به گزارش خبرگزاری حوزه، ادعیه مبارک امام زینالعابدین(ع) در "صحیفهسجادیه"، بیشک از جمله مهمترین منابع اسلامی است که ضمن معرفی و تبیین شاخصههای فرهنگ اسلامی، میتواند نقش بسزایی در ترویج سبک زندگی مؤمنانه داشته باشد.
به اعتقاد دکتر احسان پوراسماعیل، صحیفه پژوه و استاد دانشگاه علوم و حدیث، سبکِ زندگی روشی است که انسان در طول زندگی خود انتخاب کرده و البته زیربنای آن در خانواده پیریزی می شود که متأثر از فرهنگ، نژاد، مذهب، وضعیت اقتصادی و اجتماعی، اعتقادات و باورهاست.
وی همچنین بیان داشت: سبک زندگی همچون بسیاری از موضوعات مرتبط با زیستِ انسان، ریشه در دین دارد. قرآن مجید، به عنوان کاملترین کتاب راهنمای بشر، نقشه راه زندگی را در کلیه ابعاد زندگی به آدمی آموخته است و در این میان، حضرات معصومین(ع) ضمن تبیین مفاهیم آن، سبک زندگی قرآنی را در رفتار خود متبلور نمودهاند. از این رو معقتدم که سبک زندگی، مجموعه ای از الگوهای نظاممند در حوزه رفتار است که خاستگاه آن را باورها، ارزش ها و هنجارهای شکل گرفته در یک فرهنگ یا خرده فرهنگ تشکیل میدهد و از عامل دین اثر پذیرفته است.
زندگی جز به دینداری نیست
وی خاطرنشان کرد: در واقع باید توجه داشت که زندگی ریشه در آموزههای ناب دینی دارد، هر چند که بشر در برخی امور کوشیده تا آن را از مسیر اصیل خود خارج کند، اما ما معتقدیم تنها این انسان دیندار است که زندگی می کند، کما این که امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند:"زندگی جز به دینداری نیست" و لذا بر اساس این فرمایش نورانی، بسیاری از افراد پیرامون ما زندهاند ولی به معنای واقعی کلمه زندگی نمیکنند.
پوراسماعیل همچنین با اشاره به این که نهاد خانواده، بیشترین تأثیر را در پیوند فرد با الگوهای حقیقی دارد، گفت: طبیعتاً از دامان والدینی فرهیخته، فرزندی با فرهنگ به دنیا می آید، چنان که گفته اند گندم از گندم بروید، جو ز جو؛ قرآن کریم با همه عظمتش پرهیزکاران را هدایت می کند، نه همه افراد جامعه را. «هدی للمتقین» این یعنی فرهنگ غنی اسلامی در جان فردی می نشیند که دارای گوهر تقوای ابتدایی باشد، در غیر این صورت می فرماید «و لایزید الظالمین الا خسارا».
اهمیت فوقالعاده نهاد خانواده در تربیت دینی افراد
وی اضافه کرد: ریشۀ تقوای ابتدایی در خانواده نهادینه می شود و سایر متولیان فرهنگ جامعه در همین راستا می بایست با برنامه ای مشخص آن را بارور سازند. کسی که تقوای ابتدایی دارد، اهل لجاجت و تعصّب نیست، بلکه حق پذیر است. ایجاد روحیّۀ حق پذیری در خانواده ای سالم به وجود می آید، خانواده ای که کودک در رفتار والدین خود، تناقضات دین و هوای نفس را شاهد نباشد و در نزاع این دو حاکمیت دین را ملاحظه کند.
مدرس دانشگاه و فعال فرهنگی همچنین ابراز داشت: بعد از نهاد خانواده، ضلع دوم مثلث طلایی سبک زندگی اسلامی بر عهده مدرسه و در ادامه، فضای آموزش عالی است چرا که رفتار معلم و استاد بیشترین تأثیر را در نسل جدید خواهد گذاشت و البته ضلع سوم بر عهده نهادهای فرهنگی جامعه است که این بخش از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا زیرساختهای معرفتی و دانش افزایی خانه و مدرسه را باید فراهم سازد.
پرسشهایی از جنس دغدغه
وی گفت: سوالی که همواره دغدغه بنده بوده این است که به راستی در شرایط کنونی کدام یک از نهادهای فرهنگی کشور به جوان و نوجوان جامعه ما، کسبِ حلال را می آموزد؟ کدام نهاد کشور آموزه های لازم را برای همسرداری به جوانان انتقال می دهد؟ باور من این است امروز باید به دنبال بازنگری مسائل مهم زندگی، تقسیم کار مشخصی بین نهادهای فرهنگی جامعه شکل گیرد و هریک درسامان بخشی مشخص از زندگی بکوشد.
پوراسماعیل ادامه داد: از سوی دیگر همان طور که به جوان جامعه سبک زندگی اسلامی را در ابعاد مختلف نیاموختهایم، نسل میانسال ما هم آن طور که باید و شاید نمی داند با این جوان چگونه برخورد کند، نمی داند که چگونه می توان به تعبیر امیرالمؤمنین(ع) «فرزند زمان خود باشیم»، اینجاست که شکاف بین نسل ها خودش را نشان میدهد که طبعاً نتیجه این گسست، خسارتهای جبران ناپذیری را به جامعه تحمیل میکند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان این که عنصر زمان و مکان بر خلقت انسان که برپایه فطرت توحیدی است اثرگذار نیست، گفت: به عنوان مثال عرض می کنم که صداقت، کرامت و انسانیّت از قرنها پیش به عنوان یک ارزش مطرح بوده و هم اکنون اینگونه هست و در آینده نیز خواهد بود، ظلم همیشه ناشایست بوده و خواهد بود، پس الگوی درست و کامل سبکِ زندگی در پی قرون مختلف تغییر نمی یابد.
