کتاب «تقنین زکات در آیینه فقه حکومتی و مالیه عمومی اسلام»

به گزارش خبرگزاری حوزه ، کتاب پژوهشی «تقنین زکات در آیینه فقه حکومتی و مالیه عمومی اسلام» نوشته میثم نعمتی همراه با تقریظ و مقدمه آیت‌الله عباس کعبی اثری ارزشمند با رویکردی نوآورانه است که مسئله زکات را از زاویه فقه حکومتی به عنوان یکی از ارکان اصلی مالیه عمومی اسلام مورد واکاوی قرار داده است.

آیت‌الله کعبی در تقریظ خود بر این کتاب، زکات را یکی از مؤلفه‌های اصلی مهندسی حکومت دینی و چرخه حیات جامعه اسلامی دانسته که تحقق عدالت اجتماعی و فقرزدایی مطلق را دنبال می‌کند.

این کتاب در پنج فصل سامان یافته است که سرفصل‌ها و محورهای کلیدی آن به شرح زیر است:

فصل اول: مفهوم‌شناسی زکات، فقه حکومتی و مالیه عمومی

در این فصل علاوه بر بررسی لغوی و اصطلاحی مفاهیم، پیشینه تاریخی این نهاد مالی واکاوی شده است. از مهم‌ترین عناوین این فصل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مفهوم‌شناسی زکات در تعابیر قرآنی، روایی و تفاوت زکات اموال و ابدان (فطره)

* نسبت زکات با فقه حکومتی، ولایت فقیه و احکام حکومتی

* تاریخچه مالیه عمومی در ایران باستان و ادیان پیشین (یهودیت و مسیحیت)

* بررسی روند تصویب قانون زکات در مجلس شورای اسلامی

فصل دوم: بررسی عمیق فقهی و احکام وجوب و ضمان

این فصل به مبانی فقهی و فروعات حقوقی و تکلیفی زکات می‌پردازد.عناوین برجسته این بخش عبارتند از:

* بررسی اقوال فقهی شیعه در گستره موارد زکات واجب (ارزیابی دو نظریه «انحصار زکات در موارد نه‌گانه» و «عدم انحصار آن»)

* احکام تعجیل و تأخیر زکات از وقت وجوب و کیفیت پرداخت آن

* بررسی فقهی اموال متعلق زکات از دیدگاه مذاهب اهل سنت

* تحلیل حقوقی ضمان‌های مالی از جمله: ضمان ناشی از عدم عزل زکات، ضمان ناشی از اشتباه در تشخیص مستحق، و ضمان ناشی از اسراف در هزینه در طول سال

فصل سوم: اهداف و اصول حاکم بر زکات در فقه حکومتی

نویسنده در این بخش، کارکردهای کلان زکات را در دو حوزه فرهنگی-اجتماعی و سیاسی-اقتصادی تبیین می‌کند:

* اهداف فرهنگی و عبادی: مبارزه با فرهنگ فسادآور مال‌اندوزی و تفرعن، تقویت روحیه صبر و مقاومت، توجه به کرامت انسان در حکومت اسلامی، و اصلاح و تربیت مجرمان.

* اهداف سیاسی و اقتصادی: فقرزدایی ساختاری، تطهیر اموال، تأمین منابع مالی حکومت اسلامی، سامان‌دهی امور عمومی و توجه به جایگاه امامت.

فصل چهارم: ارزیابی قانون فعلی زکات با رویکرد فقه حکومتی

این فصل به نقد و آسیب‌شناسی قانون کنونی زکات در جمهوری اسلامی ایران اختصاص یافته و ابعاد مختلف آن را به چالش می‌کشد:

* بررسی انطباق قانون زکات با اصول حاکم بر مالیه عمومی: ارزیابی اصولی همچون اصل عبادی بودن، اصل کارآمدی فرهنگی-اجتماعی-اقتصادی، اصل اعتماد و نظارت، اصل عدالت و تکافل اجتماعی، و اصل مصلحت عمومی.

* کاستی‌های ساختاری قانون زکات: نامشخص بودن جایگاه و شخصیت شورای زکات، ابهام در مسئولیت اعضا، عدم تشکیل بانک اطلاعات ملی زکات، فقدان دستگاه نظارتی مشخص و نبود نهاد ناظر بر رفتار عاملان زکات، و همچنین فقدان جرم‌انگاری تخلفات.

* کاستی‌های روشی قانون زکات: تبیین‌نشدن مفاهیم، اهداف و اولویت‌های مصارف، فقدان نظام تشویقی متناسب، و غفلت از الزامات سایر ادیان و مذاهب و نیز وضعیت زکات ایرانیان خارج از کشور.

فصل پنجم: قانون پیشنهادی زکات باویکرد فقه حکومتی

نویسنده در فصل پایانی کتاب، با توجه به آسیب‌شناسی‌های صورت‌گرفته در فصول قبلی، به ارائه راهکارها، پیشنهادهای تقنینی و طراحی مدل و الگوی مطلوب برای اصلاح قانون زکات در راستای کارآمدسازی نظام مالیه عمومی اسلام می‌پردازد.

کتاب «تقنین زکات در آیینه فقه حکومتی و مالیه عمومی اسلام» تلاش می‌کند تا زکات را از قالب یک توصیه و عمل عبادیِ فردی خارج کرده و بسترهای اجرایی و قانونی آن را در اصلاح نظام مالیاتی و بودجه‌ای کشور هموار سازد.

علاقه مندان برای تهیه این کتاب خواندنی به درگاه موسسه نشر حوزه های علمیه https://nashrehowzeh.ir/p/d/1972 یا به نشانی قم خیابان معلم، جنب بیت امام خمینی(ره)، موسسه انتشارات حوزه های علمیه مراجعه کنند. شماره تماس ۰۹۳۸۷۹۲۴۲۲۹ پاسخ گوی کتاب دوستان است.