خبرگزاری حوزه | مقدمه: خانواده به عنوان بنیادینترین واحد تشکیلدهنده تمدن بشری، بر شانههای پرمهر و در عین حال باصلابت زن استوار است. در نگاهی ژرفتر، مسئولیت تربیتی زن فراتر از یک نقشمندی ساده در محیط خانه، یک مأموریت تمدنساز است که ریشه در فطرت و سرشت آدمی دارد.
زن در نظام هستیشناختی، تنها یک مربی برای نسل آینده نیست؛ بلکه او راوی اصلی ارزشها، اخلاق و معنویت در کالبد جامعه است. اگر تربیت را فرایند شکلدهی به جان بدانیم، زن به عنوان پیریزیکننده این مسیر، با پیوند میان عاطفه و عقلانیت، بستر رشد انسانیت را فراهم میآورد.
در سنتهای دینی و بهویژه با الهام از آموزههای وحیانی، مسئولیت تربیتی زن جلوهای از خلیفةاللهی در مقیاس خانه است. این مسئولیت، همنشینیِ میان ظرافت زنانه و مدیریت راهبردی تربیت است؛ به گونهای که او با اتکا به بصیرت خویش،
تلاطمهای محیط بیرون را به آرامش امن خانه بدل میکند و بذر تربیت را در زمینی میکارد که قرار است میراثدار فضیلتهای انسانی باشد.
۱. مسئولیت تربیتی زن در نگاه قائد شهید (قدس سره)
رهبر شهید انقلاب(قدس سره) درباره اهمیت خودسازی مادران و نقش آنها در انتقال مفاهیم ارزشی معتقدند که فکر رشد زنان از لحاظ معنوی و اخلاقی، بایستی یک فکر رایج در میان خود زنان باشد، چرا که محصول آن، فرزندی متعهد و دینمدار خواهد بود. (در همایش بزرگ بانوان، ۳۰/۷/۱۳۷۶)
ایشان همچنین زنان را ستون اصلی خانواده و محیط تربیتی میدانند که نقش آنها در شکلدهی به شخصیت، اخلاق و باورهای فرزندان، تعیینکننده و بیبدیل است. براساس دیدگاه رهبری شهید، تربیت نسل صالح نیازمند حضور فعال، هوشمندانه و متعهد زنان است که با ایجاد فضای معنوی و اخلاقی در خانواده، زمینهساز رشد انسانی، دینی و فرهنگی فرزندان میشوند: «تربیت فرزند به وسیله مادر، مثل تربیت در کلاس درس نیست؛ با رفتار است، با گفتار است، با عاطفه است، با نوازش است، با لالایی خواندن است؛ با زندگی کردن است. مادران با زندگی کردن، فرزند تربیت میکنند. هرچه زن صالحتر، عاقلتر و هوشمندتر باشد، این تربیت بهتر خواهد شد. بنابراین برای بالا رفتن سطح ایمان، سطح سواد، سطح هوش بانوان، در کشور باید برنامهریزی شود.» (بیانات رهبری، ۱۱/۲/۱۳۹۲)
۲. زن و مادری در نگاه رهبری شهید (قدس سره)
رهبری شهید(قدس سره) بارها بر جایگاه والای زن در قرآن کریم تأکید کردهاند و آن را نهتنها محدود به نقش زیستی، بلکه فراگیر در عرصههای تربیتی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی میدانند. ایشان با استناد به آیات قرآن کریم، نشان میدهند که زن هم در مقام مادری، هم در نقش همسری و هم در تربیت نسل مؤمن، نقشی بیبدیل و اساسی دارد و کرامت، شرافت و مسئولیت اجتماعی او در اسلام بهصراحت مورد تأکید قرار گرفته است. «زن در اسلام، از جایگاه بلند و شایستهای برخوردار است و در تربیت، اخلاق و هویت اسلامی خانواده، نقش اصلی را برعهده دارد.» (دیدار با جمعی از بانوان، ۲۰/۰۲/۱۳۷۴)
۲ـــ۱. نقش چندبُعدی زن
