به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست تخصصی با موضوع «ظرفیت های کانون های فرهنگی هنری مساجد در تحقق مسجد محوری؛ از رهنمود ۱۹ مهر رهبر شهید تا تجربه جنگ های اخیر» صبح امروز ۱۸ مهرماه در سالن جلسات این ستاد با حضور مرتضی طاهریان، معاون ساماندهی و شبکه سازی ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور، رضا معممی مقدم،مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، حجت الاسلام ابراهیم اکبری،مدیرکل مرکز خدمات حوزه های های علمیه استان تهران و امام جماعت مسجد النبی(ص) امیر آباد شمالی و علی جان پرنیان،مدیرکانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) برگزار شد.
در ابتدای این نشست مرتضی طاهریان با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بر جایگاه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در دیدار با علما، طلاب و روحانیون استان خراسان شمالی گفت: بیانات رهبر شهید در ۱۹ مهرماه سال ۱۳۹۱ درباره ضرورت توجه به کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، برای فعالان این عرصه اهمیت ویژه‌ای داشت و به‌عنوان نقطه عطفی در مسیر فعالیت این مراکز شناخته می‌شود.
وی با اشاره به خاطرات خود از سفر رهبر شهید انقلاب اسلامی به استان خراسان شمالی افزود: در آن مقطع، هم‌زمان با سفرهای استانی دولت، توفیق حضور در مشهد مقدس و زیارت بارگاه امام رضا(ع) را داشتم و به یاد دارم که رهبر شهید انقلاب وارد بجنورد شده بودند و از جمله دیدارهای نخست ایشان، دیدار با علما، طلاب و روحانیون استان بود.
طاهریان گفت: در جریان این دیدار، اشاره صریح رهبر شهید انقلاب به کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، بدون مقدمه و به‌صورت مستقیم، برای بسیاری از حاضران و فعالان این حوزه جالب توجه بود، چراکه با گذشت حدود ۲۰ سال از شکل‌گیری کانون‌ها، چنین تأکید صریحی از سوی ایشان درباره این مجموعه‌ها کمتر در خاطرات فعالان این عرصه دیده می‌شد.
وی با بیان اینکه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد از سال ۱۳۷۱ فعالیت خود را آغاز کرده بودند، اظهار کرد: در آن زمان حدود دو دهه از عمر این مجموعه‌ها می‌گذشت و فعالان کانون‌ها با وجود خدمات و فعالیت‌های فرهنگی متنوع، کمتر شاهد اشاره مستقیم و صریح به این مجموعه‌ها در بیانات رهبر شهید انقلاب بودند، از همین رو، این بخش از سخنان ایشان برای حاضران بسیار جذاب و تأثیرگذار بود. شنیدن بیانات رهبر شهید انقلاب از زبان خود ایشان، تأثیر و ماندگاری بیشتری دارد و بازخوانی دقیق این فرمایشات می‌تواند به درک بهتر جایگاه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و توجه بیشتر به ظرفیت‌های این مجموعه‌ها کمک کند.
اثربخشی کانون‌های مساجد با تعداد برنامه‌ها سنجیده نمی‌شود
رضا معممی‌مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه، در پاسخ به این سوال که ویژگی های یک کانون موثر چیست؟ با تأکید بر ضرورت بازنگری در شاخص‌های ارزیابی عملکرد کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت: موفقیت یک کانون را نباید صرفاً با تعداد برنامه‌ها، جشنواره‌ها، کلاس‌ها و گزارش‌های عملکرد سنجید، بلکه میزان اثرگذاری فعالیت‌ها و تغییری که در اندیشه، رفتار و مسئولیت‌پذیری مخاطبان ایجاد می‌شود، معیار اصلی ارزیابی است.
وی در تشریح شاخص‌های کانون فرهنگی هنری اثرگذار اظهار کرد: گاهی تصور می‌شود هر مجموعه‌ای که برنامه‌های بیشتری برگزار کند، موفق‌تر است، در حالی که افزایش تعداد فعالیت‌ها لزوماً به معنای موفقیت نیست. همان‌طور که صرف تیراندازی‌های بیشتر نشانه موفقیت نیست، بلکه هدف‌گیری دقیق و اصابت به هدف اهمیت دارد، در فعالیت‌ها.
