سه‌شنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۰ | Jun 15, 2021
کرونا وائرس

حوزه/ به اعتقاد کارشناسان حضور در تجمعات و گردهمایی‌های فامیلی، مهم‌ترین عامل ابتلا به ویروس کروناست. بررسی‌های انجام ‌شده نشان می‌دهد که شرکت در مراسم عروسی، عزاداری، مسافرت‌ها و سابقه حضور در مراکز خرید، دلیل اصلی ابتلای افراد به ویروس کروناست. ابتلای ۵۷ نفر در یک عروسی در هرمزگان، ابتلای بیش از ۲۰ زن در تشییع جنازه‌ای در کهگیلویه و بویراحمد، ابتلای ۷۳ نفر در یک میهمانی در بندرعباس، ابتلای ۴۰ نفر در یک عروسی در چهارمحال و بختیاری و ابتلای ۳۰ نفر در مراسم ترحیمی در یکی از روستاهای خراسان جنوبی، تنها چند نمونه از ابتلای افراد به کرونا پس از شرکت در این مراسم‌هاست.

به گزارش خبرگزاری «حوزه»، معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، در فصلنامه علمی-تخصصی «ره توشه» ویژه محرم الحرام ۱۴۴۲، به ارائه مقالات در موضوعات گوناگون پرداخته که در شماره های گوناگون تقدیم حضور علاقه مندان می گردد.

  

* بایستگی رعایت حق الناس با محوریت ویروس کرونا

شیوع جهانی بیماری مرموز کرونا در ماه‌های اخیر، خسارات و صدمات جانی و مالی فراوانی را به جامعه بشری تحمیل کرده است و انتهای این داستان دنباله‌دار مشخص نیست. پس از ماه‌ها مبارزه با این بیماری و زحمات و جانفشانی‌های پرسنل درمانی، نیروهای جهادی و مسئولان کشوری، متأسفانه دوباره شاهد بازگشت مجدد این بیماری و روند صعودی آن هستیم. بی‌توجهی به پروتکل‌های بهداشتی و اصول اخلاقی، مهم‌ترین عامل شیوع و گسترش این بیماری است. از مسائلی که در ایام بیماری واگیر کرونا اهمیت دو چندان یافته است، «رعایت حقوق مردم» است؛ زیرا کوتاهی و بی‌توجهی در این ‌زمینه سبب بروز آسیب‌های جدی به سلامت شهروندان و توسعه زنجیره این بیماری سخت و کشنده شده است. این مقاله عهده‍ دار بررسی این موضوع از منظر اخلاقی است و تأکید بر این نکته دارد که سرپیچی از دستورالعمل‌های بهداشتی و بی‌توجهی به آن‌ها، از مصادیق ظلم به مردم و حق‌الناس است. آنچنان­که امام حسین حضور یاران را در قیام خویش منوط به رعایت حق­ الناس نمود، چنان­که شخصی به نام «عمیر انصاری» می‌گوید در کربلا امام حسین من فرمود: «نادِ فِی النّاسِ ألاّ یُقاتِلنّ مَعی رَجُلٌ عَلَیهِ دَینٌ، فَاِنَّهُ لَیسَ مِن رَجُلٍ یَمُوتُ وَعَلَیهِ دَینٌ لایَدَعُ لَهُ وَفاءً اِلاّ دَخَلَ النّار؛[۱] به مردمی که برای یاری من آماده شده‌اند، بگو: کسی که به مردم بدهکار است و حقّ‌الناس به ذمه دارد و برای پرداخت آن چاره‌ای نیندیشیده، اگر کشته شود، اهل دوزخ خواهد بود.»

