انفاق، راهکار قرآنی رسیدن به سعادت حقیقی انسان

به گزارش خبرگزاری حوزه از اصفهان، نشست اخلاقی طلاب مدرسه علمیه کریمه اهل‌بیت(سلام‌الله‌علیها) شهرستان خوانسار، با حضور خانم نسرین مهدوی، استاد حوزه و دانشگاه، با موضوع «انفاق و تأثیر آن در سعادت انسان» برگزار شد.

خانم مهدوی در این نشست، انفاق را معامله‌ای با خداوند متعال دانست که برخلاف ظاهر آن، موجب افزایش سرمایه حقیقی انسان می‌شود و گفت: ممکن است انسان هنگام بخشش، کاهش دارایی خود را احساس کند، اما آنچه در راه خدا انفاق می‌شود، در نگاه قرآن کریم سرمایه‌ای ماندگار برای آخرت خواهد بود؛ چنان‌که خداوند متعال می‌فرماید: «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ»؛ آنچه نزد شماست، پایان می‌پذیرد و آنچه نزد خداست، باقی می‌ماند.

وی با اشاره به آیه ۹۲ سوره آل‌عمران، «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّیٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»، بیان کرد: رسیدن به نیکی حقیقی، مستلزم انفاق از چیزهایی است که انسان به آن‌ها علاقه دارد. ازاین‌رو، ارزش انفاق تنها به میزان مال بخشیده‌شده نیست، بلکه میزان دلبستگی انسان به آنچه می‌بخشد نیز در ارزش معنوی این عمل مؤثر است؛ چراکه گاهی بخششی کوچک، به دلیل دشواری دل‌کندن از آن، ارزش بیشتری پیدا می‌کند و به عرصه‌ای برای مبارزه با نفس تبدیل می‌شود.

استاد حوزه و دانشگاه با استناد به آیه ۲۶۱ سوره بقره، انفاق در راه خدا را عملی دارای پاداشی چندبرابر توصیف کرد و افزود: خداوند متعال در این آیه، انفاق را به دانه‌ای تشبیه می‌کند که هفت خوشه می‌رویاند و در هر خوشه صد دانه وجود دارد؛ یعنی هفتصد برابر، و خداوند برای هر کس بخواهد، بیشتر از این نیز عطا می‌کند. بنابراین، مالی که در راه خدا هزینه می‌شود، از بین نمی‌رود، بلکه به سرمایه‌ای ماندگار برای آخرت تبدیل می‌شود.

وی با بیان اینکه انفاق تنها به بخشش مال محدود نیست، خاطرنشان کرد: انسان می‌تواند از وقت، علم، آبرو، توانایی‌ها و ظرفیت‌های خود نیز در مسیر خیر و خدمت به دیگران بهره بگیرد. ازاین‌رو، هر فرد باید متناسب با امکانات و توانمندی‌های خود، زمینه‌ای برای بخشش و خدمت به دیگران فراهم کند.

خانم مهدوی یکی دیگر از آثار انفاق را دستیابی به آرامش قلبی دانست و با اشاره به وعده الهی درباره پاداش انفاق‌کنندگان گفت: انسانی که تمام زندگی خود را صرف جمع‌آوری مال می‌کند، ممکن است همواره نگران از دست دادن دارایی‌هایش باشد؛ اما انفاق به انسان می‌آموزد که مالکیت او مطلق نیست و آنچه در اختیار دارد، امانتی الهی است که می‌تواند از آن در مسیر خیر بهره ببرد.

وی با تأکید بر ضرورت رعایت اخلاق در انفاق، به آیه ۲۶۴ سوره بقره اشاره کرد و یادآور شد: قرآن کریم از منت‌گذاشتن و آزار دادن نیازمندان پس از بخشش نهی می‌کند؛ زیرا چنین رفتارهایی می‌تواند ارزش معنوی صدقه را از بین ببرد. ازاین‌رو، انفاق زمانی با روح تعالیم اسلامی سازگار است که با حفظ کرامت انسانی، اخلاص و پرهیز از تحقیر دریافت‌کننده همراه باشد.

استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، با اشاره به آیات سوره انسان درباره اطعام مسکین، یتیم و اسیر، به سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در بخشش و ایثار پرداخت و گفت: در روایات تفسیری شیعه، آیات مربوط به اطعام نیازمندان با ماجرای حضرت علی(علیه‌السلام)، حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها)، امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) و فضه ارتباط داده شده است. اهمیت این الگو در آن است که آنان، با وجود علاقه و نیاز خود به غذا، دیگران را بر خویش مقدم داشتند؛ رفتاری که جلوه‌ای برجسته از ایثار و ترجیح نیاز دیگران بر خواسته‌های شخصی است.

وی با اشاره به اینکه انسان به‌طور طبیعی به حفظ دارایی‌های خود تمایل دارد، انفاق را راهی برای مقابله با خودخواهی و تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری دانست و در پاسخ به این پرسش که آیا افراد دارای مشکلات مالی نیز باید انفاق کنند، تصریح کرد: انفاق به معنای نادیده گرفتن نیازهای ضروری خود و خانواده نیست، بلکه اسلام در کنار تشویق به بخشندگی، بر عقلانیت و مسئولیت‌پذیری نیز تأکید دارد. مهم آن است که روحیه بخشش، متناسب با توان و شرایط هر فرد، در زندگی حفظ شود.

خانم مهدوی در تبیین رابطه انفاق و سعادت حقیقی انسان، به آثار این عمل در کاهش وابستگی افراطی به دنیا، پرورش روح سخاوت، تقویت احساس مسئولیت اجتماعی، افزایش محبت و حفظ کرامت انسانی و تقرب به خداوند اشاره کرد و افزود: انفاق تنها کمک به فرد نیازمند نیست، بلکه فرصتی برای رشد معنوی انفاق‌کننده نیز به شمار می‌رود؛ زیرا در نگاه قرآن، کسی که از نیازمندان دستگیری می‌کند، در حقیقت برای سعادت و کمال خویش نیز گام برمی‌دارد.

وی در پایان، انفاق را عاملی برای کاهش دلبستگی به مال و افزایش سرمایه معنوی انسان دانست و تأکید کرد: خداوند متعال با اعطای نعمت‌ها، تنها میزان دارایی انسان را نمی‌آزماید، بلکه نحوه استفاده او از امکانات و نعمت‌های در اختیارش نیز بخشی از این آزمون الهی است. بر این اساس، انفاق را می‌توان از جلوه‌های مهم بندگی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حرکت در مسیر سعادت دنیوی و اخروی دانست.