خبرگزاری حوزه | مهدی فقیه، بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه سیره پیامبر اسلام(ص) یکی از غنیترین منابع برای خلق آثار هنری است، اظهار کرد: زندگی حضرت رسول(ص) فقط مجموعهای از وقایع تاریخی نیست که بتوان آن را در قالب چند روایت محدود خلاصه کرد، بلکه سرشار از موقعیتهای انسانی، اخلاقی، اجتماعی و عاطفی است که ظرفیت تبدیلشدن به آثار ماندگار سینمایی، تلویزیونی و هنری را دارد. اگر هنرمند با نگاه درست و پژوهش دقیق سراغ این شخصیت بزرگ برود، میتواند آثاری تولید کند که هم برای مخاطب مسلمان جذاب باشد و هم برای مخاطبان غیرمسلمان قابل فهم و اثرگذار واقع شود.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین ویژگیهای زندگی پیامبر(ص) این است که با زندگی انسانها ارتباط مستقیم دارد. ما در سیره حضرت با موضوعاتی مانند خانواده، دوستی، وفاداری، گذشت، عدالت، مواجهه با مخالفان، تحمل سختیها، تربیت انسان، مسئولیت اجتماعی و مبارزه با جهل و ظلم مواجه هستیم. اینها موضوعاتی نیستند که فقط به یک دوره تاریخی تعلق داشته باشند، بلکه امروز هم انسان با همین مسائل دستوپنجه نرم میکند. بنابراین اگر این مفاهیم به زبان هنر و با درک درست از نیاز مخاطب امروز بیان شوند، میتوانند بسیار تأثیرگذار باشند.
این بازیگر درباره ظرفیت سینما برای پرداختن به زندگی پیامبر(ص) گفت: سینما به دلیل قدرت تصویر و داستانگویی میتواند بخشهایی از سیره پیامبر(ص) را به شکلی ملموس به مخاطب منتقل کند. البته ساخت فیلم درباره چنین شخصیت بزرگی بسیار دشوار است و نمیتوان با نگاه سطحی و صرفاً برای تولید یک اثر مناسبتی وارد این حوزه شد. فیلمساز باید بداند با چه شخصیت تاریخی و معنوی بزرگی روبهروست و پیش از هر چیز باید پژوهش جدی انجام دهد. ما نیازمند فیلمنامههایی هستیم که علاوه بر مستندبودن و وفاداری به منابع معتبر، از ساختار دراماتیک قدرتمندی نیز برخوردار باشند.
فقیه افزود: متأسفانه گاهی تصور میکنیم وقتی موضوع یک اثر دینی است، جذابیت دراماتیک اهمیت کمتری دارد؛ در حالی که اتفاقاً موضوعات دینی اگر درست روایت شوند، میتوانند از بسیاری از داستانهای تخیلی جذابتر باشند. زندگی پیامبر(ص) مملو از فراز و نشیب است؛ از دوران کودکی و جوانی ایشان تا بعثت، دوران مکه، هجرت، تشکیل جامعه اسلامی، جنگها، پیمانها، برخورد با مخالفان و در نهایت رحلت حضرت، همگی ظرفیتهای فراوانی برای روایت دارند. نکته مهم این است که هنرمند بتواند از دل این وقایع، انسان و اخلاق را بیرون بکشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد انسانی شخصیت پیامبر(ص) اظهار کرد: مخاطب امروز بیش از آنکه نیاز داشته باشد یک شخصیت را در قالب مجموعهای از توصیفهای کلی و دستنیافتنی ببیند، نیاز دارد عظمت آن شخصیت را در رفتار و انتخابهای او مشاهده کند. وقتی از پیامبر اسلام(ص) صحبت میکنیم، باید ببینیم ایشان چگونه با مردم رفتار میکردند، چگونه با خانواده برخورد داشتند، چگونه با مخالف خود مواجه میشدند و در برابر دشواریها چه واکنشی نشان میدادند. همین رفتارهاست که میتواند پیامبر(ص) را برای نسل امروز به یک الگوی زنده تبدیل کند.