  

لزوم پیشگیری از انتشار بیماری‌های واگیر

دین مبین اسلام برای جلوگیری از انتشار بیماری‌های واگیر مثل وبا، طاعون و جذام و مبتلا نشدن به آن‌ها، سفارش‌های روشنی دارد که یکی از آن‌ها، دوری از منطقه شیوع بیماری است. اسلام به ما توصیه نمی‌کند که با استناد به اصل «توکل بر خدا» یا با تکیه به اصل «قضا و قدر»، خود و عزیزانمان را در معرض خطرات جانی و مالی قرار دهیم. اصبغ بن نُباته می‌گوید: «امیرالمؤمنین۷ کنار دیوار مایلی بود. جای خود را عوض کرد و به طرف دیوار (راست) دیگری رفت. به او گفتند: یا امیرالمؤمنین! آیا از قضای خدا فرار می‌کنی؟! حضرت فرمود: أَفِرُّ مِنْ‏ قَضَاءِ اللَّهِ‏ إِلَی‏ قَدَرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛[۲] از قضای خدا به سوی قدر خداوند عزوجل فرار می‌کنم». بنابر فرمایش امیرالمؤمنین۷، ما در دایره قضا و قدر مجبور نیستیم تا بنشینیم و خراب ‌شدن دیوار را بر سرمان تماشا کنیم؛ بلکه از سوی قضای غیر حتمی پروردگار به سوی تقدیر متفاوت دیگری که خدا برایمان رقم می‌زند، حرکت می‌کنیم.

از آنجا که بیماری‌های واگیر مانند وبا، مناطق مجاور خود را به‌تدریج درگیر می‌کند و به صورت منطقه‌ای گسترش می‌یابد، یکی از راه های پیشگیری از آن، پرهیز از ورود به منطقه وبازده و دوری کردن از آن‌جاست. از سوی دیگر اگر کسی در میان مردمان آلوده به یک بیماری واگیر باشد، سزاوار نیست که از آن منطقه به منطقه دیگر کوچ کند تا بیماری احتمالی خود را به آن مناطق صادر کند و در صورت انتقال بیماری و ابتلای دیگران، حق‌الناسی بر عهده او قرار گیرد. عبدالرحمن بن عوف می‌گوید: از رسول‌خدا۹ شنیدم که می‌فرمود: «إِذَا کَانَ الْوَبَاءُ بِأَرْضٍ وَ لَسْتَ بِهَا فَلا تَدْخُلْهَا، وَإِذَا کَانَ بِأَرْضٍ وَأَنْتَ بِهَا فَلا تَخْرُجْ مِنْهَا؛[۳] اگر وبا در سرزمینی باشد که تو در آن نیستی، وارد آن سرزمین نشو و اگر در سرزمینی باشد که تو در آن هستی، از آن خارج مشو». این روایت، شأن نزول جالب و شنیدنی دارد که در برخی از منابع اسلامی به این شرح آمده است:

در زمان خلیفه دوم، لشکر اسلام برای فتح شام به سوی آن منطقه حرکت کرد تا به منطقة سَرْغ در نزدیک شام رسید. در آن‌جا به خلیفه خبر دادند که سرزمین شام گرفتار وبا شده است. خلیفه نسبت به ورود به شام و ادامه جنگ یا انصراف از جنگ و بازگشت به مدینه تردید داشت؛ از این ‌رو با مهاجرین و انصار مشورت کرد. آنان نیز در این مسأله اختلاف نظر داشتند و عده‌ای موافق ادامه جنگ و ورود به شام و عده‌ای دیگر مخالف جنگ و موافق بازگشت به مدینه بودند. ...عبدالرحمن بن عوف از راه رسید و سخنی را از پیامبر اکرم۹ نقل کرد که فصل‌الخطاب این اختلافات بود. او گفت: از رسول‌خدا۹ شنیدم که می‌فرمود: «اگر شنیدید وبا در سرزمینی است، وارد آن سرزمین نشوید و اگر وبا در سرزمینی افتاد که شما در آن بودید، به جهت فرار از وبا از آن‌جا خارج نشوید».[۴]

درباره بیماری طاعون نیز مشابه همین مطلب از رسول‌خدا۹ نقل شده است.[۵]