بهرهگیری از اشکِ حسینی برای حراست از جامعه شیعی
این صحیفه پژوه همچنین با اشاره به این نکته کلیدی که سبکِ زندگی مطلوب و مورد رضای پروردگار عالم را در هر زمان و مکانی، تنها می توان از دریچه حجت خدا در روی زمین یافت، افزود: به عنوان مثال، یکی از آموزه های امام زین العابدین(ع) سبکِ زندگی ایشان در برابر جریان تکرارناشدنی کربلاست، ایشان با یادآوری از این رخداد در طول زندگی خود به شیعه آموختند که خط سرخ حسینی باید همواره در جامعه با اقامه عزا حفظ شود و در واقع حضرت، بحث مصونیت شیعه از انحراف را با همین اشک و اندوه حسینی ترسیم نمودند.
وی در خصوص جایگاه روابط و وظایف خانوادگی از نگاه امام سجاد(ع) نیز گفت: در کتاب شریف صحیفه سجّادیه، روابط و وظایف خانوادگی را میتوان به وظایف زن و شوهر، وظایف والدین نسبت به فرزندان و وظایف فرزندان در قبال والدین تقسیم کنیم. در روابط و وظایف زناشویی، مؤلفه هایی همچون بحث خیرخواهی، تعامل و همکاری با یکدیگر، سازگاری و گذشت به طور خاص مورد توجه و تأکید حضرت سیدالساجدین(ع) است.
حقوق فرزندان در کلام گهربار سیدالساجدین(ع)
در وظایف والدین نسبت به فرزندان امام سجاد(ع) در حدیث مفصلی به عنوان بیان حق فرزند پرداخته و می فرمایند: "حق فرزندت به تو این است که بدانی او، در خیر و شر دنیا، از تو و وابسته به توست، و تو در ولایتی که بر وی داری مسؤول تربیت او هستی، مسؤول هدایت اش به خداوندی و مسؤولی که او را در طاعت باری تعالی کمک نمایی. باید عملت دربارۀ فرزندت به گونه ای باشد که بدانی در نیکی نسبت به او مأجوری و در بدی نسبت به وی معاقب"
وی اضافه کرد: امام(ع) همچنین در دعای ۲۵ صحیفه در اولین بخش برای فرزندانش دعا میکنند: "اللَّهُمَّ وَ مُنَ عَلَی بِبَقَاءِ وُلْدِی وَ بِإِصْلَاحِهِمْ لِی و بِإِمْتَاعِی بِهِمْ». یعنی: بار الها بر من منت گذار به این نعمت که فرزندان مرا باقی بداری و آنها را برای من صالح گردانی و مرا به وجود آنها بهره مند و کامروا سازی".در بخش دیگر دعا، درخواستهای خود را جهت طول عمر و اصلاح و سعادت مندی در دنیا و آخرت فرزندان بیان می فرماید. سپس با اشاره به اهمیّت تربیت فرزندان به ما می آموزد از خداوند درخواست کنیم که ما را در تربیت آنان یاری کند.
حقوق والدین بر عهده فرزندان چیست؟
پوراسماعیل همچنین یادآور شد: صحیفه سجادیه سرشار از معارف ناب و عمیق اسلامی است به نحوی که تأمل در مضامین آن می تواند الگوی مناسبی برای سبکِ زندگی اسلامی و تأمین سعادت دنیا و آخرت باشد. امام در وظایف فرزندان نسبت به والدین، در دعای ۲۴ در قدر مقام والدین می فرماید: "خدایا، وظیفه ام را نسبت به پدر و مادرم به من الهام کن و همه دانش خدمتگزاری به آن دو را به من بیاموز". در این دعا، حضرت همه ما را به حقوق پدر و مادر گوشزد می کند و از خداوند در خصوص رعایت حقوق والدین طلب کمک می کند: "خدایا صدای مرا در برابر ایشان آهسته، سخن مرا خوشایند، خوی مرا نرم و دل مرا بر آنان مهربان کن، و مرا با ایشان سازگار و بر آنان رحیم گردان".
وی گفت: به طور کلی، مؤلفه های وظایف فرزندان نسبت به والدین در دعاهای ۲۴ و ۲۵ صحیفه سجّادیّه را می توان در مواردی چون نیکی به والدین، دوری از عاق والدین، اطاعت از والدین، محبت به والدین، نرم خویی با والدین و همچنین انتقام نگرفتن از آن ها مورد توجه قرار داد.
در قبال دوستان و همسایگان چه وظیفهای برعهده داریم!؟
وی بیان داشت: همچنین بر اساس ادعیه صحیفه سجادیه، مهم ترین شاخصه های روابط و وظایف ما در ارتباط با دوستان و همسایگان شامل اموری چون دعا کردن آنان، رفع نیازها و نگاه سخاوتمندانه به آنها، هدایت آنان به راه صواب، مشورت و خیرخواهی صالحانه، رازپوشی و پوشاندن عیوب ایشان، کمک در انجام کارهای نیک، ۷نرم خویی و یاری ضعیفان از میان ایشان، عیادت بیماران آنان، استقبال آنان در بازگشت از سفر، مساوات در برخورد با آنها، دلجویی در سختی ها و مشکلات، گمان نیکو بردن و همچنین جویا شدن از حال آنان می شود.
نظر شما