توجیه خطاها با زیبا دیدن رفتارهای نادرست، مانع اصلاح انسان می‌شود

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان روز دوشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با اشاره به آیاتی از قرآن کریم درباره زیبا جلوه‌کردن اعمال نادرست، اظهار کرد: قرآن بارها زیبا دیدن اعمال بد را از عوامل خطاکاری، کفرورزی و فسق و فجور انسان‌ها معرفی کرده است. گاهی دنیا در نظر انسان زینت داده می‌شود و گاهی فرد، عمل نادرست خود را زیبا می‌بیند و به همین دلیل به انجام آن ادامه می‌دهد.

وی با اشاره به آیه هشتم سوره فاطر، گفت: در این آیه، سخن از کسی است که عمل بدش برای او زیبا جلوه داده شده و در نتیجه، آن را خوب می‌بیند. مسئله این نیست که آن عمل واقعاً از نظر عقلانی یا اخلاقی درست باشد، بلکه زیبایی ظاهری‌ای که در ذهن فرد شکل گرفته، بر داوری او اثر می‌گذارد. زیبا تلقی کردن یک کار می‌تواند نگاه انسان را تغییر دهد و باعث شود رفتاری نادرست را خوب ارزیابی کند.

زیبا جلوه‌کردن خطا؛ عاملی برای انحراف ذهن

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با بیان اینکه این مسئله با مدیریت ذهن ارتباط مستقیم دارد، افزود: در بررسی ذهن باید به عواملی مانند فکر، توجه، تمرکز، تداعی و حافظه توجه کرد؛ زیرا بسیاری از داوری‌ها و رفتارهای انسان در همین فرایندها شکل می‌گیرند. اگر فرد چیزی را که واقعاً زیبا نیست زیبا ببیند، داوری اخلاقی او دچار اختلال می‌شود و ممکن است رفتاری را انتخاب کند که به زیان خودش و دیگران تمام شود.

وی با اشاره به آیه «إِنَّ الَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَیَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ فَهُمْ یَعْمَهُونَ» گفت: در این آیه، زیبا جلوه‌کردن اعمال به خداوند نسبت داده شده است. مقصود آن است که انسان در نتیجه رفتارهای نادرست خود، در مسیری قرار می‌گیرد که خطاهایش برایش زیبا می‌شود و به سرگردانی می‌افتد. او دیگر به‌درستی تشخیص نمی‌دهد چه باید بکند و در همین سردرگمی، ممکن است خطاهای بیشتری مرتکب شود.

این کارشناس دینی با توضیح نقش شیطان در زیبا جلوه‌دادن اعمال نادرست، به ماجرای قوم سبأ در قرآن اشاره کرد و گفت: در آیات مربوط به این قوم آمده است که شیطان اعمالشان را در نظرشان زیبا جلوه داده و آنان را از راه خدا بازداشته است. وقتی فرد چیزی را به‌ناحق زیبا می‌بیند، همین برداشت می‌تواند مانع شناخت راه درست شود.

زیبایی حقیقی می‌تواند راه هدایت را هموار کند

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در ادامه با تأکید بر اینکه زیبایی تنها عامل گمراهی نیست، بیان کرد: همان‌طور که زیبا دیدن یک عمل نادرست می‌تواند انسان را از مسیر صحیح دور کند، دیدن زیبایی‌های حقیقی نیز زمینه هدایت را فراهم می‌کند. گاهی برای اثرگذاری بر انسان، صرفاً استدلال منطقی کافی نیست و باید زیبایی یک حقیقت را به او نشان داد تا آن را با جان و دل درک کند.

وی با اشاره به نقش داستان، نمایش، فیلم و روایت‌های تاریخی در انتقال زیبایی‌ها افزود: یک داستان یا نمایش خوب می‌تواند زیبایی‌های شخصیتی، ایثار، فداکاری و ازخودگذشتگی را به مخاطب نشان دهد. شنیدن توصیف یک زیبایی همیشه به اندازه مشاهده و درک آن اثرگذار نیست. هنر زمانی می‌تواند تأثیر عمیق‌تری داشته باشد که بتواند زیبایی یک رفتار یا حقیقت را به شکلی طبیعی و باورپذیر منتقل کند.

استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از ناتوانی برخی آثار نمایشی در نشان‌دادن زیبایی عبادت گفت: در فیلم‌ها و سریال‌ها، نمازخواندن بیشتر به شخصیت‌های سالمند نسبت داده می‌شود و کمتر می‌توان نمونه‌ای باورپذیر از زیبایی نمازخواندن یک جوان دید. اگر نویسنده یا کارگردان خود این زیبایی را درک نکرده باشد یا نتواند آن را به‌درستی به مخاطب منتقل کند، نتیجه ممکن است شعاری شود و اثرگذاری لازم را نداشته باشد.

وی همچنین با اشاره به مجالس روضه و روایت حماسه کربلا اظهار کرد: در روضه، صحنه‌هایی از ایثار، فداکاری و حماسه اهل‌بیت(ع) برای مخاطب ترسیم می‌شود و او زیبایی آن لحظه‌ها را درک می‌کند. این زیبایی می‌تواند زمینه تفکر و هدایت را فراهم کند. برخلاف تصور برخی افراد، حضور در مجلس روضه صرفاً به معنای غمگین‌شدن نیست؛ انسان در این مجالس با زیبایی‌های حقیقی روبه‌رو می‌شود و همین تجربه می‌تواند به او نشاط معنوی ببخشد.