در داستان بیماری کرونا، شاهد رعایت نکردن این دو اصل (وارد نشدن به منطقه آلوده به بیماری و فرار نکردن از آن منطقه) از سوی بسیاری از مردم هستیم؛ زیرا به محض انتشار خبر کرونا در کشور مسافرت‌های فراوانی از مناطق وضعیت قرمز به وضعیت سفید و بالعکس اتفاق افتاد که این امر زمینه انتشار بیماری را فراهم آورد و از این باب حق‌الناسی به گردن عده‌ای ماند و متأسفانه هنوز هم این مسافرت‌های غیرضرور و انتشار بیماری ادامه دارد.

بنابر روایت فوق، حتی مسائلی مانند جنگ و جهاد نیز هنگام شیوع بیماری‌های واگیر تعطیل می‌شود. بنابراین کسانی که به جای حفظ متانت خود و برخورد منطقی با موضوعاتی مانند تعطیلی موقت اماکن و اجتماعات مذهبی و منع از بوسیدن عتبات مقدسه در ایام کرونا، به اقدامات غیرمنطقی مانند هجوم به عتبات مقدسه و شکستن درها و لیسیدن ضریح و امثال آن روی می‌آورند، در حقیقت از متدینین ناآگاهی هستند که از اهتمام ویژه دین به امر سلامت و بهداشت غافلند.

از دیگر نکات بهداشتی اسلام در خصوص بیماری‌های واگیر، حفظ فاصله خود با بیماران است؛ همان چیزی که در بیماری کرونا نیز بسیار اهمیت دارد و از آن به «رعایت فاصله اجتماعی» یاد می‌شود. در روایتی از رسول‌خدا۹ نیز کراهت سخن گفتن با فرد جذامی آمده است، مگر آن‌که میان‌شان به اندازه یک ذراع (حدود نیم‌ متر) فاصله باشد. حضرت فرمود: «فِرَّ مِنَ الْمَجْذُومِ فِرَارَکَ مِنَ الْأَسَدِ؛[۶] از جذامی فرار کن، هم‌چنانکه از شیر فرار می‌کنی».

در روایت دیگری از امام باقر چنین نقل شده است:

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَیْ أَبَا جَعْفَرٍ وَبَاءٌ إِذَا وَقَعَ عَلَی اَلْأَرْضِ أَ نَعْتَزِلُ قَالَ وَ مَا بَأْسٌ أَنْ تَعْتَزِلَ اَلْوَبَاءَ وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ لِرَجُلٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ کَانَ فِی دَارٍ فِیهَا إِخْوَتُهُ فَمَاتُوا وَ لَمْ یَبْقَ غَیْرُهُ اِرْتَحِلْ مِنْهَا وَ هِیَ ذَمِیمَة؛[۷] محمد بن مسلم می­گوید: به امام باقر گفتم: هنگامی که وباء (بیماری همه گیر) در سرزمینی شیوع پیدا کرد، آیا ما خانه­ نشینی و کناره‌گیری از مردم برگزینیم؟ امام فرمودند: چه اشکالی دارد که از وباء و بیماری فراگیر فاصله بگیری، در حالی­که رسول الله به مردی که به آن حضرت خبر داد که در خانه ­ای همراه برادرانش بود و برادرانش همه مرده بودند و فقط او باقی مانده بود، فرمود: از آن خانه فاصله بگیر و دور شو، در حالیکه این خانه مذموم است!

