اربعین امام حسین چگونه انسان را از جهل شامی و جهل کوفی نجات داد؟

حجت‌الاسلام والمسلمین سید مرتضی هاشمی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل دینی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران در تشریح فراز «لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ» از زیارت اربعین اظهار داشت: در این فراز می‌خوانیم که امام حسین(ع) خون قلب خویش را در راه خدا تقدیم کرد تا بندگان الهی را از جهالت و سرگردانی نجات دهد. برای فهم این حقیقت، باید بدانیم که جهالت تنها یک معنا ندارد و در منابع دینی، دست‌کم دو گونه از آن قابل شناسایی است.

جهل شامی؛ ناآگاهی از حقیقت دین

وی با بیان اینکه نخستین نوع جهالت، «جهل در برابر علم» است، گفت: این جهالت به معنای ناآگاهی و ندانستن حقیقت است. بسیاری از مردم شام در دوران حکومت بنی‌امیه حقیقت امامت و جایگاه اهل‌بیت(ع) را نمی‌شناختند و بر اثر سال‌ها تبلیغات انحرافی، معاویه و یزید را جانشینان مشروع پیامبر اکرم(ص) می‌دانستند.

این استاد دانشگاه افزود: جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) به تدریج از مسیر امامت فاصله گرفت، خلافت به سلطنت تبدیل شد و سلطنت نیز به جایی رسید که فردی مانند یزید با وجود ارتکاب آشکار گناه، خود را جانشین رسول خدا معرفی می‌کرد و بسیاری از مردم نیز این وضعیت را امری دینی تلقی می‌کردند.

تبلیغات بنی‌امیه مردم را به انحراف کشاند

حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی ادامه داد: تبلیغات گسترده بنی‌امیه موجب شده بود که بسیاری از مردم، اعمال خلاف شرع را به نام دین بپذیرند و حتی امام حسین(ع) را خارج از دین تصور کنند. کسانی که در کربلا در برابر حضرت ایستادند، گمان می‌کردند در حال انجام وظیفه دینی هستند و همین نشان‌دهنده عمق جهالت آنان بود.

روشنگری امام سجاد(ع) در شام

وی با اشاره به ماجرای ورود کاروان اسرا به شام گفت: هنگامی که اسیران اهل‌بیت(ع) وارد شام شدند، پیرمردی که تحت تأثیر تبلیغات بنی‌امیه قرار گرفته بود، به آنان اهانت کرد. امام سجاد(ع) با پرسش از آیات قرآن درباره مودت اهل‌بیت(ع) و آیه تطهیر، حقیقت جایگاه خاندان پیامبر را برای او تبیین کردند و آن پیرمرد دریافت که سال‌ها با اطلاعات نادرست زندگی کرده است.

این کارشناس مسائل دینی تصریح کرد: اسارت اهل‌بیت(ع) در کنار شهادت امام حسین(ع)، بزرگ‌ترین عامل بیداری مردم شام بود و همین روشنگری‌ها، پرده از حقیقت حکومت بنی‌امیه برداشت.

خون سیدالشهدا(ع)، آغاز سقوط بنی‌امیه

وی خاطرنشان کرد: خون امام حسین(ع) و پیام روشنگر اهل‌بیت(ع) موجب شد مشروعیت حکومت بنی‌امیه به شدت آسیب ببیند و این حکومت پس از مدت کوتاهی مسیر سقوط را طی کند. از آن زمان تاکنون نیز مجالس عزاداری و فرهنگ عاشورا، همواره نقش مهمی در زدودن ناآگاهی‌ها داشته‌اند.

جهل کوفی؛ دانستن بدون عمل

حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی در ادامه با بیان اینکه گونه دوم جهالت، «جهل در برابر عقل» است، اظهار داشت: این نوع جهالت خطرناک‌تر از ناآگاهی است، زیرا انسان حقیقت را می‌داند اما به آن عمل نمی‌کند.

وی افزود: مردم کوفه امام حسین(ع) را به خوبی می‌شناختند. آنان می‌دانستند که حضرت، فرزند پیامبر اکرم(ص) و سید جوانان اهل بهشت است. حتی خودشان برای دعوت امام نامه نوشتند، اما هنگام آزمون، دانسته‌هایشان به عمل تبدیل نشد.

امام حسین(ع) برای بیداری عقل‌ها قیام کرد

این استاد دانشگاه گفت: امام حسین(ع) بارها با مردم کوفه سخن گفت، آنان را نصیحت کرد و حقیقت را یادآور شد. هرچند شمار اندکی همچون حر بن یزید ریاحی و برخی دیگر از خواب غفلت بیدار شدند، اما اثر اصلی خون سیدالشهدا(ع) پس از عاشورا آشکار شد.

وی ادامه داد: کمتر از چهار سال پس از واقعه کربلا، قیام توابین از دل همین مردم کوفه شکل گرفت و هزاران نفر برای جبران کوتاهی خود در حمایت از امام حسین(ع) قیام کردند. پس از آن نیز حرکت‌های متعددی علیه بنی‌امیه و سپس بنی‌عباس پدید آمد که ریشه در بیداری وجدان مسلمانان داشت.

عزاداری حسینی، مدرسه تربیت انسان

حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی با تأکید بر اینکه آثار قیام عاشورا محدود به یک دوره تاریخی نیست، گفت: امروز نیز مجالس عزاداری سیدالشهدا(ع) انسان‌ها را از غفلت، دنیاپرستی و هواهای نفسانی دور می‌کند و زمینه رشد فضایل انسانی را فراهم می‌سازد.

وی در پایان با اشاره به حدیث معروف «إِنَّ الْحُسَیْنَ مِصْبَاحُ الْهُدَی وَسَفِینَةُ النَّجَاةِ» اظهار کرد: امام حسین(ع) با خون خود چراغ فروزان هدایت را برای همه نسل‌ها برافروخت و کشتی نجاتی شد که هرکس به آن تمسک جوید، مسیر سعادت و رستگاری را خواهد یافت.