سه پرسش اساسی برای سنجش اثربخشی کانون‌ها
معممی‌مقدم با بیان اینکه ارزیابی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد باید بر پایه شاخص‌های کیفی و اثرگذاری واقعی صورت گیرد، افزود: برای شناخت یک کانون اثرگذار، باید به سه پرسش اساسی پاسخ داد، نخست اینکه این کانون چه کسانی را جذب کرده است؟ دوم اینکه چه تغییری در اندیشه، رفتار و احساس مسئولیت مخاطبان خود به وجود آورده است؟ و سوم اینکه برای حل کدام‌یک از مسائل فرهنگی و اجتماعی محله قدم برداشته و چه نتیجه‌ای به دست آورده است؟ ممکن است کانونی برنامه‌ها، کلاس‌ها و جشنواره‌های متعددی برگزار کند، اما کانون دیگری با وجود فعالیت‌های کمتر، توانسته باشد جوانان و نوجوانان بیشتری را جذب کند و در تربیت، رشد فکری و افزایش مسئولیت‌پذیری آنان مؤثر باشد. در چنین شرایطی، صرف تعداد برنامه‌ها نمی‌تواند معیار دقیقی برای مقایسه عملکرد این دو مجموعه باشد.
مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه خاطرنشان کرد: زمانی می‌توان درباره موفقیت یک کانون قضاوت کرد که علاوه بر بررسی فعالیت‌های انجام‌شده، میزان جذب مخاطب، تغییرات حاصل‌شده در زندگی آنان و نتایج اجتماعی فعالیت‌های کانون نیز مورد توجه قرار گیرد.
کانون فرهنگی هنری؛ ظرفیتی در خدمت اهداف مسجد
معممی‌مقدم با تأکید بر پیوند فعالیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری با مأموریت‌های مسجد تصریح کرد: کانون نباید به جزیره‌ای مستقل در کنار مسجد تبدیل شود، بلکه باید به‌عنوان ظرفیتی تخصصی در خدمت تحقق اهداف فرهنگی، تربیتی و اجتماعی مسجد فعالیت کند.
وی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر کانون‌ها به عرصه اجتماعی گفت: فعالیت فرهنگی و هنری زمانی می‌تواند به جذب و ماندگاری مخاطبان جوان و نوجوان منجر شود که با نیازهای واقعی آنان و مسائل زندگی اجتماعی پیوند داشته باشد. برخورداری از گروه سرود توانمند، کتابخانه مناسب یا برگزاری برنامه‌های فرهنگی متنوع، ظرفیت‌های ارزشمندی برای یک کانون محسوب می‌شود اما این امکانات به‌تنهایی برای اثربخشی کافی نیستند. کانون زمانی می‌تواند مخاطبان بیشتری را جذب کند و ارتباط پایداری با آنان شکل دهد که نیازهای واقعی جوانان و نوجوانان را بشناسد و برای پاسخ‌گویی به این نیازها، از مسیر فعالیت‌های اجتماعی نیز وارد عمل شود.
وی با اشاره به اهمیت بازتعریف شاخص‌های موفقیت در کانون‌های فرهنگی هنری مساجد اظهار کرد: توجه به کمیت فعالیت‌ها نباید جایگزین ارزیابی کیفیت و میزان اثرگذاری آنها شود. آنچه اهمیت دارد، این است که فعالیت‌های کانون تا چه اندازه به تحقق اهداف مسجد و پاسخ‌گویی به نیازهای فرهنگی و اجتماعی محله کمک می‌کند.کانون‌های فرهنگی هنری باید با شناخت دقیق مخاطبان خود، زمینه حضور مؤثر جوانان و نوجوانان را فراهم کنند و از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و اجتماعی برای تربیت نیروهای مسئولیت‌پذیر و حل مسائل محله بهره بگیرند.
وی توجه به نیازهای واقعی جامعه و پیوند میان فعالیت‌های فرهنگی و عرصه اجتماعی را از الزامات اثربخشی کانون‌ها دانست و خاطرنشان کرد: موفقیت کانون فرهنگی هنری مسجد، بیش از آنکه به تعداد برنامه‌های اجراشده وابسته باشد، به میزان تأثیرگذاری آن بر مخاطبان و نقش‌آفرینی در تحقق اهداف مسجد بستگی دارد.