  

 اهمیت حق‌الناس

در آموزه‌های آسمانی اسلام، سفارش‌های فراوانی نسبت به رعایت حقوق مردم و پرهیز از ظلم و ستم به آنان، به چشم می‌خورد تا جایی که در برخی روایات ادای حقوق بندگان خدا با ادای حقوق خداوند گره خورده است. امیرالمؤمنین۷ فرموده است: «جَعَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ حُقُوقَ‏ عِبَادِهِ‏ مُقَدِّمَةً لِحُقُوقِهِ فَمَنْ قَامَ بِحُقُوقِ عِبادِ اللَّهِ کَانَ ذَلِکَ مُؤَدِّیاً إِلَی الْقِیَامِ بِحُقُوقِ اللَّهِ؛[۸] خداوند سبحان، حقوق بندگانش را مقدمه‌ای برای حقوق خودش قرار داد. پس کسی که به ادای حقوق بندگان خدا قیام کند، این امر به قیام به حقوق خداوند منجر خواهد شد». بنابراین کسی که حقوق بندگان خدا را ادا نمی‌کند، حقوق خداوند را هم ادا نخواهد کرد.

تضییع حقوق بندگان خدا و ستم به آنان، از گناهانی است که خداوند از آن نمی‌گذرد و در صورت ترک توبه و عدم ادای حقوق آنان، مجازاتِ این کار به فردای قیامت می‌افتد. امام صادق۷ در تفسیر آیه «إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصادِ؛[۹] به ‌درستی که پروردگارت در کمینگاه است»، فرمود: «قَنْطَرَةٌ عَلَی الصِّرَاطِ لَا یَجُوزُهَا عَبْدٌ بِمَظْلِمَةٍ؛[۱۰] مرصاد، پلی است بر صراط که بنده‌ای با گناه حاصل از ظلم و ستم از آن نمی‌گذرد». امیرالمؤمنین۷ نیز در یکی از خطبه‌های ارزشمند خود ظلم را به سه دسته تقسیم می‌کند:

۱. ظلمی که آمرزیدنی نیست (شرک به خدا)؛

۲. ظلمی که آمرزیده است و بازخواست‌ کردنی نیست (ظلم به خود هنگام برخی لغزش‌ها و مراد از آن ارتکاب برخی گناهان صغیره است، البته اگر به همراه ترک گناهان کبیره باشد)؛

۳. ظلمی که واگذاشتنی نیست.

امام۷ در تشریح قسم سوم ظلم می‌فرماید:

وَ أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِی‏ لَا یُتْرَکُ‏ فَظُلْمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً الْقِصَاصُ هُنَاکَ شَدِیدٌ لَیْسَ هُوَ جَرْحاً بِاْلمُدَی‏ وَ لَا ضَرْباً بِالسِّیَاطِ وَ لَکِنَّهُ مَا یُسْتَصْغَرُ ذَلِکَ مَعَهُ؛[۱۱] اما ظلمی که واگذاشتنی نیست، ستم ‌کردن بندگان بر یکدیگر است. قصاص در آن‌جا سخت است و آن، قصاص از نوع زخم ‌زدن با کارد - که به تن فرو برند- و یا تازیانه ‌زدن ـ که بر بدن فرود آورند ـ نیست؛ بلکه چیزی است که این دردها در برابر آن کوچک شمرده می‌شود.

بنابراین گناه ستم به مردم، از گناهانی است که خداوند از آن نمی‌گذرد و قصاص آن به روز قیامت می‌افتد و نوع قصاص حق‌الناس در روز قیامت نیز بسیار سخت و سنگین است؛ به‌گونه‌ای که درد چاقو و شلاق ‌خوردن در برابر آن ناچیز و آسان است.

آن حضرت در یکی دیگر از خطبه‌های خود در مسجد کوفه، درباره اقسام گناهان سخن می‌گوید و دادخواهی بندگان خدا از یکدیگر را از گناهانی می‌داند که آمرزیده نمی‌شود و قصاص‌اش به قیامت می‌افتد: «أَمَّا الذَّنْبُ الَّذِی‏ لَا یُغْفَرُ فَمَظَالِمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ»؛ یعنی بدون رضایت صاحب حق، آمرزیده نمی‌شود. سپس درباره کیفر این گناه می‌فرماید:

