مسیرهای تکامل هر انسان، بسته به استعدادها متفاوت است

حجت‌الاسلام محسن چشک، از مبلّغان شهرستان آمل در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به مفهوم «صراط مستقیم» در آیات قرآن کریم اظهار داشت: مسیرهای رسیدن به حقّ و استعداد پذیرش هدایت در میان انسان‌ها، یکسان نیست و این تفاوت‌ها، بازتابی از تنوّع قابلیت‌های روحی و عقلی بشر است.

تنوّع مسیرهای سلوک؛ از کمال ایمان تا دره‌های گمراهی

حجت‌الاسلام محسن چشک با اشاره به تنوّع مسیرهای منتهی به پروردگار ابراز داشت: تمام راه‌هایی که انسان را به سوی خداوند متعال می‌برند، از حیث کمال، نقص، نایابی، رواج و میزان نزدیکی به منبع حقیقت و صراط مستقیم، با یکدیگر متفاوت هستند. مسیرهای تعالی نظیر پذیرش اسلام، ایمان قلبی، عبادت خالصانه، اخلاص در عمل و اخبات (ترس و خشیت الهی)، درجات متفاوتی از نزدیکی به حق را دارند و هر انسانی، بسته به سطح ایمانش در یکی از این مسیرها قرار می‌گیرد.

وی گفت: همان‌گونه که در مسیرهای هدایت، تفاوت درجات وجود دارد، در نقطه مقابل، مسیرهای گمراهی شامل کفر، شرک، جحود، طغیان و معصیت نیز از مراتب مختلفی برخوردارند. در قرآن کریم به این تفاوت‌ها به صراحت اشاره شده است. خداوند متعال در سوره مبارکه انعام می‌ فرماید «وَ لِکُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا» (انعام: ۱۳۲) از این رو برای هر دسته‌ای از انسان‌ها، بر اساس آنچه انجام داده‌اند، درجاتی از پاداش یا کیفر مقرر شده است تا خداوند سزای عملشان را به کمال و تمام برساند و هیچ‌کس مورد ستم قرار نگیرد.

تفاوت استعدادهای انسانی در درک معارف الهی

مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به اینکه درک حقایق الهی تنها به تلاش فرد وابسته نیست، تصریح کرد: همان‌طور که مسیرهای سلوک متفاوت است، استعدادهای انسان‌ها در تلقی و درک معارف الهی نیز یکسان نیست. عقول بشر در دریافت حقیقت، تفاوت‌های بنیادین دارند و این تفاوت‌ها دقیقاً تابع استعدادها و قابلیت‌های هر فرد است.

حجت‌الاسلام چشک با استناد به آیات سوره رعد ابراز داشت: تفاوت در قابلیت‌های روحی و عقلی باعث می‌گردد تا یک حقیقت واحد، در نزد افراد مختلف با درک‌های متفاوتی دریافت شود. تفاوت در ظرفیت‌های پذیرش، به این معنا نیست که عدالت الهی در هدایت رعایت نشده است، بلکه نشان می‌دهد که خداوند هر انسانی را بر اساس ظرفیت و استعدادش به سوی کمال هدایت می‌کند.

تحلیل لغوی «صراط» و گستره استعدادهای هدایت

کارشناس دینی با اشاره به آیاتی از سوره مبارکه بقره خاطرنشان کرد: در آیات ۱۴۱ تا ۱۴۴ این سوره مبارکه می خوانیم: «تِلْکَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما کَسَبَتْ وَ لَکُمْ ما کَسَبْتُمْ وَ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا کانُوا یَعْمَلُونَ * سَیَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتی‏ کانُوا عَلَیْها قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ یَهْدی مَنْ یَشاءُ إِلی‏ صِراطٍ مُسْتَقیمٍ * وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهیداً وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتی‏ کُنْتَ عَلَیْها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلی‏ عَقِبَیْهِ وَ إِنْ کانَتْ لَکَبیرَةً إِلاَّ عَلَی الَّذینَ هَدَی اللَّهُ وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضیعَ إیمانَکُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحیمٌ * قَدْ نَری‏ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّماءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَیْثُ ما کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ»

وی با اشاره به فراز «یَهْدی مَنْ یَشاءُ إِلی‏ صِراطٍ مُسْتَقیمٍ» اظهار داشت: با بررسی دقیق ساختار ادبی این آیه، می‌توان استنباط کرد که استعداد مردم برای رسیدن به سعادت و هدایت، یکسان نیست. بیانِ کلمه «صراطٍ» به صورت «نکره» نشان می‌دهد که «صراط‌های مستقیم» متعددی وجود دارد و هر امت یا فردی، بسته به استعداد و قابلیت خود، در یک صراط خاص، حرکت می‌کند تا به کمال برسد.

مبلّغ شهرستان آمل ابراز داشت: اگر استعداد هدایت در میان تمام انسان‌ها یکسان بود، تنها یک مسیر واحد و یکسان برای همه تعریف می‌شد، اما تنوع در صراط‌ها، گواه بر این است که هدایت الهی با توجه به تفاوت‌های فردی و جمعی، متناسب با ظرفیت هر گروه ارائه می‌شود.

حجت الاسلام چشک گفت: شناخت تفاوت‌های استعدادی در مسیر هدایت، به ما کمک می‌کند تا بدانیم هر انسانی در سفر خود به سوی خدا، با چالش‌های متفاوتی روبروست و درجه کمال هر فرد، متناسب با میزان تلاش او در چارچوب قابلیت‌های فطری‌اش تعیین می‌گردد. وی خاطرنشان کرد: هدف نهایی از این تنوع در مسیرها و استعدادها، این است که هر کس تا نهایت توان خود در مسیر حق گام بردارد تا در نهایت، سزای عملش را بر اساس همان درجات و مرتبات دریافت کند.