خبرگزاری حوزه | توحید ابراهیمی، کارگردان مستند «سلاح سرد» در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه سینمای مستند در شرایط جنگی میتواند به ابزاری مؤثر برای ثبت حقیقت و مقابله با روایتسازی دشمن تبدیل شود، اظهار کرد: امروز با پدیدهای مواجه هستیم که در آن جنگ تنها به میدانهای نظامی محدود نمیشود و بخش مهمی از تقابلها در عرصه رسانه و افکار عمومی شکل میگیرد. رژیم صهیونیستی و آمریکا در کنار اقدامات نظامی، تلاش گستردهای برای مدیریت تصویری که از عملکردشان در جهان ارائه میشود، انجام میدهند. در چنین شرایطی، مستندساز نمیتواند نسبت به اتفاقات پیرامون خود بیتفاوت باشد؛ زیرا اگر واقعیتها ثبت و روایت نشوند، میدان برای تحریف و ارائه تصویر وارونه از حوادث باز خواهد ماند.
وی با اشاره به اهمیت مستندسازی رویدادهای جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان افزود: اتفاقاتی که در این جنگها رخ داده، تنها بخشی از تاریخ نظامی منطقه نیست، بلکه ابعاد سیاسی، انسانی و اجتماعی گستردهای دارد که باید برای نسلهای آینده ثبت شود. مستند میتواند از سطح روایت لحظهای حوادث عبور کند و به مخاطب نشان دهد که پشت هر اتفاق چه زمینهها، تصمیمها و پیامدهایی وجود داشته است. به نظرم یکی از وظایف مهم سینمای مستند این است که اجازه ندهد جنایتهای صورتگرفته در هیاهوی خبرهای روزمره فراموش شوند. گاهی یک تصویر مستند یا شهادت ثبتشده میتواند تأثیری عمیقتر و ماندگارتر از دهها گزارش خبری داشته باشد.
ابراهیمی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد انسانی جنگ تصریح کرد: وقتی درباره جنگ صحبت میکنیم، نباید همهچیز را به تجهیزات، موشکها، عملیاتها و تحولات نظامی محدود کنیم. در پس هر رویداد، زندگی انسانهایی قرار دارد که با پیامدهای جنگ مواجه میشوند. خانوادههایی که عزیزان خود را از دست میدهند، کودکانی که با ترس و ناامنی روبهرو میشوند و مردمی که زندگی روزمرهشان تحت تأثیر حملات قرار میگیرد، بخش مهمی از حقیقت جنگ هستند. اگر مستند صرفاً به نمایش قدرت نظامی و تصاویر انفجارها بسنده کند، بخش بزرگی از واقعیت را نادیده گرفته است. باید بتوانیم تأثیر جنگ را در زندگی انسانها نیز نشان دهیم.
این کارگردان درباره نقش مستندسازان در مقابله با تبلیغات رسانهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بیان کرد: یکی از مشکلات جدی در پوشش تحولات منطقه، وجود نظام رسانهای قدرتمندی است که تلاش میکند وقایع را مطابق منافع سیاسی خود بازنمایی کند. در چنین فضایی، ممکن است یک اتفاق از زاویهای خاص نمایش داده شود و بخشهای مهمی از واقعیت کنار گذاشته شود. مستند این امکان را دارد که با فاصله گرفتن از هیجان لحظهای اخبار، اسناد و تصاویر را در کنار یکدیگر قرار دهد و مخاطب را به درک عمیقتری از موضوع برساند. البته صرف بیان یک ادعا کافی نیست؛ فیلمساز باید بتواند برای روایت خود شواهد قابل بررسی ارائه کند. قدرت مستند در همین پیوند میان تصویر، سند و روایت است.
وی با اشاره به اهمیت استفاده از آرشیوهای تصویری در آثار مرتبط با تحولات منطقه گفت: در موضوعاتی مانند جنگ و جنایتهای نظامی، دسترسی به تصاویر معتبر اهمیت فراوانی دارد. ما در ساخت «سلاح سرد» نیز با توجه به گستردگی موضوع، ناچار بودیم منابع تصویری مختلفی را بررسی کنیم. بخشی از تصاویر مورد استفاده از آرشیو رسانههای بینالمللی، منابع رسمی و مجموعههای مستند موجود تهیه شده است. همچنین در مواردی از تصاویر در اختیار فعالان بینالمللی استفاده کردیم. به اعتقاد من، آرشیو صرفاً مجموعهای از تصاویر قدیمی نیست؛ بلکه میتواند در کنار اسناد و اطلاعات، به حافظه تاریخی جامعه تبدیل شود. برای همین باید در انتخاب تصاویر دقت کرد و نسبت میان هر تصویر با موضوعی که درباره آن صحبت میشود، کاملاً روشن باشد.
ابراهیمی با بیان اینکه مخاطب امروز به روایتهای مستقیم و شعاری واکنش مثبتی نشان نمیدهد، اظهار کرد: حتی زمانی که موضوع یک اثر از نظر فیلمساز اهمیت زیادی دارد، نباید تصور کند که صرف اهمیت موضوع برای جذب مخاطب کافی است. باید بتوانیم مسئله را به شکلی روایت کنیم که مخاطب درگیر آن شود و تا پایان فیلم همراه بماند. در موضوعات سیاسی و جنگی نیز همین قاعده وجود دارد. اگر تمام زمان فیلم صرف تکرار مواضع و بیان گزارههای از پیش تعیینشده شود، امکان برقراری ارتباط مؤثر کاهش پیدا میکند. ما باید اجازه دهیم تصویر، سند و روایت در کنار یکدیگر معنا ایجاد کنند. مخاطب نیز باید فرصت داشته باشد درباره آنچه میبیند فکر کند و به نتیجه برسد.