اثربخشی کانون‌های مساجد در گرو نیازسنجی محله و انسجام برنامه‌های فرهنگی است
علی‌جان پرنیان، فعال فرهنگی و مدیر کانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره)، هم با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه فعالیت و ارزیابی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت: برای سنجش میزان اثربخشی کانون‌ها باید بررسی کنیم که در راستای تحقق رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی چه اقداماتی انجام داده‌ایم و فعالیت‌های مجموعه‌های فرهنگی تا چه اندازه توانسته است به تغییر در گفتار، رفتار و اعتقادات مخاطبان منجر شود.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر پرهیز از اختلاف و ضرورت همکاری کانون‌های فرهنگی هنری با بسیج افزود: وحدت و انسجام از پایه‌های اساسی موفقیت در هر مجموعه‌ای است و مسجد، اداره و دیگر نهادهای اجتماعی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. کانون‌های فرهنگی هنری مساجد برای دستیابی به اهداف خود باید از فعالیت‌های جزیره‌ای و سلیقه‌ای فاصله بگیرند و در چارچوب برنامه‌ای منسجم و متناسب با نیازهای محلی فعالیت کنند.
ضرورت نیازسنجی برای برنامه‌ریزی فرهنگی
پرنیان با بیان اینکه شناخت نیازهای مخاطبان، نخستین گام برای طراحی فعالیت‌های اثربخش است، اظهار کرد: اگر نیازهای کودکان، نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها را در ابعاد مادی، معنوی و اجتماعی به‌درستی نشناسیم، نمی‌توانیم اهداف دقیقی برای فعالیت‌های فرهنگی خود تعیین کنیم.هدف‌گذاری باید بر پایه شناخت واقعی نیازهای جامعه صورت گیرد؛ زیرا انتظار می‌رود فعالیت‌های فرهنگی به رشد مخاطبان و تغییر مثبت در رفتار، گفتار و نگرش آنان منجر شود. بدون شناخت این نیازها، ممکن است برنامه‌های متعددی اجرا کنیم، اما نتیجه مورد انتظار به دست نیاید.
مدیر کانون فرهنگی هنری امام خمینی(ره) تصریح کرد: کانون‌ها پس از نیازسنجی باید ظرفیت‌های موجود در محله، منطقه و شهر را شناسایی کنند و برای پاسخ‌گویی به نیازهای مردم، از این ظرفیت‌ها بهره بگیرند. در این مسیر، مشارکت مردم و استفاده از توانایی‌های بومی می‌تواند زمینه اجرای برنامه‌هایی متناسب با شرایط هر محله را فراهم کند.
بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و مردمی
وی با اشاره به ظرفیت‌های علمی موجود در محلات گفت: علما، معلمان، استادان دانشگاه، پزشکان و متخصصان رشته‌های مختلف می‌توانند در پیشبرد فعالیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری نقش‌آفرین باشند.
شناسایی این افراد و فراهم‌کردن زمینه مشارکت آنان، یکی از اقداماتی است که می‌تواند کیفیت برنامه‌های فرهنگی و تربیتی مساجد را ارتقا دهد. در کنار ظرفیت‌های علمی، باید از توان نهادهای فعال در حوزه خانواده، خیرین و گروه‌های مردمی نیز استفاده کرد. بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی با همکاری مجموعه‌های مختلف و مشارکت مردم بهتر شناسایی و پیگیری می‌شوند.
وی با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از منابع غنی دینی و معنوی خاطرنشان کرد: قرآن کریم، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه از ظرفیت‌های ارزشمند فرهنگی و تربیتی جامعه اسلامی هستند، اما استفاده از این منابع نیازمند برنامه‌ریزی مناسب، شیوه ارائه قابل‌فهم و ارتباط مؤثر با مخاطبان است.
تجربه نهج‌البلاغه؛ الگویی برای فعالیت‌های کم‌هزینه و مردمی
این فعال فرهنگی با اشاره به تجربه ترویج نهج‌البلاغه در میان عموم مردم گفت: حدود ۲۴ سال پیش، فعالیت‌هایی برای گسترش آشنایی عمومی با نهج‌البلاغه آغاز شد و ترجمه مرحوم محمد دشتی نیز در این مسیر مورد استفاده قرار گرفت. در ادامه، با توجه به ضرورت وحدت و هم‌افزایی، تلاش شد از ترجمه‌ها و تفسیرهای مختلف بهره گرفته شود و شیوه‌ای برای برگزاری جلسات عمومی مطالعه و تبیین این کتاب شکل بگیرد. در این تجربه، تلاش شد جلسات به شکلی طراحی شوند که مردم بتوانند با هزینه‌ای اندک و به‌صورت مستمر در آنها شرکت کنند. به‌تدریج، در کنار جلسات نهج‌البلاغه، فعالیت‌های دیگری مانند کلاس‌های احکام و معارف، برنامه‌های مناسبتی، مشاوره خانواده و فعالیت‌های خیریه نیز شکل گرفت.
نظر شما