، امیرالمؤمنین(ع) به پرسش او پاسخ داد. این نشان می‌دهد که حتی در شرایط جنگ نیز عرصه تبیین و پاسخ‌گویی فکری تعطیل نمی‌شود.
عرصه اصلی جهاد تبیین، مقابله با شبهات اعتقادی است
وی با تأکید بر ضرورت فعالیت‌های اعتقادی و تبیینی در شرایط مختلف، اظهار داشت: در شرایط جنگ، فشار اقتصادی و مشکلات اجتماعی، کار اعتقادی و تبیینی باید جدی‌تر دنبال شود؛ چراکه فشارهای مختلف می‌تواند افراد را تحت تأثیر قرار دهد و دشمن نیز در کنار فشارهای سیاسی و اقتصادی، عرصه اعتقادی را مورد حمله قرار می‌دهد
کارشناس دینی با بیان اینکه در مسائل اعتقادی باید از گفت‌وگو و استدلال استفاده کرد، افزود: وقتی مسئله اعتقادی است، پاسخ نیز باید اعتقادی و گفت‌وگومحور باشد. محدودیت‌های مختلف نمی‌تواند جلوی فکر و اندیشه را بگیرد و باید امکان گفت‌وگو و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و شبهات فراهم شود.
وی با اشاره به وضعیت نوجوانان در فضای مجازی خاطرنشان کرد: نوجوانان با پرسش‌ها و شبهات فراوان وارد فضای مجازی می‌شوند و ممکن است بدون دریافت پاسخ مناسب، با همان پرسش‌ها از این فضا خارج شوند؛ بنابراین جهاد تبیین باید متناسب با این نیازها انجام شود.
مقابله با «جهل» با علم و عقل
حجت‌الاسلام هاشمی با تفکیک میان پرسش و شبهه، گفت: گاهی یک سؤال از ندانستن ناشی می‌شود، اما شبهه ممکن است با هدف ایجاد تردید و مشکل در ذهن فرد مطرح شود. جهاد تبیین در واقع مقابله با جهل است و این جهل را می‌توان در دو گونه «جهل کوفی» و «جهل شامی» مورد بررسی قرار داد که هر دو نیازمند پاسخ با علم و عقل هستند.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از تاریخ اسلام، بیان کرد: در شام، افرادی وجود داشتند که واقعاً باور کرده بودند امام حسین(ع) از دین خارج شده است و حتی با این تصور در شهادت ایشان نقش داشتند. این نمونه نشان می‌دهد که چگونه تبلیغات و اطلاعات نادرست می‌تواند واقعیت را در ذهن جامعه تغییر دهد.
استاد دانشگاه ادامه داد: در ماجرای امام حسن مجتبی(ع) نیز فردی از شام نزد ایشان آمد و با تصوراتی نادرست، به حضرت اهانت کرد. امام حسن(ع) در مقابل، با او با مهربانی رفتار کرد، از وضعیت او پرسید و به او رسیدگی کرد. همین رفتار موجب شد آن فرد متوجه اشتباه خود شود و نگاهش نسبت به اهل‌بیت(ع) تغییر کند.
وی همچنین به ماجرای امام سجاد(ع) در شام اشاره کرد و گفت: امام سجاد(ع) در شرایطی که به اسارت برده شده بود، با فردی از مردم شام گفت‌وگو کرد و با استناد به آیات قرآن درباره اهل‌بیت(ع)، حقیقت را برای او روشن ساخت. این فرد پس از آگاهی از واقعیت، درصدد دفاع از امام برآمد.
تکرار یک ادعا، دلیل بر حقیقت آن نیست
حجت‌الاسلام هاشمی با اشاره به نمونه‌های معاصر، اظهار داشت: امروز نیز ممکن است برخی افراد تحت تأثیر مطالبی قرار بگیرند که بارها در فضای مجازی یا رسانه‌ها تکرار شده است. گاهی یک ادعا آن‌قدر تکرار می‌شود که مخاطب تصور می‌کند حتماً حقیقت دارد.
وی این مسئله را از مصادیق مغالطه تکرار دانست و افزود: ممکن است فردی مطلبی را چندین بار در فضای مجازی، شبکه‌های اجتماعی یا صفحه‌های مختلف مشاهده کند و در نهایت صرف تکرار، آن را واقعیت تلقی کند؛ در حالی که تکرار یک ادعا، دلیل صحت آن نیست.
کارشناس دینی ادامه داد: در چنین شرایطی وظیفه جهاد تبیین این است که ادعاها بررسی و واقعیت از مطالب نادرست تفکیک شود. اگر این کار انجام نشود، ممکن است اطلاعات نادرست به باور عمومی تبدیل شود.
جهاد تبیین در میدان جنگ نیز تعطیل نمی‌شود
وی با اشاره به اهمیت تبیین در دوران جنگ، گفت: حتی زمانی که جهاد اصغر و میدان جنگ مطرح است، نباید میدان فکری و ذهنی را از دست داد. در صفین نیز امیرالمؤمنین(ع) از افرادی مانند عمار برای تبیین و گفت‌وگو با مردم استفاده می‌کرد و حضور افرادی که قدرت روشنگری داشتند، اهمیت زیادی داشت.
حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی خاطرنشان کرد: در آن شرایط نیز افرادی بودند که درباره امیرالمؤمنین(ع) شبهاتی مانند ترک نماز یا نقش داشتن در قتل عثمان مطرح می‌کردند و در مقابل، عمار و دیگر یاران حضرت با استدلال و بیان واقعیت‌ها به این شبهات پاسخ می‌دادند.
«جهل کوفی»؛ دانستن حقیقت و انتخاب مسیر نادرست
وی در ادامه با اشاره به مفهوم «جهل کوفی»، گفت: در ماجرای امام حسین(ع)، بسیاری از مردم کوفه می‌دانستند که ایشان فرزند پیامبر اکرم(ص) و دارای جایگاه ویژه‌ای است، اما با این وجود در مقابل حضرت قرار گرفتند.
استاد دانشگاه افزود: در اینجا مسئله صرفاً ندانستن نبود؛ عوامل دیگری مانند دنیاطلبی و منافع مادی نیز می‌توانست انسان را از حقیقتی که آن را می‌شناسد، دور کند. از این رو، جهاد تبیین باید علاوه بر آگاهی‌بخشی، نسبت به عواملی که انسان را از پذیرش حقیقت بازمی‌دارند نیز توجه داشته باشد.
انتهای پیام /
نظر شما