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِذَا بَرَزَ لِخَلْقِهِ أَقْسَمَ قَسَماً عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا یَجُوزُنِی ظُلْمُ ظَالِمٍ وَ لَوْ کَفٌّ بِکَفٍّ وَ لَوْ مَسْحَةٌ بِکَفٍّ... فَیَقْتَصُّ لِلْعِبَادِ بَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ حَتَّی لَا تَبْقَی لِأَحَدٍ عَلَی أَحَدٍ مَظْلِمَةٌ ثُمَّ یَبْعَثُهُمْ لِلْحِسَابِ؛[۱۲] خداوند تبارک و تعالی هنگامی که بر خلقش آشکار شود [کنایه از روز قیامت که ثواب و عقاب خدا آشکار می‌شود] به خودش سوگند می‌خورد و می‌فرماید: به عزت و جلالم سوگند که از ستم هیچ ستمکاری نمی‌گذرم؛ گر چه با دست به دست کسی زده باشد یا با دست به کسی دست کشیده باشد.[۱۳] پس برای بندگان از یکدیگر قصاص می‌گیرد تا دیگر چیزی از ظلم از کسی بر کسی نماند. سپس آنان را برای حساب بر می‌انگیزد.

در روایت مشابهی، امام باقر۷ می‌فرماید: «وَ أَمَّا الظُّلْمُ الَّذِی لَا یَدَعُهُ فَالْمُدَایَنَةُ بَیْنَ الْعِبَادِ؛[۱۴] ظلمی که آن را ترک نمی‌کند، بدهکاری میان مردم است». علامه مجلسی; در شرح این حدیث می‌گوید: «مداینه میان بندگان، کنایه از مطلق حقوق مردم است یا مراد از آن، محاکمه (و مجازاتی) است که در روز قیامت به سبب حقوق مردم میان بندگان صورت می‌گیرد».[۱۵]

نکته جالب توجه در این روایات، آن است که در همه آن‌ها سخن از ظلم به «عباد»، یعنی بندگان خدا به میان آمده است و نه ظلم به خصوص «مؤمنان» یا «مسلمانان». این امر گویای آن است که ظلم به بندگان خدا به هر شکلی و با هر دین و آیینی که باشد، نکوهیده و مستحق کیفر آخرت است. برای مثال ما حتی نسبت به کفار نیز حق نداریم بدون دلیل با انتشار سلاح‌های میکروبی و شیمیایی در میان آنان، سبب کشتار و مرگ‌ومیر بی‌مورد آنان شویم.

برخی حقوق مردم آن‌چنان اهمیت دارد که حتی با بزرگ‌ترین فداکاری‌ها در راه خدا، یعنی شهادت در راه او نیز برداشته نمی‌شود و هم‌چنان بر گردن انسان می‌ماند تا با حسابرسی روز قیامت تسویه شود. امام باقر۷ فرمود:

کُلُ‏ ذَنْبٍ‏ یُکَفِّرُهُ‏ الْقَتْلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا الدَّیْنَ فَاِنَّهُ لَا کَفَّارَةَ لَهُ إِلَّا أَدَاؤُهُ أَوْ یَقْضِیَ صَاحِبُهُ أَوْ یَعْفُوَ الَّذِی لَهُ الْحَقُّ؛[۱۶] کشته ‌شدن در راه خداوند عزوجل هر گناهی را می‌پوشاند، مگر گناهِ بدهکاری که کفاره‌ای جز ادای آن [در وقتش] نیست یا این‌که صاحبش آن را قضا کند [یعنی در خارج از وقت مقرر بپردازد] یا این‌که شخص حق‌دار از آن بگذرد.