قائد شهید(قدس سره) کرامت زن را مفهومی چندبُعدی و فراتر از ویژگیهای ظاهری میدانند و تأکید دارند که اسلام به زن، شخصیت، استقلال و جایگاه والایی میدهد که از اساس انسانی و ذاتی است، نه صرفاً تابعی از نقشهای جنسیتی یا اجتماعی. ایشان در بیانات خود، کرامت زن را در ارتباط تنگاتنگ با مسئولیتهای او در تربیت نسل صالح و ایفای نقشهای معنوی و اخلاقی میدانند که علاوه بر حفظ شخصیت زن، موجب تعالی جامعه اسلامی نیز میشود. (دیدار مداحان، ۲۹/۱۲/۱۳۹۵)
همچنین با تکیه بر آیه ۹۷ سوره نحل تصریح میکنند که نقش زن در تربیت فرزند و تقویت روحی خانواده، از مهمترین مصادیق تحقق کرامت زن است؛ در واقع، کرامت زن زمانی کامل و محقق میشود که زن در نقشهای متعدد خود، بهویژه تربیتی، با روحیهای قوی، توکل به خدا و اخلاقی والا ظاهر شود. (ر.ک: دیدار با بانوان، ۹/۶/۱۴۰۱)
زنان در نظام اسلامی، به عنوان مادر و پرورشدهنده نسل، جامعه را در مسیر هویت اسلامی هدایت میکنند. «مادرها، مایه انتقال عناصر هویت و شخصیت ملیاند؛ زبان، آداب، سنت، اخلاق خوب از طریق مادر انتقال مییابد؛ افشاننده بذر ایمان در دلها مادران هستند.» (دیدار با بانوان، ۱۴/۱۰/۱۴۰۱)
رهبر شهید(قدس سره) بیان میکنند: «مادرانی که فرزندانشان به شهادت رسیدهاند، استقامت و تحملی از خود نشان میدهند که انسان را به حیرت وا میدارد.» (دیدار با خانواده شهدا، ۱۳/۱۰/۱۳۶۹) این روحیه نشان میدهد که ایمان، تربیت دینی و باور به ارزشهای اسلامی، زمینهساز شکلگیری قدرت درونی و صبر فوقالعاده در زنان میشود و عاطفه مادرانه را با هویت دینی پیوند میدهد.
همانطور که رهبر شهید(قدس سره) تأکید دارند: «تربیت فرزند به وسیله مادر، تربیت در کلاس درس نیست؛ با رفتار، گفتار و با عاطفه است، با لالایی خواندن و نوازش است؛ با زندگی کردن است. مادران با زندگی کردن، فرزند تربیت میکنند. هرچه زن، صالحتر، عاقلتر و هوشمندتر باشد، این تربیت بهتر خواهد شد.» (دیدار با بانوان، ۱۱/۲/۱۳۹۲)
۲ـــ۲. زن و ارتقای سلامت اجتماعی
از دیدگاه رهبر شهید(قدس سره)، نقش زن در ارتقای سلامت اجتماعی، نقشی اصیل، چندبعدی و ریشهدار در آموزههای قرآنی است. ایشان زن را نه موجودی صرفاً عاطفی یا وابسته به خانواده، بلکه عامل محوری در تربیت اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی میدانند. (خامنهای، ۱۳۹۳: ۳ / ۲۵)
رهبر شهید(قدس سره) در بیانات متعدد، حضور آگاهانه و مؤمنانه زنان را در جامعه، شرط سلامت اجتماعی میدانند و تأکید میکنند که «زن مسلمان باید در عین حفظ لطافت و عاطفه زنانه، در میدان علم، معرفت و مسئولیت اجتماعی پیشگام باشد.» (خامنهای، ۱۳۹۳: ۳ / ۲۶)
ایشان با الهام از آیات ﴿وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی﴾ (مائده/۲) و ﴿إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ﴾ (نحل/۹۰)، نقش زن را در ایجاد عدالت فرهنگی، گسترش محبت و تقویت سرمایه اجتماعی جامعه برجسته میدانند؛ همچنین معتقدند که سلامت معنوی جامعه، بدون حضور فعال زنان متعهد، حاصل نمیشود و این حضور باید همراه با آگاهی دینی، تربیت نسل مؤمن و اصلاح روابط اجتماعی باشد. (خامنهای، ۱۳۹۳: ۳ / ۴۵-۴۸)