دیدن زیبایی‌های زندگی روزمره را فراموش نکنیم

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به اینکه زیبایی فقط در صحنه‌های بزرگ و استثنایی دیده نمی‌شود، گفت: رفتارهای روزمره نیز می‌توانند سرشار از زیبایی باشند؛ از تلاش پدر برای تأمین معاش خانواده و زحمت مادر برای فرزندان گرفته تا خدمت کارگری که نیمه‌شب خیابان را نظافت می‌کند. اگر انسان بتواند زیبایی این رفتارها را ببیند، نگاهش به زندگی عمیق‌تر و لطیف‌تر می‌شود.

وی در این زمینه به شهید محسن فخری‌زاده اشاره کرد و با نقل خاطره‌ای درباره ارتباط او با یکی از مأموران خدمات شهری گفت: بنا بر این روایت، مأمور خدمات شهری پس از شهادت فخری‌زاده متوجه جایگاه علمی او شد و از دوستی و گفت‌وگوهای شبانه‌شان یاد کرد. این نمونه نشان می‌دهد که می‌توان زیبایی تلاش و خدمت یک انسان را فارغ از جایگاه اجتماعی یا شهرت او دید.

این کارشناس دینی همچنین با اشاره به زیبایی خلقت و روابط خانوادگی، بر ضرورت توجه به جلوه‌های آفرینش و محبت در زندگی تأکید کرد و گفت: گاهی کافی است انسان با دقت به چهره فرزندش در هنگام خواب یا به زحمات روزانه پدر و مادر نگاه کند تا زیبایی‌هایی را ببیند که به دلیل عادت‌کردن به زندگی روزمره، کمتر به آن‌ها توجه داشته است.

توجیه خطا، زمینه تکرار آن را فراهم می‌کند

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان با بیان اینکه انسان به‌طور طبیعی دوست دارد از نظر اخلاقی مورد تحسین قرار بگیرد، افزود: همین تمایل ممکن است باعث شود فرد پس از انجام یک کار نادرست، برای آن توجیه بسازد. برای مثال، اگر کسی دیگری را آزار دهد، ممکن است رفتار خود را با این استدلال که قصد ادب‌کردن او را داشته، درست جلوه دهد. به این ترتیب، به‌جای پذیرش خطا، آن را در ذهن خود به کاری موجه تبدیل می‌کند.

وی با اشاره به روایتی درباره نقش نخستین گناه در تسلط شیطان بر انسان گفت: وقتی فرد خطایی مرتکب می‌شود و به‌جای پذیرش آن، به توجیه‌کردنش روی می‌آورد، زمینه برای تکرار خطا فراهم می‌شود. در این حالت، فرد ممکن است بدون نیاز به وسوسه بیشتر، خود رفتار نادرستش را توجیه کند و همان مسیر را ادامه دهد.

استاد حوزه، توبه و استغفار را راهی برای مقابله با این چرخه دانست و اظهار کرد: یکی از راه‌های اصلاح این وضعیت، پذیرفتن اشتباه و طلب آمرزش از خداوند است. اگر انسان به خطای خود اعتراف نکند، به‌تدریج ممکن است زشتی رفتارهایش را نبیند و آن‌ها را زیبا تصور کند؛ اما استغفار می‌تواند به او کمک کند تا دوباره خطاهای خود را تشخیص دهد و برای تغییر رفتار تصمیم بگیرد.

وی با اشاره به ذکرهای استغفار در نماز شب، از جمله تکرار «العفو» و «استغفرالله ربی و أتوب إلیه»، افزود: توجه به استغفار، انسان را به پذیرش خطا و بازنگری در رفتار خود نزدیک می‌کند. در نتیجه، فرد می‌تواند از تجربه اشتباهات برای اصلاح مسیر و موفقیت‌های بعدی بهره بگیرد.

ضرورت تقویت زیبایی‌شناسی در تربیت فرزندان

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در بخش دیگری از سخنانش با تأکید بر اهمیت تربیت فرزندان گفت: خانواده‌ها باید توانایی دیدن و تشخیص زیبایی‌های حقیقی را در فرزندان خود تقویت کنند. کودکان در آغاز از ظرفیت طبیعی برای درک زیبایی برخوردارند، اما شیوه برخورد والدین می‌تواند این توانایی را تقویت یا تضعیف کند.

وی افزود: تکرار بیش از اندازه جملاتی مانند «این کار زشت است» و «آن کار را انجام نده» ممکن است کودک را به موضع دفاعی بکشاند و حتی باعث لجبازی او شود. در چنین شرایطی، کودک به‌جای درک زیبایی رفتار درست، در برابر آن مقاومت می‌کند. بنابراین، صرفاً نصیحت‌کردن و تکرار دستورها همیشه راه مؤثری برای تربیت نیست.

این کارشناس دینی همچنین درباره بزرگ‌نمایی جلوه‌های مادی دنیا در برابر فرزندان هشدار داد و گفت: وقتی والدین با شگفتی و تحسین افراطی درباره خودرو، طلا یا دارایی دیگران صحبت می‌کنند، ممکن است این پیام را به کودک منتقل کنند که خوشبختی در برخورداری از همین امکانات خلاصه می‌شود. چنین رویکردی می‌تواند نگاه کودک را به دنیا تغییر دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در پایان تأکید کرد: اگر انسان زیبایی‌های حقیقی را ببیند، نگاه و ذهنش برای شناخت بهتر حقیقت آماده می‌شود؛ اما زیبا جلوه‌دادن امور نادرست، قدرت تشخیص را تضعیف می‌کند. از این رو، هم در اصلاح رفتار فردی و هم در تربیت فرزندان باید به جای توجیه خطاها و بزرگ‌نمایی جلوه‌های دنیا، زمینه درک زیبایی‌های واقعی را فراهم کرد.

انتهای پیام/