حجت اسلام والمسلمین سید رضا چاوشی در گفت وگو با خبرگزاری حوزه گفت: در فرهنگ اسلامی و بهویژه در مکتب اهلبیت(ع)، برخی شخصیتها به دلیل برخورداری از فضایل اخلاقی برجسته، به الگوهای جاودانه انسانی تبدیل شدهاند. در میان این شخصیتهای بزرگ، حضرت ابوالفضل العباس(ع) جایگاهی ممتاز دارد.
وی افزود: اگرچه ایشان به شجاعت، بصیرت، ایثار و ولایتمداری مشهور هستند، اما شاید مهمترین ویژگی که نام حضرت عباس(ع) را در تاریخ ماندگار کرده است، «وفاداری» باشد. وفاداریای که نه صرفاً یک خصلت اخلاقی فردی، بلکه مکتبی از تعهد، مسئولیتپذیری و پایبندی به حق را به نمایش گذاشت.
کارشناس مذهبی اظهارکرد: واقعه عاشورا عرصهای بود که بسیاری از ارزشهای انسانی در بالاترین سطح خود متجلی شد و حضرت عباس(ع) یکی از درخشانترین نمادهای این ارزشها بود. وفاداری ایشان نسبت به امام حسین(ع)، خانواده اهلبیت(ع)، آرمانهای الهی و پیمانی که با خداوند بسته بود، الگویی بینظیر برای تمام انسانها در طول تاریخ به شمار میرود.
مفهوم وفاداری در فرهنگ اسلامی
مدیر موسسه فرهنگی تبلیغی طلوع نور اظهارکرد: وفاداری در لغت به معنای پایبندی به عهد، پیمان و تعهد است. در فرهنگ اسلامی، وفاداری یکی از مهمترین فضایل اخلاقی محسوب میشود. قرآن کریم بارها انسانها را به وفای به عهد دعوت کرده و میفرماید: اوفوا بالعقود؛ به پیمانهای خود وفادار باشید؛ وفاداری در اسلام تنها محدود به روابط فردی نیست، بلکه شامل وفاداری به خدا، پیامبر(ص)، امامان معصوم(ع)، ارزشهای دینی و مسئولیتهای اجتماعی نیز میشود.بر همین اساس، حضرت عباس(ع) نمونه کامل انسانی است که در تمامی ابعاد زندگی خود وفاداری را به نمایش گذاشت. ایشان نهتنها در گفتار، بلکه در سختترین شرایط عملی نیز بر عهد خود استوار ماند.
ریشههای وفاداری حضرت عباس(ع)
وی ادامه داد: برای شناخت وفاداری حضرت عباس(ع) باید به تربیت خانوادگی و شخصیت معنوی ایشان توجه کرد. حضرت عباس(ع) فرزند امیرالمؤمنین علی(ع) و حضرت امالبنین(س) بود. پدری که نماد عدالت، ایمان و وفاداری بود و مادری که فرزندان خود را برای خدمت به اهلبیت(ع) تربیت کرد.از همان کودکی، حضرت عباس(ع) در فضای ولایتمداری و عشق به اهلبیت(ع) رشد یافت. نقل شده است که امالبنین(س) همواره فرزندان خود را به حمایت از امام حسین(ع) سفارش میکرد. بنابراین وفاداری حضرت عباس(ع) تنها یک رفتار مقطعی در روز عاشورا نبود، بلکه نتیجه سالها تربیت دینی و معرفتی بود.
وفاداری حضرت عباس(ع) به امام زمان خویش
حجت الاسلام چاوشی اظهار کرد: مهمترین جلوه وفاداری حضرت عباس(ع)، وفاداری به امام حسین(ع) بود. در نگاه شیعی، امام معصوم(ع) حجت خدا بر زمین است و اطاعت از او اطاعت از خداوند محسوب میشود. حضرت عباس(ع) این حقیقت را به خوبی درک کرده بود. به همین دلیل، رابطه ایشان با امام حسین(ع) تنها یک رابطه برادری نبود؛ بلکه رابطهای مبتنی بر امامت و ولایت بود. در روز عاشورا بارها مشاهده میکنیم که حضرت عباس(ع) امام حسین(ع) را با نهایت ادب و احترام خطاب میکند و خود را مطیع محض ایشان میداند.