  

تحقق ظلم و ضمان با ترک اصول بهداشتی

ظلم بر مردم چند قسم است. گاهی از جنس مالی است؛ مانند دزدی، خیانت در امانت و رشوه. گاهی از جنس بدنی و جانی است؛ مانند آزار و اذیت‌های بدنی همچون ضرب و جرح و قتل و آزار دیگران. گاهی نیز از جنس زبانی است؛ مانند تهمت، غیبت، مسخره و فحش. دایره ظلم و حق‌الناس به مردم، به این موارد محدود نیست و مصادیق ظریف‌تری نیز دارد که گاه به چشم نمی‌آید، رعایت نمی‌شود و به تبع آن، مشکلات فراوانی برای دیگران به وجود می‌آید. برای مثال کسی که به بیماری واگیردار مبتلا باشد، مسائل بهداشتی را رعایت نکند و با حضور در اماکن و اجتماعات عمومی دیگران را مبتلا کند، مرتکب ظلم به دیگران شده و حقی به گردن او آمده است. پس اگر آن فرد از دنیا برود، چه ‌بسا در خون او شریک باشد و اگر خسارت مالی و بدنی تحمل کند، در آن‌ها نقش دارد.

به اعتقاد کارشناسان حضور در تجمعات و گردهمایی‌های فامیلی، مهم‌ترین عامل ابتلا به ویروس کروناست. بررسی‌های انجام ‌شده نشان می‌دهد که شرکت در مراسم عروسی، عزاداری، مسافرت‌ها و سابقه حضور در مراکز خرید، دلیل اصلی ابتلای افراد به ویروس کروناست. ابتلای ۵۷ نفر در یک عروسی در هرمزگان، ابتلای بیش از ۲۰ زن در تشییع جنازه‌ای در کهکیلویه و بویراحمد، ابتلای ۷۳ نفر در یک میهمانی در بندرعباس، ابتلای ۴۰ نفر در یک عروسی در چهارمحال و بختیاری و ابتلای ۳۰ نفر در مراسم ترحیمی در یکی از روستاهای خراسان جنوبی، تنها چند نمونه از ابتلای افراد به کرونا پس از شرکت در این مراسم‌هاست.[۱۷] بنا بر گزارش‌ها در استان آذربایجان شرقی پس از برگزاری هر مراسم ترحیم یا عروسی، به ‌طور متوسط ۵۰ مبتلا به کرونا شناسایی می‌شوند. یک مراسم ترحیم در اهواز، ناگهان باعث طغیان کرونا در غرب اهواز شد. مسئول کمیته آموزش و اطلاع‌رسانی مدیریت کرونا در هرمزگان گفت:

یک عروس ناقل ویروس کرونا در میهمانی عروسی خود در قشم، بیش از ۷۰ نفر از میهمانان را به کووید ۱۹ مبتلا کرد. همچنین مدیر مدرسه‌ای با برگزاری جشنی در منزلش، سبب ابتلای همه میهمانان به کرونا می‌شود و پس از آن نیز با حضور در مدرسه، سبب ابتلای پرسنل مدرسه به این بیماری می‌شود. برادر این فرد (مدیر مدرسه) نیز که کارمند بانک بوده است، بعد ازحضور در این مراسم به سرکار خود می‌رود و تعدادی دیگر از کارمندان بانک نیز مبتلا می‌شوند. نتیجه این‌ که به سبب یک جشن خانوادگی، ۳۴ نفر به ‌کرونا مبتلا می‌شوند.[۱۸]

مراجع تقلید معاصر ضمن تأکید بر رعایت مسائل بهداشتی، بر تحقق ضمان و حق‌الناس در صورت کوتاهی فتوا داده‌اند. برای مثال دفتر آیت‌الله سیستانی در پاسخ به این سؤال که «اگر شخصی به این بیماری مبتلا شود یا برخی از علائم مشکوک به کرونا را داشته باشد، آیا جایز است با کسانی که از وضعیت او اطلاع ندارند، اختلاط کند؟ اگر این کار را انجام داد و سبب انتقال ویروس شد، در قبال آنان چه مسئولیتی بر عهده دارد؟»، پاسخ ‌داد: «اختلاط او با دیگران به‌طوری که احتمال انتقال ویروس به آنان وجود داشته باشد، جایز نیست و اگر چنین کاری انجام دهد و موجب ابتلای کسانی شود که از وضعیت او اطلاع ندارند، ضامن ضررهایی است که به آن‌ها وارد می‌شود و اگر به همین سبب کسی بر اثر ابتلا به این بیماری فوت کند، باید دیه‌اش را بپردازد».[۱۹] مشابه این پرسش و پاسخ نسبت به ضمان دیه و هزینه‌های درمانی از دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی نیز صادر شده است.[۲۰]

