حجتالاسلام سید مهدی آقائی، مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، از برگزاری چهارمین دوره این برنامه علمی به مدت دو هفته در مدرسه علمیه میرزاجعفر دانشگاه علوم اسلامی رضوی خبر داد و اظهار داشت: این دوره در ادامه طرح پنجساله مدرسه فقه و اصول و با الهام از تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره ضرورت شکلگیری «حوزه پیشرو و سرآمد» و «حوزه تمدنساز» طراحی شده است.
وی با بیان اینکه موضوع محوری دوره امسال «نقش اهداف شریعت در استنباط احکام» است، گفت: مهمترین پرسش این دوره آن است که آیا اهداف کلی شریعت همچون عدالت، کرامت، حفظ نظام و مصلحت میتوانند با تکیه بر روشهای معتبر علمی، مبنایی برای استنباط احکام در مسائل مستحدثه و فقه نظامات باشند یا آنکه چنین رویکردی از پشتوانه لازم برای ورود به عرصه اجتهاد برخوردار نیست.
حجتالاسلام آقائی تأکید کرد: این مسئله با رویکردی کاملاً علمی، بدون پیشداوری و با بررسی مستند دیدگاههای موافق و مخالف مورد نقد و ارزیابی قرار خواهد گرفت.
فقه نظامات و فقه تخصصی؛ محور اصلی مباحث دوره
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم با اشاره به ابعاد مختلف این برنامه علمی اظهار داشت: یکی از مهمترین محورهای مباحث، بررسی ظرفیت «فقه تخصصی» در عرصههایی همچون فقه سیاسی، فقه اقتصادی و فقه خانواده و همچنین «فقه نظامات» در طراحی نظامهای اجتماعی از جمله حکومت، اقتصاد، عدالت و روابط بینالملل است؛ اینکه آیا این حوزهها میتوانند بر اهداف کشفشده از شریعت استوار باشند یا نیازمند مبانی و روششناسی دیگری هستند.
وی افزود: ساختار این دوره بهگونهای طراحی شده که مباحث بهصورت مرحلهبهمرحله از تاریخچه و مبانی نظری آغاز شده و پس از بررسی روششناسی و اعتبار اهداف شریعت، به حوزه کاربستهای عملی و چالشهای نظری میرسد.
حجتالاسلام آقائی درباره محورهای علمی دوره گفت: در بخش نخست، پیشینه تاریخی، مسئلهشناسی و مبانی اهداف شریعت و تفاوت دیدگاههای مذاهب فقهی بررسی خواهد شد. همچنین رابطه مقاصد شریعت با ملاکات، مذاق و روح شریعت تبیین میشود و در ادامه، نقش جریانهای فکری مؤثر در توسعه اندیشه اهداف شریعت در قالب یک کرسی تخصصی مورد بحث قرار خواهد گرفت.
وی ادامه داد: پس از آن، شیوههای استخراج اهداف شریعت از منظر عقل و ادله شرعی بررسی میشود؛ از جمله مباحثی همچون برهان سیر و تقسیم، دلالت اشاره، تعدی از ملاک منصوص، علت و حکمت منصوص، قیاس اولویت، دلالت اقتضاء و دلالت تنبیه. همچنین «الگوریتم موجه مقاصد» بهعنوان یکی از مباحث جدید این حوزه معرفی و ارزیابی خواهد شد.
بررسی حجیت اهداف شریعت و کاربست آن در عرصههای مختلف فقه
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم، مهمترین بخش نظری این دوره را بررسی حجیت اهداف شریعت دانست و اظهار کرد: در این بخش، این پرسش اساسی مطرح میشود که آیا اهداف مستخرج از شریعت میتوانند مبنای صدور فتوا قرار گیرند یا خیر. این موضوع با استناد به ادله کتاب، سنت و عقل و با حضور اساتید متعدد، از زوایای مختلف مورد بررسی قرار میگیرد.
وی افزود: این مباحث ناظر به دغدغهای است که رهبر معظم انقلاب همواره بر آن تأکید داشتهاند؛ اینکه پویایی فقه نباید به ناخالصسازی شریعت یا فاصله گرفتن از مبانی اصیل اجتهاد بینجامد.
حجتالاسلام آقائی خاطرنشان کرد: پس از بررسی مبانی و اعتبار اهداف شریعت، کاربرد این مباحث در حوزههای مختلف فقه نیز واکاوی خواهد شد. نقش اهداف شریعت در فقه جزایی، فقه سیاسی، نظریه فقهی تعایش سلمی، اصل عزت، حکمت و مصلحت در سیاست خارجی، نسبت علم و دین، کرامت انسانی در استنباط احکام، احکام جهاد و نیز مباحث اقتصادی مانند عدالت اقتصادی، رفع فقر و بانکداری، از جمله موضوعاتی است که در این دوره مورد بحث قرار میگیرد.
وی با اشاره به رویکرد کلی برنامه تصریح کرد: این دوره در امتداد بیانیه یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم طراحی شده است؛ بیانیهای که بر ضرورت «فقه امتساز» و نگاه کلان به ابعاد فردی و اجتماعی شریعت تأکید دارد. با این وجود، برنامه مدرسه هیچگونه داوری قبلی درباره حجیت یا عدم حجیت اهداف شریعت ندارد و تنها زمینهای را برای آشنایی طلاب و پژوهشگران با استدلالهای موافقان و مخالفان فراهم میکند تا هر پژوهشگر بر اساس مبانی علمی به جمعبندی مستقل دست یابد.
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم در پایان خاطرنشان کرد: مدرسه فقه و اصول فرصتی برای عبور از نگاه صرفاً جزئینگر و دستیابی به نگاهی کلان، نظاممند و متناسب با نیازهای روز در عرصه فقه و اجتهاد است و طی دو هفته در دانشگاه علوم اسلامی رضوی، واقع در حرم مطهر امام رضا(علیهالسلام)، برگزار خواهد شد.
نظر شما