به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، سومین همایش علمی «هیأت و آیین‌های مذهبی» امروز با حضور حجت الاسلام باباخانی رییس سازمان هیئات و تشکل های دینی، حجت الاسلام دائی دائی رییس اندیشکده هیأت، حجت الاسلام عابدینی استاد حوزه علمیه و حجت الاسلام سوزنچی عضو هیئت علمی دانشگاه و به همت اندیشکده هیأت و مرکز تخصصی احیاء امر در سالن جلسات دانشگاه الزهرا سلام الله علیها برگزار شد.
حجت‌الاسلام مجید باباخانی، رئیس سازمان هیئات و تشکل‌های دینی، با اشاره به نقش‌آفرینی هیئت‌های مذهبی در سال‌های اخیر، به‌ویژه در دوران دفاع مقدس، اظهار کرد: میدان‌داری هیئت‌های مذهبی و پرچمداری بانوان در این عرصه، واقعیتی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و این ظرفیت مردمی، بیش از گذشته برای همگان آشکار شده است.
وی با اشاره به برگزاری سومین دوره همایش پژوهشی هیأت، افزود: معمولاً چنین برنامه‌هایی در سال نخست با اشتیاق آغاز می‌شوند، سال دوم با دشواری‌هایی همراه هستند و در سال سوم به مرحله ثبات و تداوم می‌رسند. برگزاری سومین دوره این همایش، با وجود مشکلات و شرایط دشوار کشور، حاصل تلاش و اهتمام دست‌اندرکاران آن است.
حجت الاسلام باباخانی با تأکید بر ضرورت توجه جدی‌تر به پژوهش در حوزه هیئت‌های مذهبی، تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب در آخرین دیدار با بنده، بیش از هفت بار بر موضوع پژوهش در عرصه هیئت تأکید کردند و خواستار بررسی ظرفیت‌ها، آسیب‌ها و مسائل مختلف این حوزه شدند. این مطالبه، مسئولیت فعالان و پژوهشگران را برای شناخت دقیق‌تر این پدیده اجتماعی دوچندان می‌کند.
رئیس سازمان هیئات و تشکل‌های دینی با بیان اینکه هیئت‌های مذهبی از ظرفیت گسترده‌ای در میان اقشار مختلف مردم برخوردارند، گفت: بر اساس آمارهای ارائه‌شده، بیش از ۸۰ درصد مردم ایران با هیئت‌ها و حضور در آنها مأنوس هستند و بیش از ۵۰ درصد مردم نیز طی یک سال گذشته کمک‌های مالی و مادی به هیئت‌ها داشته‌اند. این آمارها به‌تنهایی نشان‌دهنده گستردگی ارتباط مردم با هیئت‌هاست و می‌تواند موضوع پژوهش‌های عمیق‌تر قرار گیرد.
وی ادامه داد: اگر در هر نقطه‌ای از جهان، نهادی وجود داشت که تا این اندازه از مشارکت و همراهی اقشار مختلف مردم برخوردار بود، قطعاً پژوهش‌های گسترده‌تری درباره ابعاد و کارکردهای آن انجام می‌شد. ازاین‌رو، مراکز فرهنگی، دانشگاه‌ها و مجموعه‌های پژوهشی باید هیئت را به‌عنوان یکی از موضوعات اساسی در بررسی تاب‌آوری جامعه دینی و جامعه ایران مورد توجه قرار دهند.
تفکیک میان برگزاری مراسم هیئت و کارکردهای اجتماعی آن
حجت الاسلام باباخانی با تفکیک میان برگزاری مراسم هیئت و کارکردهای اجتماعی آن، اظهار کرد: هیئت تنها به معنای گردهم‌آمدن مردم و برگزاری مراسم آیینی، ذکر اهل‌بیت(ع) و بیان معارف و مصائب ایشان نیست بلکه این آیین می‌تواند زمینه‌ساز حرکتی اجتماعی برای احیای امر اهل‌بیت(ع) و پاسخ‌گویی به مسائل جامعه باشد.
وی خاطرنشان کرد: هیئت‌های اجتماعی می‌توانند با بهره‌گیری از معارف اهل‌بیت(ع) و مشارکت مردم، زمینه انجام کارهای بزرگ و رفع بخشی از مسائل جامعه را فراهم کنند. شناخت این ظرفیت‌ها و بررسی شیوه‌های تقویت آنها، از جمله موضوعاتی است که باید در پژوهش‌های این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
رئیس سازمان هیئات و تشکل‌های دینی با تأکید بر جایگاه بانوان در هیئت‌های مذهبی گفت: حضور بانوان در عرصه‌های اجتماعی و مذهبی، ظرفیتی فوق‌العاده است چراکه هنگامی که بانوان در یک حرکت مشارکت می‌کنند، زمینه ماندگاری و فراگیری بیشتر آن فراهم می‌شود.
وی با اشاره به دیدگاه شهید مرتضی مطهری درباره نقش زنان در تحولات اجتماعی افزود: شهید مطهری در بررسی تفاوت نهضت ۱۵ خرداد و انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، به حضور بانوان توجه کرده است. این موضوع نشان می‌دهد که مشارکت زنان تا چه اندازه می‌تواند در گسترش و استمرار یک حرکت اجتماعی مؤثر باشد.
هیئت‌های بانوان با هزینه و امکانات محدود نیز می‌توانند آثار گسترده‌ای داشته باشند
رئیس سازمان هیئات و تشکل‌های دینی با بیان اینکه هیئت‌های بانوان با هزینه و امکانات محدود نیز می‌توانند آثار گسترده‌ای داشته باشند، اظهار کرد: حضور بانوان در حرکت‌های اجتماعی و مذهبی، به ماندگاری و تقویت این جریان‌ها کمک می‌کند و بخش بانوان باید به‌عنوان یکی از بخش‌های مهم و اثرگذار هیئت مورد توجه قرار گیرد.