  

ملااحمد نراقی; در بحث توبه می‌گوید:

حق‌الناس اگر حق بدنی باشد، مثل این‌که او را کشته باشی یا زده باشی یا عضوی از او را شکسته باشی یا مجروح کرده باشی؛ پس واجب است که تمکین کنی تا صاحب حق، آن را قصاص نماید و آنچه از تو نسبت به او صادر شده، متحمل شوی که او نیز نسبت به تو به عمل آورد. یا اینکه به عجز و الحاح یا احسان و اِنعام، او را از خود راضی سازی و اگر دسترسی به این‌ها نباشد، باز باید به در خانه خدا رفت و عجز و إنابه نمود که صاحب حق را راضی کند و طاعات و عبادات بسیاری به جا آورد که عوض حق او گردد.[۲۱]

  

لزوم رعایت بهداشت برای احترام به حقوق دیگران

با توجه به شرایط حاد حاضر و پیدایش موج جدید کرونا و احتمال پیدایش موج‌های جدید در آینده، باید با رعایت پروتکل­های بهداشتی هم مراقب سلامتی خود و هم حافظ حقوق دیگران باشیم تا مبادا مدت طولانی گرفتار این ویروس باشیم.

امید که با رعایت دستورهای بهداشتی و اخلاقی، شاهد جامعه‌ای سالم و پویا و سرشار از معنویت باشیم.

به قلم: کاظم دلیری

  

فهرست منابع

کتب

۱. ابن‌حنبل، احمد بن محمد؛ مسند أحمد بن حنبل؛، تحقیق شعیب ارنووط و دیگران؛ چاپ اول، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۶ق‏.

۲. بخاری، محمد بن اسماعیل‏؛ صحیح البخاری‏؛ تحقیق وزارت اوقاف مصر؛ چاپ دوم، قاهره: وزارت اوقاف، ۱۴۱۰ق‏.

۳. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ غررالحکم و دررالکلم؛ تحقیق سید مهدی رجایی؛ چاپ دوم، قم: دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق.

۴. شریف الرضی، محمد بن حسین‏؛ نهج‌البلاغة؛ تحقیق صبحی صالح؛ چاپ اول، قم: هجرت‏، ۱۴۱۴ق‏.

۵. صدوق، محمد بن علی؛ التوحید؛ تحقیق هاشم حسینی؛ قم: جامعه مدرسین‏، ۱۳۹۸ق.

۶. ـــــــــــــــــــــــ؛ کتابُ من لا یحضره الفقیه‏؛ تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری؛ چاپ دوم، قم:  جامعه مدرسین‏، ۱۴۱۳ق‏.

۷. کلینی، محمد بن یعقوب‏؛ الکافی؛ تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق‏.

۸. فیض کاشانی، محمدمحسن؛ الوافی؛ اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین علی۷، ۱۴۰۶ق‏.

۹. مجلسی، محمدباقر؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل‌الرسول‏؛ تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی؛ چاپ دوم، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۴ق‏.

۱۰. نراقی، ملا احمد؛ معراج السعاده؛ چاپ ششم، قم: هجرت‏، ۱۳۷۸ش.

۱۱. نوری، حسین بن محمد تقی؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ چاپ: اول ، قم: مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.

  

سایت‌ها و خبرگزاری‌ها

۱. خبرگزاری تابناک؛ «هر مراسم عروسی و عزا ۵۰ نفر را کرونایی می‌کند»؛ ۰۲/۰۴/۱۳۹۹، کد خبر ۹۸۵۹۰۲.