وی افزود: این وفاداری زمانی آشکارتر میشود که دشمن بارها برای حضرت عباس(ع) اماننامه فرستاد. به دلیل جایگاه اجتماعی و توان رزمی ایشان، دشمن تلاش داشت تا وی را از امام حسین(ع) جدا کند؛ اما حضرت عباس(ع) قاطعانه این پیشنهاد را رد کرد. پاسخ ایشان به اماننامه دشمن نشاندهنده اوج وفاداری است، زیرا حاضر نشد جان خود را حفظ کند و امام خویش را تنها بگذارد.
وفاداری در سختترین شرایط
استاد حوزه یادآور شد: بسیاری از افراد زمانی وفادار هستند که منافعشان تأمین شود، اما ارزش واقعی وفاداری زمانی آشکار میشود که انسان در شرایط دشوار بر عهد خود باقی بماند. در عاشورا، حضرت عباس(ع) با شرایطی بسیار سخت روبرو بودند؛ تشنگی شدید، محاصره دشمن، شهادت یاران و خطر مرگ قطعی؛ با وجود این شرایط، کوچکترین تردیدی در اراده ایشان مشاهده نمیشود. نماد برجسته این وفاداری، ماجرای رسیدن به آب فرات است. هنگامی که حضرت عباس(ع) پس از نبردی سخت به آب دست یافت، در حالی که تشنگی شدیدی داشت، به یاد تشنگی امام حسین(ع) و کودکان خیمه افتاد و از نوشیدن آب خودداری کرد. این رفتار تنها یک ایثار ساده نبود بلکه اوج وفاداری به امام و مسئولیتی بود که بر عهده گرفته بود.
وفاداری به آرمان و حقیقت
مدیر موسسه فرهنگی تبلیغی طلوع نور اظهار کرد: یکی دیگر از ابعاد وفاداری حضرت عباس(ع)، وفاداری به آرمان الهی بود. از این رو حضرت عباس(ع) نه تنها قهرمان کربلا، بلکه معلم وفاداری برای همه انسانها در طول تاریخ است؛ شخصیتی که زندگی و شهادتش نشان داد وفاداری به حق، حتی اگر به قیمت جان تمام شود، ارزشمندترین سرمایه انسان مؤمن است. ایشان میدانست که نتیجه جنگ، شهادت است. با این حال از مسیر حق عقبنشینی نکرد، زیرا وفاداری ایشان تنها به شخص امام حسین(ع) محدود نمیشد، بلکه به حقیقتی بزرگتر یعنی دفاع از دین خدا تعلق داشت.
استاد حوزه یادآور شد: در حقیقت، حضرت عباس(ع) میان زندگی بدون عزت و شهادت در راه حق، راه دوم را انتخاب کرد. این ویژگی سبب شده است که نام ایشان در تاریخ به عنوان نماد وفاداری به ارزشها شناخته شود.
وفاداری حضرت عباس(ع) و مسئولیتپذیری
وی اظهار کرد: یکی از جلوههای کمتر مورد توجه وفاداری حضرت عباس(ع) مسئولیتپذیری ایشان است. امام حسین(ع) پرچم سپاه را به حضرت عباس(ع) سپرد. در فرهنگ نظامی، پرچم نماد هویت، انسجام و مقاومت است. حضرت عباس(ع) تا آخرین لحظه از پرچم محافظت کرد و اجازه نداد این نماد مقاومت بر زمین بیفتد. در واقع، وفاداری ایشان تنها در محبت و احساس خلاصه نمیشد؛ بلکه در انجام مسئولیت نیز نمود داشت.
جایگاه حضرت عباس(ع) در نگاه امامان معصوم(ع)
استاد حوزه اظهار کرد: امامان معصوم(ع) بارها از مقام معنوی حضرت عباس(ع) تجلیل کردهاند. امام سجاد(ع) درباره ایشان میفرمایند که خداوند به حضرت عباس(ع) مقام ویژهای عطا کرده است که همه شهیدان در روز قیامت بر آن غبطه میخورند. این سخن نشان میدهد که وفاداری حضرت عباس(ع) تنها یک رفتار انسانی نیست، بلکه دارای ارزش معنوی و الهی بسیار بزرگی است.
