اشاره؛
واقعه عاشورا را در تاریخ پشت سر گذاشتهایم، اما حقیقت عاشورا هرگز در همان روز و همان سرزمین متوقف نماند. پس از آن حماسه جانسوز، این بانوان بزرگ و پیامآور بودند که با رسالت، صبر، شجاعت و روایتگری خود، پیام امام حسین(علیهالسلام) را زنده نگاه داشتند و اجازه ندادند که این نهضت در غبار تحریف و فراموشی پنهان شود. از اینرو، در این گفتوگو بر آنیم که نخست به چرایی حضور بانوان و کودکان در واقعه کربلا بپردازیم و حکمت این همراهی را از منظر تاریخی، عقلی و روایی بررسی کنیم. سپس در جلسات بعد، نقش بینظیر بانوان شجاع و اثرگذار در اسلام و در مسیر نهضت عاشورا را با حجتالاسلام امیر حسن مظفریزاد کارشناس و پژوهشگر تاریخ بازخوانی خواهیم کرد؛ نقشی که در تداوم پیام کربلا و ماندگاری فرهنگ عاشورا، تعیینکننده و تاریخساز بوده است.
آنچه در ادامه میخوانید، متن این گفتوگواست که تقدی شما مخاطبان گرامی میشود.
بسماللهالرحمنالرحیم
واقعه کربلا و عاشورا، رخدادی تمدنساز و نقطه عطفی در تاریخ است که میتوان آن را از منظرهای گوناگون مورد واکاوی و پژوهش قرار داد. یکی از مهمترین و کاربردیترین ابعاد این نهضت، جایگاه حضور و نقشآفرینی زنان و جهاد آنان در مکتب اباعبداللهالحسین (علیهالسلام) است.
در این میان، پرسشی بنیادین مطرح میشود:
با توجه به خطیر بودن این سفر و پیشبینی وقوع حوادثی سخت و تنشزا، دلیل همراهی زنان و کودکان با امام حسین (علیهالسلام) چیست؟
به ویژه آنکه در نامه یزید به ولید بن عتبه، حاکم وقت مدینه، صراحتاً بر لزوم بیعت گرفتن از امام یا ارسال سر مبارک ایشان تأکید شده بود. از اینرو، این سفر نه یک سفر عادی، بلکه حرکتی استراتژیک است و همراهی اهلبیت (علیهمالسلام) توسط شخصیتی در ترازِ نواده پیامبر (ص)، قطعاً واجد حکمتی عقلانی و استدلالی متقن است که بررسی آن ضرورت دارد.
*حفظ امنیتِ اهلبیت (ع)؛ راهبردِ امام در برابر دسیسههای اموی
یکی از دلایل همراهی زنان و کودکان با امام حسین (علیهالسلام)، توجه به خطراتی بود که در همان مدینه نیز متوجه خاندان ایشان میشد. اگر سیدالشهدا (علیهالسلام) زنان، فرزندان و ناموس خود را در مدینه باقی میگذاشت و آنان به دست دشمن میافتادند و اسیر میشدند، میتوانستند به ابزاری برای فشار بر آن حضرت تبدیل شوند. حکومت خبیث اموی پیشتر نیز نشان داده بود که برای رسیدن به اهداف خود از چنین شیوههایی بهره میگیرد. برای نمونه، میتوان به ماجرای همسر عمرو بن حمق خزاعی اشاره کرد؛ هنگامی که سر او را پس از شهادت به شام آوردند و در برابر همسرش قرار دادند، او با حماسهسرایی و رجزخوانی، معاویه را به چالش کشید و این رفتار، چهره واقعی و پلید حکومت اموی را آشکار ساخت.
از اینرو، اگر چنین وضعی برای خاندان اهلبیت (علیهمالسلام) رخ میداد، هم به شأن و جایگاه این بزرگواران آسیب میرسید و هم میتوانست وسیلهای برای اعمال فشار بر وجود مقدس اباعبدالله الحسین (علیهالسلام) باشد.
* زنان و کودکان؛ حجتی برایِ تاریخ
دلیل دیگر برای همراهی زنان و کودکان در این سفر، اتمام حجت با مردم بود؛ به این معنا که کسی نتواند بهانه بیاورد که ما زنان و فرزندان خود را در جای امنی گذاشتهایم و شما نیز نباید آنان را در معرض خطر قرار دهید. امام حسین (علیهالسلام) در برخورد با سپاه حر بن یزید ریاحی، بارها به این نکته اشاره فرمودند. حضرت میفرمودند زنان من با زنان شما و فرزندان من با فرزندان شما خواهند بود. این سخن در واقع اعلان این حقیقت بود که اگر زنان و کودکان شما در خطرند، من نیز زنان و فرزندان خود را همراه آوردهام.
در گفتوگوی سیدالشهدا (علیهالسلام) با عمر بن سعد نیز به همین معنا اشاره شده است. هنگامی که عمر سعد از نگرانی نسبت به زن و فرزند خود سخن گفت، امام نشان دادند که مردم کوفه و اطرافیان حکومت اموی از چنین نظامی بیم دارند؛ نظامی که اگر کسی در برابر آن بایستد، ممکن است به خاندان، ناموس و فرزندان او آسیب برسد. از اینرو، امام حسین (علیهالسلام) با این سخنان، هم واقعیت تهدید را آشکار ساختند و هم حجت را بر همگان تمام کردند.
*رسالت زینب(س)؛ پاسداری و ابلاغ پیام عاشورا به تاریخ
مورد دیگر در تبیین فلسفه و حکمت همراهی زنان و کودکان در نهضت عاشورا، مسئله رسالت و مأموریت ابلاغ پیام این قیام الهی است. بیتردید، یکی از مهمترین عوامل حضور این عزیزان، همین مسئولیت بزرگ در رساندن پیام عاشورا به تاریخ و نسلهای آینده بوده است.
تعبیری که در میان ما ایرانیان بسیار رواج دارد که «کربلا در کربلا میماند اگر زینب نبود»، کاملاً با واقعیتهای تاریخی منطبق است. مطابق نقشهای که بنیامیه طراحی کرده بودند، قرار بود در این ماجرا نسل نبوت و رسالت نابود شود و کسی از تبار پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) باقی نماند، تا آنان خود را وارثان خاندان پیامبر معرفی کنند و از این رهگذر، محبوبیت و تبعیت مردم را به سوی خویش جلب نمایند.
اما هنگامی که بازماندگان کربلا، یعنی زنان و کودکان اهلبیت (علیهمالسلام)، وارد شام شدند، با خطبههای غرّا، حماسی و روشنگرانه امام سجاد (علیهالسلام)، حضرت زینب (سلاماللهعلیها) و دیگر اهلبیت (علیهمالسلام)، نقشه دشمنان نقش بر آب شد. در حقیقت، قیام الهی حضرت اباعبدالله الحسین (علیهالسلام) به برکت حضور همین زنان و کودکان بود که از یک حادثه محدود در یک سرزمین، به حقیقتی تاریخی، جهانی و جاودانه تبدیل شد.
این حضور، نهضت عاشورا را به جریانی ماندگار در تاریخ بدل ساخت؛ جریانی که انشاءالله تا روز قیامت خواهد درخشید، همه آزادگان عالم را به خود متوجه خواهد کرد و همواره عامل محرک بقای ایمان، شرافت و عزت در تاریخ بوده است و خواهد بود، انشاءالله.
نظر شما