دیدگاه ایشان درباره زن، بر سه مؤلفه خودسازی ایمانی، حضور اجتماعی مبتنی بر ارزشهای الهی و مشارکت در اصلاح جامعه استوار است؛ این مؤلفهها دقیقاً با مفاهیم قرآنی امر به معروف و نهی از منکر (توبه/۷۱) و تعاون در نیکی (مائده/۲) منطبقاند. از نگاه رهبر شهید، زن مسلمان، هنگامی که در عرصههای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی نقشآفرینی میکند، مصداق عملی این آیات است و سلامت اجتماعی جامعه را از طریق کاهش آسیبهای اخلاقی و افزایش همبستگی ایمانی ارتقا میدهد. (دیدار جمعی از بانوان، ۲۴/۵/۱۳۹۸)
قائد شهید(قدس سره) آگاهی، تحصیل، خودباوری و مشارکت اخلاقمدار زنان را بهعنوان عناصر کلیدی سلامت اجتماعی میدانند. (خامنهای، ۱۳۹۳، ۳ / ۷۸-۸۲)
۲ـــ۳. زن و تقویت سرمایه اخلاقی
از منظر رهبر شهید(قدس سره) زنان نهتنها بهعنوان مادران و همسران در خانواده، بلکه بهعنوان عوامل اصلی تقویت سرمایه اخلاقی و معنوی جامعه اسلامی شناخته میشوند. ایشان زنان ایرانی را الگو معرفی کردند و تصریح نمودند که «زن مسلمان ایرانی، تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود.» (دیدار با بانوان، ۲۴/۵/۱۳۹۸)
لذا جایگاه زن در منظومه فکری رهبر شهید، فراتر از نقش حمایتی بوده و به عنوان ستون اصلی سرمایه اخلاقی جامعه مطرح است.
۲ـــ۴. زن و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی
از دیدگاه رهبر شهید(قدس سره) زن مسلمان نهتنها عامل تربیت نسل، بلکه محور سلامت اخلاقی جامعه است و نقشی بنیادین در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی ایفا میکند. (دیدار بانوان، ۳۱/۱/۱۳۹۸) یعنی زن مؤمن نهفقط در عرصه خانواده، بلکه در صحنه اجتماعی، مأمور به پیشگیری از فساد و گسترش فضیلت است.
رهبر شهید(قدس سره) تأکید دارند که «زن مسلمان در جامعه اسلامی، باید حافظ مرزهای اخلاقی باشد؛ اگر زن، در این جایگاه، درست ایفای نقش کند، بسیاری از آسیبها اساساً پدید نمیآید.» (دیدار بانوان، ۳۱/۱/۱۳۹۸)
رهبر شهید(قدس سره) معتقدند که اصلاح جامعه، از درون خانواده آغاز میشود و «زنان، محور اصلی تغییر فرهنگی در هر جامعهای هستند.» (دیدار بانوان نخبه، ۱۳/۱۰/۱۳۹۵)
رهبر شهید(قدس سره) از وظایف فرهنگی زنان، حفظ سلامت جامعه را میدانند و معتقدند که اگر زنان در جایگاه فرهنگی و اجتماعی خود درست عمل کنند، بزرگترین مانع در برابر موج فساد اخلاقی خواهند بود. (دیدار با فعالان فرهنگی بانوان، ۲۴/۶/۱۴۰۰)
از نگاه ایشان، حضور آگاهانه و اخلاقمحور زنان در رسانه، آموزش و فرهنگ عمومی، نه تهدید، بلکه سپر فرهنگی جامعه در برابر آسیبهاست. (دیدار با فعالان فرهنگی بانوان، ۲۴/۶/۱۴۰۰)
ایشان تأکید میکنند که «زن، نخستین مربی نسلهاست و اگر این نقش، بهدرستی انجام شود، پیشگیری از آسیبها از ریشه محقق خواهد شد.» (دیدار بانوان نخبه، ۱۳/۱۰/۱۳۹۵)
حبیبالله حلیمی جلودار، استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران
پی نوشت
۱. حسینیخامنهای، سیدعلی (۱۳۹۳)، خانواده (گزیده بیانات)، تهران: انقلاب اسلامی.
۲. حسینیخامنهای، سیدعلی، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید(قدس سره): www.khamenei.ir
نظر شما