ارتباط وفاداری حضرت عباس(ع) با زیارت ایشان
مدیر موسسه تبلیغی طلوع نور یادآور شد: یکی از مهمترین پرسشها این است که چرا زائران هنگام زیارت حضرت عباس(ع) بیش از هر چیز از وفاداری ایشان یاد میکنند؟ پاسخ این پرسش را میتوان در متن زیارتنامه حضرت عباس(ع) یافت. در زیارت معروف ایشان آمده است: «گواهی میدهم که تو اهل تسلیم، تصدیق و وفاداری بودی.» این عبارت نشان میدهد که وفاداری مهمترین ویژگی شناختهشده حضرت عباس(ع) در فرهنگ زیارت است. زائر هنگامی که این فراز را میخواند، در حقیقت شهادت میدهد که حضرت عباس(ع) در مسیر ولایت و حق تا آخرین لحظه پایدار ماند.
زیارت حضرت عباس(ع)؛ مدرسه وفاداری
وی گفت: زیارت در فرهنگ شیعه تنها حضور در کنار یک مرقد نیست؛ بلکه نوعی پیوند فکری و معنوی با شخصیت مورد زیارت است. هنگامی که فرد حضرت عباس(ع) را زیارت میکند، در واقع با آرمانهای ایشان تجدید عهد مینماید.
زائر از خود میپرسد: آیا من نیز به ارزشهای دینی وفادار هستم؟ آیا در شرایط سخت بر عهد خود باقی میمانم؟ آیا نسبت به مسئولیتهای اجتماعی و دینی خود پایبند هستم؟ بنابراین زیارت حضرت عباس(ع) تنها یک عمل عبادی نیست؛ بلکه یک کلاس تربیتی برای تقویت روح وفاداری است.
آثار تربیتی زیارت حضرت عباس(ع)
مدیر موسسه فرهنگی تبلیغی طلوع نور افزود: زیارت حضرت عباس(ع) آثار فراوانی در زندگی فردی و اجتماعی دارد که اولین آن، تقویت ولایتمداری است. زائر با یاد وفاداری حضرت عباس(ع)، ارتباط خود را با ولایت و رهبری دینی مستحکم میکند. دوم، افزایش تعهد اجتماعی است. وفاداری حضرت عباس(ع) به انسان میآموزد که نسبت به مسئولیتهای خود بیتفاوت نباشد.
حجت الاسلام چاوشی اظهار کرد: عنصر سوم، تقویت روح ایثار است. ماجرای آب فرات نمونهای از ترجیح دیگران بر خود است که در زیارت ایشان مورد توجه قرار میگیرد. اثر چهارم نیز استقامت در مشکلات است. حضرت عباس(ع) الگویی برای پایداری در سختیهاست و زیارت ایشان این روحیه را در انسان تقویت میکند. و اثر پنجم نیز شامل رشد اخلاق فردی است. وفاداری یکی از پایههای اخلاق است و زیارت حضرت عباس(ع) انسان را به سمت صداقت، تعهد و مسئولیتپذیری سوق میدهد.
درسهای وفاداری حضرت عباس(ع) برای جامعه امروز
وی گفت: جامعه معاصر بیش از هر زمان دیگری به الگوهای وفاداری نیاز دارد. در روابط خانوادگی، اجتماعی، مدیریتی و سیاسی، بسیاری از مشکلات ناشی از کمرنگ شدن تعهد و وفای به عهد است. حضرت عباس(ع) به ما میآموزد که: وفاداری نباید وابسته به منافع شخصی باشد. مسئولیتپذیری نشانه ایمان است. دفاع از حقیقت هزینه دارد. در سختترین شرایط نیز نباید ارزشها را فراموش کرد.عشق حقیقی با فداکاری همراه است. به همین دلیل، شخصیت حضرت عباس(ع) تنها متعلق به تاریخ نیست؛ بلکه الگویی زنده برای همه نسلهاست.
سخن پایانی:
مدیر موسسه فرهنگی تبلیغی طلوع نور اظهار کرد: حضرت ابوالفضل العباس(ع) یکی از برجستهترین الگوهای وفاداری در تاریخ اسلام است. وفاداری ایشان به امام حسین(ع)، به آرمانهای الهی، به مسئولیتهای خویش و به عهدی که با خدا بسته بود، چنان عظیم و ماندگار است که نام ایشان را به عنوان «نماد وفاداری» در فرهنگ شیعه تثبیت کرده است. زیارت حضرت عباس(ع) نیز در حقیقت تجدید پیمان با همین ارزش والا است. زائر با حضور در حرم ایشان یا خواندن زیارتنامه، تنها به یک شخصیت تاریخی ادای احترام نمیکند؛ بلکه با مکتب وفاداری، ایثار، ولایتمداری و مسئولیتپذیری پیمان دوباره میبندد.
انتهای پیام
نظر شما