خودشناسی، راهی برای دوری از غرور و حرکت در مسیر بندگی خداوند است

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام مرتضی آقاتهرانی، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، در جلسه درس اخلاق روز دوشنبه در مجموعه فرهنگی سرچشمه، با تأکید بر اهمیت خودشناسی گفت: انسان با شناخت حقیقت وجودی خود، به شناخت خداوند نزدیک‌تر می‌شود و می‌تواند با مدیریت نفس و اصلاح رفتار، مسیر خودسازی و بندگی را طی کند.

حجت‌الاسلام آقاتهرانی با اشاره به اهمیت شناخت انسان از نگاه خداوند، اظهار کرد: ممکن است انسان در شناخت خود دچار اشتباه شود، اما خداوند در آفرینش انسان خطا نمی‌کند. قرآن کریم پس از آفرینش انسان می‌فرماید «فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقینَ»؛ این تعبیر نشان‌دهنده جایگاه و ظرفیت وجودی انسان است.

وی نخستین اثر خودشناسی را شناخت حقیقت و توانایی‌های خویش دانست و افزود: بسیاری از افراد درباره خود قضاوت می‌کنند، اما تا زمانی که در موقعیت‌های دشوار و شرایط واقعی قرار نگیرند، نمی‌توانند به‌درستی از ویژگی‌های اخلاقی و درونی خود آگاه شوند. انسان در شرایط آرام ممکن است ادعا کند که اهل گذشت، صبر و عدالت است، اما حقیقت شخصیت او زمانی آشکار می‌شود که با خشم، وسوسه، قدرت یا موقعیت‌های دشوار روبه‌رو شود.

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به اینکه جوهره افراد در میدان عمل آشکار می‌شود، افزود: وقتی انسان در موقعیتی قرار می‌گیرد که می‌تواند از دیگری انتقام بگیرد یا با وجود توانایی، از حق خود بگذرد، بهتر می‌تواند خود را بشناسد. خودشناسی به انسان کمک می‌کند میان ادعاهایش و آنچه در عمل انجام می‌دهد، تفاوت بگذارد.

وی دومین اثر خودشناسی را شناخت بهتر قدرت و عظمت الهی عنوان کرد و گفت: هرچه انسان بیشتر به محدودیت‌ها و ضعف‌های خود پی ببرد، بهتر می‌تواند قدرت بی‌نهایت خداوند را درک کند. چنین انسانی در برابر تعریف و تمجید دیگران دچار غرور نمی‌شود و با سرزنش دیگران نیز خود را نمی‌بازد؛ زیرا ارزش حقیقی خود را وابسته به قضاوت این و آن نمی‌داند.

حجت‌الاسلام آقاتهرانی با بیان اینکه حتی توفیق انجام کارهای خوب نیز نباید موجب غرور شود، تصریح کرد: گاهی انسان به سبب انجام یک کار نیک، گرفتار خودپسندی می‌شود؛ درحالی‌که باید بداند توفیق انجام آن کار نیز از جانب خداوند بوده است. مهم آن است که انسان به جای تکیه بر کارهای گذشته، همواره مراقب رفتار و نیت خود باشد.

وی در ادامه به روایتی از امام صادق(ع) درباره پیوند خداشناسی و خودشناسی اشاره کرد و گفت: در روایات آمده است کسی که خدا را بشناسد، از او می‌ترسد و کسی که از خدا بترسد، دل‌بستگی‌اش به دنیا کاهش می‌یابد. همچنین در روایت دیگری بر این معنا تأکید شده است که هرکس خود را بشناسد، پروردگارش را شناخته است.

این استاد حوزه با اشاره به نقش اخلاص در درست بودن عمل، افزود: انسان باید به دنبال دانشی باشد که عمل او را اصلاح کند و به آن جهت درست ببخشد. خودشناسی واقعی، انسان را از غفلت و هدر دادن عمر دور می‌کند؛ زیرا وقتی فرد قدر وجود و فرصت زندگی خود را بداند، برای رشد و اصلاح خویش ارزش بیشتری قائل می‌شود.

حجت‌الاسلام آقاتهرانی همچنین به آیات قرآن درباره شناخت نشانه‌های الهی در جهان و وجود انسان اشاره کرد و گفت: قرآن کریم انسان را به تأمل در آفرینش خود و نشانه‌های خداوند در جهان دعوت می‌کند. انسان باید از خود بپرسد از کجا آمده، چه کسی او را آفریده و چه مسئولیتی در برابر این نعمت دارد. توجه به این پرسش‌ها می‌تواند زمینه بیداری و حرکت در مسیر خودسازی را فراهم کند.

وی فراموش کردن خویشتن را از زمینه‌های غفلت از خداوند دانست و با اشاره به آیه «وَلا تَکُونُوا کَالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ» بیان کرد: انسان هنگامی که خدا را فراموش می‌کند، به‌تدریج از حقیقت وجودی و مسئولیت‌های خود نیز غافل می‌شود. ازاین‌رو، خودشناسی باید به اصلاح رفتار و توجه بیشتر به وظایف فردی و اجتماعی بینجامد.

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت مدیریت و مراقبت مستمر از زندگی تأکید کرد و گفت: هیچ چیزی با رها کردن و بی‌توجهی به حال خود، به‌درستی سامان نمی‌یابد. همان‌گونه که خودرو به رسیدگی و مراقبت نیاز دارد، تربیت فرزند، مدیریت خانواده و اصلاح جامعه نیز بدون تدبیر و پیگیری امکان‌پذیر نیست.

وی افزود: انسان نیز برای رشد اخلاقی و معنوی به مراقبت نیاز دارد. اگر فرد به رفتار، گفتار و نیت خود توجه نکند، به‌تدریج دچار آسیب می‌شود. خودسازی به معنای کنار گذاشتن مسئولیت‌های روزمره نیست، بلکه می‌توان کار، تحصیل و رسیدگی به خانواده را نیز با نیت درست به فرصتی برای بندگی تبدیل کرد.

حجت‌الاسلام آقاتهرانی در پایان با تأکید بر اینکه خودشناسی و خودسازی باید در زندگی روزمره نمود پیدا کند، خاطرنشان کرد: انسان می‌تواند با اصلاح رفتارهای ساده، پرهیز از دروغ، رعایت حقوق دیگران و مدیریت مسئولیت‌های خود، مسیر رشد معنوی را طی کند. هدف آن است که انسان با شناخت بهتر خویش، خداوند را بهتر بشناسد و با مراقبت مستمر از نفس، به سوی بندگی و رستگاری حرکت کند.

انتهای پیام/