۲. خبرگزاری فارس‌نیوز؛ «مرور فتاوای مراجع تقلید درباره کرونا»؛ ۱۴/۰۱/۱۳۹۹، کد خبر: ۱۳۹۹۰۰۱۱۴۰۰۰۱۶۲.

۳. خبرگزاری مشرق‌نیوز؛ «عروسی و عزا با چاشنی مرگ و کرونا»؛‌ ۰۷/۰۴/۱۳۹۹، کد خبر: ۱۰۸۸۲۹۹.

۴. سایت رسمی دفتر آیت‌الله سید علی سیستانی؛ «استفتائاتی درباره ویروس کرونا»؛‌ رجب ۱۴۴۱.

  


پی نوشت ها:

[۱]. گروه حدیث پژوهشکده باقر العلوم، فرهنگ جامع سخنان امام حسین، ص ۴۶۸.

[۲]. محمد بن علی صدوق؛ التوحید؛ ص ۳۶۹.

[۳]. احمد بن محمد ابن‌حنبل؛ مسند احمد؛ ج ‏۳، ص ۲۰۳.

[۴]. محمد بن اسماعیل بخاری؛ صحیح البخاری؛ ج ۹، ص ۱۳۳ و ۱۳۴، ح ۵۰۴۶.

[۵]. همان، ح۵۰۴۵.

[۶]. محمد بن علی صدوق؛ کتابُ من لایحضره الفقیه؛ ج ‏۳، ص ۵۵۶ و ۵۵۷.

[۷]. حسین بن محمد تقی نوری؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏۲، ص۹۶ و ۹۷.

[۸]. عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی؛ غررالحکم و دررالکلم؛ ‌ص۳۴۰.

[۹]. فجر: ۱۴.

[۱۰]. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ ج ‏۲، ص ۳۳۱.

[۱۱]. محمد بن حسین شریف الرضی؛ نهج‌البلاغة؛ تصحیح صبحی صالح؛ ص۲۵۵.

[۱۲]. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ ج ‏۲، ص ۴۴۳.

[۱۳]. ر.ک: محمد محسن فیض کاشانی؛ الوافی؛ ج ۵، ص ۱۰۳۰.

[۱۴]. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ ج ‏۲، ص ۳۳۰ و ۳۳۱.

[۱۵]. محمدباقر مجلسی؛ مرآة العقول؛ ج ‏۱۰، ص ۲۹۶.

[۱۶]. محمد بن یعقوب کلینی؛ الکافی؛ ج ‏۵، ص ۹۴.

[۱۷]. خبرگزاری مشرق‌نیوز؛ «عروسی و عزا با چاشنی مرگ و کرونا»؛‌ ۰۷/۰۴/۱۳۹۹.

https://www.mashreghnews.ir/news/۱۰۸۸۲۹۹

[۱۸]. خبرگزاری تابناک؛ «هر مراسم عروسی و عزا ۵۰ نفر را کرونایی می‌کند»؛ ۰۲/۰۴/۱۳۹۹.

https://www.tabnak.ir/fa/news/۹۸۵۹۰۲

[۱۹]. سایت رسمی دفتر آیت‌الله سید علی سیستانی؛ «استفتائاتی درباره ویروس کرونا»؛‌ رجب ۱۴۴۱.

www.sistani.org/persian/archive/۲۶۳۹۹

[۲۰]. ر.ک: خبرگزاری فارس‌نیوز؛ «مرور فتاوای مراجع تقلید درباره کرونا»؛ ۱۴/۰۱/۱۳۹۹.

www.farsnews.ir/news/۱۳۹۹۰۰۱۱۴۰۰۰۱۶۲

[۲۱]. ملا احمد نراقی؛ معراج السعادة؛ ص ۶۸۸.

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 4 =
google-site-verification=0iLoQV4C04yTFqMIugB47gzW8uc7-poVtQKrLZbxcw8