این مستندساز ادامه داد: یکی از ویژگیهای سینمای مستند این است که میتواند موضوعات پیچیده را برای گروههای مختلف مخاطبان قابل فهم کند. برای رسیدن به این هدف، باید از زبان ساده و ساختار روایی مناسب استفاده کرد. در «سلاح سرد» نیز تلاش کردیم به جای آنکه مخاطب با انبوهی از اطلاعات تخصصی و اصطلاحات اقتصادی و سیاسی مواجه شود، موضوع را در قالب یک روایت تصویری دنبال کند. به نظرم در ساخت مستندهای مرتبط با جنگ نیز باید همین نگاه وجود داشته باشد. مخاطب لازم نیست متخصص مسائل نظامی یا سیاسی باشد تا بتواند با یک اثر ارتباط برقرار کند؛ فیلمساز باید بتواند پیچیدگیهای موضوع را بدون سادهسازی غیرواقعی، به زبانی قابل درک منتقل کند.
کارگردان «سلاح سرد» با اشاره به ضرورت توجه به مخاطب بینالمللی در تولید آثار مستند گفت: وقتی موضوع فیلم به مسئلهای جهانی مانند جنایتهای رژیم صهیونیستی و حمایتهای آمریکا از این رژیم مربوط میشود، نباید مخاطب را صرفاً به داخل کشور محدود کرد. در بسیاری از کشورهای جهان افرادی وجود دارند که نسبت به سیاستهای اسرائیل معترضاند و به دنبال اطلاعات و روایتهای مستند درباره اتفاقات منطقه هستند. بنابراین فیلمی که بتواند با زبان مناسب و بدون نیاز به پیشزمینههای خاص فرهنگی، واقعیتها را منتقل کند، ظرفیت ارتباط با مخاطب خارجی را نیز خواهد داشت. ما در ارتباط با برخی فعالان اروپایی، از جمله افرادی در فرانسه، امکان نمایش مستند را بررسی کردهایم و همچنان این ارتباطها ادامه دارد.
وی با اشاره به تجربه فعالیت در حوزه مستندهای اجتماعی و سیاسی اظهار کرد: در چنین آثاری باید میان موضع داشتن و شعار دادن تفاوت قائل شد. فیلمساز میتواند نسبت به یک اتفاق موضع داشته باشد، اما این مسئله به معنای آن نیست که باید همه اجزای فیلم را در خدمت تکرار یک پیام قرار دهد. اگر مخاطب احساس کند که فیلم برای او فرصتی جهت شناخت و بررسی موضوع فراهم کرده است، ارتباط بهتری با آن برقرار میکند. تجربه ساخت آثار قبلی، از جمله مستند «مکدونالد تقدیم میکند»، برای من از این جهت اهمیت داشت که نشان داد حتی موضوعات حساس سیاسی و اقتصادی را نیز میتوان با زبان سینمایی و روایتی جذاب مطرح کرد.
ابراهیمی در ادامه درباره جایگاه فناوریهای جدید در تولید مستند گفت: استفاده از ابزارهای تازه میتواند در برخی بخشهای تولید به فیلمساز کمک کند، اما نباید جایگزین واقعیت و سند شود. ما در «سلاح سرد» تنها در یکی دو پلان کوتاه از هوش مصنوعی استفاده کردیم؛ آن هم زمانی که به تصاویر مشخصی نیاز داشتیم و نمونه مناسبی در آرشیوهای موجود پیدا نکردیم. این تصاویر صرفاً برای تکمیل روایت بصری بودند و قرار نبود بهعنوان سند یک رویداد واقعی معرفی شوند. به نظرم در مستندهایی که به موضوع جنگ، جنایت و مسائل تاریخی میپردازند، مرزبندی میان تصویر بازسازیشده و سند واقعی اهمیت بسیار زیادی دارد. اعتماد مخاطب سرمایه اصلی مستندساز است و نباید با مخدوش کردن این مرز به آن آسیب زد.
وی در انتها با اشاره به وضعیت تولید «سلاح سرد» بیان کرد: این مستند با مدت زمانی حدود ۶۰ دقیقه، مراحل اصلی تولید را پشت سر گذاشته و اکنون در مرحله اصلاح رنگ قرار دارد. برای حضور در بیستمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت نیز درخواست دادهایم و امیدواریم نخستین نمایش فیلم در این رویداد رقم بخورد. تلاش ما این بوده است که موضوعی کمتر دیدهشده را با رویکردی تصویری و روایی مطرح کنیم و نشان دهیم کنشگری در برابر سیاستهای ظالمانه، تنها به عرصه نظامی محدود نمیشود. به اعتقاد من، سینمای مستند نیز میتواند با ثبت واقعیتها و فراهم کردن امکان آگاهیبخشی، سهم خود را در این مسیر ایفا کند.
انتهای پیام










نظر شما