علی غلامی، دبیرعلمی سومین همایش هیأت و آیین های مذهبی با اشاره به مراحل برنامه‌ریزی و برگزاری این رویداد علمی، اظهار کرد: طرح اولیه همایش پیش از جنگ ۱۲ روزه مطرح شده بود و جلساتی نیز برای تصمیم‌گیری درباره تشکیل شورای علمی و تعیین اعضای آن برگزار شد، اما با توجه به شرایط پیش‌آمده، بخشی از برنامه‌ریزی‌ها به زمان دیگری موکول شد.
وی افزود: در ادامه، شورای علمی همایش تشکیل شد و با دعوت از اعضا، محورهای علمی مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت. در نهایت، هشت محور برای همایش تعیین شد و پس از آن، نشست خبری افتتاحیه با حضور نمایندگان رسانه‌های مختلف برگزار و فراخوان دریافت مقالات اعلام شد.
غلامی با اشاره به میزان استقبال پژوهشگران از فراخوان مقالات، اظهار کرد: با وجود شرایط دشوار حاکم بر فرایند پژوهش و نگارش مقالات، از جمله قطعی اینترنت و محدودیت دسترسی به منابع علمی، در مجموع ۲۲۵ چکیده مقاله به دبیرخانه همایش ارسال شد.از میان چکیده‌های دریافت‌شده، ۲۰۰ چکیده مورد پذیرش اولیه قرار گرفت و از این تعداد، ۱۸۰ مقاله به دبیرخانه ارسال شد که نشان‌دهنده مشارکت قابل توجه نویسندگان در این رویداد علمی است. در نهایت، ۱۳۷ مقاله پس از طی مراحل بررسی و داوری پذیرفته شد.
وی همچنین با اشاره به سهم بانوان در ارسال مقالات، افزود: حدود ۳۰ درصد از مقالات ارسالی توسط بانوان ارائه شده است که این میزان، با توجه به شرایط برگزاری همایش و دشواری‌های موجود در مسیر ارسال آثار، قابل توجه است.
زهرا ناظم بکایی، رئیس دانشگاه الزهرا(س) هم در سومین همایش هیئات و آیین‌های مذهبی با اشاره به پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی هیئت‌های مذهبی، اظهار کرد: هیئت‌ها علاوه بر کارکرد مذهبی، در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، تربیتی و سیاسی نیز نقش‌آفرین هستند و می‌توانند در تقویت هویت جمعی و مدیریت بحران‌های اجتماعی اثرگذار باشند.
هیئت‌های مذهبی با محوریت مناسبت‌های دینی و با حضور مردم شکل می‌گیرند
وی با بیان اینکه هیئت‌های مذهبی با محوریت مناسبت‌های دینی و با حضور مردم شکل می‌گیرند، افزود: در این مجموعه‌ها، مردم، روحانیت و مداحان سه رکن اصلی هستند که با اتکا به مشارکت مردمی و ظرفیت‌های مستقل خود فعالیت می‌کنند.
ناظم بکایی با اشاره به جایگاه هیئت‌های مذهبی در منظومه فکری امام شهید انقلاب، بر ضرورت پیوند شور و شعور در فعالیت‌های هیئتی تأکید کرد و گفت: هیئت باید بر پایه عاطفه و منطق حرکت کند و در کنار برانگیختن احساسات دینی، زمینه هدایت، الگوسازی و ارتقای معرفت جامعه را فراهم آورد.هیئت می‌تواند به پایگاهی برای اطلاع‌رسانی، بصیرت‌افزایی، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و رفع شبهات تبدیل شود. از این منظر، فعالیت هیئت نباید به برگزاری مراسم و مناسبت‌ها محدود بماند، بلکه باید در مسیر آگاهی‌بخشی و تقویت قدرت تحلیل مخاطبان نیز حرکت کند.
رئیس دانشگاه الزهرا(س) با بیان اینکه هیئت مذهبی نمی‌تواند نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی بی‌تفاوت باشد، تصریح کرد: هیئت باید در برابر ظلم موضع داشته باشد و با حفظ هویت دینی خود، از سیاست‌زدگی فاصله بگیرد. همچنین انس با قرآن و توجه مستمر به معارف قرآنی باید از محورهای ثابت فعالیت هیئت‌ها باشد.
وی با تأکید بر جایگاه منبر در هیئت‌ها، افزود: منبر باید فرصتی برای آموزش معارف قرآن و اسلام، پرداختن به دغدغه‌های اجتماعی و ترویج کمک به دیگران باشد. همچنین هیئت باید محلی برای بصیرت‌افزایی، تبیین هویت حسینی در برابر هویت یزیدی و روایت صحیح تاریخ باشد و از تحریف وقایع تاریخی پرهیز کند.
رئیس دانشگاه الزهرا(س) با اشاره به اهمیت شعر و مداحی در انتقال مفاهیم دینی، اظهار کرد: اشعار مورد استفاده در هیئت‌ها باید از استحکام محتوایی، مضمون مناسب و قدرت اقناع برخوردار باشند و مداحی نیز با بهره‌گیری از هنر شعر، آواز و اجرا، عواطف مخاطبان را در مسیر معارف دینی هدایت کند. مداحی رسانه‌ای مؤثر برای انتقال معارف دین است و باید در کنار حفظ روایت صحیح، از شعر فاخر و ظرفیت‌های موسیقی اصیل بهره بگیرد.
نظر شما