این بازیگر ادامه داد: هنر میتواند این عظمت را بدون شعار به مخاطب نشان دهد. اگر ما فقط در دیالوگهای طولانی از فضایل پیامبر(ص) صحبت کنیم، ممکن است مخاطب ارتباط عمیقی برقرار نکند؛ اما اگر در یک موقعیت دراماتیک، گذشت، مهربانی، عدالت یا شجاعت حضرت را ببینیم، آن مفهوم در ذهن مخاطب ماندگار میشود. هنر باید به جای اینکه صرفاً درباره ارزشهای اخلاقی سخن بگوید، امکان تجربهکردن آن ارزشها را برای مخاطب فراهم کند.
فقیه درباره تجربه سینمای ایران در زمینه پرداختن به زندگی پیامبر اسلام(ص) گفت: ما در این زمینه تجربههای ارزشمندی داشتهایم و ساخت آثاری درباره پیامبر(ص) نشان داده است که اگر امکانات، پژوهش و نگاه هنری در کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتوان آثار قابلتوجهی تولید کرد. اما نباید تصور کنیم که با ساخت یک یا دو اثر، ظرفیت این موضوع تمام شده است. برعکس، هر دورهای میتواند از زاویهای تازه به سیره پیامبر(ص) نگاه کند. ممکن است یک فیلم درباره دوران پیش از بعثت باشد، اثر دیگری درباره اخلاق اجتماعی حضرت و فیلم دیگری درباره مواجهه ایشان با مخالفان و جامعهای که در آن زندگی میکردند.
وی تصریح کرد: یکی از مشکلات ما این است که گاهی موضوعات بزرگ را فقط برای مناسبتها به یاد میآوریم. پیامبر اسلام(ص) نباید فقط در هفته وحدت، ماه ربیعالاول یا مناسبتهای مذهبی موضوع تولید آثار هنری قرار بگیرند. اگر واقعاً معتقدیم سیره حضرت برای همه زمانها پیام دارد، باید در طول سال و به شکل مستمر درباره این شخصیت کار شود. این کار نیازمند برنامهریزی، سرمایهگذاری و تشکیل گروههای پژوهشی است و نباید همه چیز را به تولید یک اثر مناسبتی محدود کنیم.
بازیگر فیلم و سریالهای تلویزیونی درباره نقش تلویزیون در معرفی سیره پیامبر(ص) نیز بیان کرد: تلویزیون به دلیل گستردگی مخاطبان خود، ظرفیت بسیار مهمی دارد. همه مردم امکان رفتن به سینما یا دسترسی به تولیدات خاص را ندارند، اما تلویزیون میتواند یک مفهوم یا شخصیت را وارد خانههای مردم کند. به همین دلیل ساخت سریالهای تاریخی و دینی درباره پیامبر(ص) میتواند تأثیر زیادی داشته باشد. البته سریال باید از نظر فیلمنامه، طراحی صحنه، لباس، موسیقی، بازیگری و کارگردانی در سطحی باشد که مخاطب احساس نکند با یک اثر صرفاً آموزشی مواجه است.
فقیه افزود: سریال میتواند وارد جزئیات زندگی اجتماعی مردم آن دوره شود و مخاطب را با فضای تاریخی زمان پیامبر(ص) آشنا کند. ما میتوانیم داستان را از نگاه شخصیتهای فرعی نیز روایت کنیم. الزاماً همیشه لازم نیست خود شخصیت پیامبر(ص) در مرکز همه موقعیتها باشد. گاهی میتوان زندگی یک خانواده، یک جوان، یک زن، یک تاجر یا حتی فردی را که ابتدا مخالف بوده و بعد با پیام اسلام آشنا شده است، روایت کرد و از این طریق بخشی از سیره پیامبر(ص) و تأثیر ایشان بر جامعه را به تصویر کشید.
وی با تأکید بر ظرفیت تئاتر برای پرداختن به شخصیت پیامبر(ص) گفت: تئاتر هم میتواند در این زمینه بسیار مهم باشد. تئاتر به دلیل ارتباط مستقیم بازیگر و تماشاگر، امکان ایجاد یک تجربه متفاوت را دارد. شاید لازم نباشد همیشه مستقیماً خود زندگی پیامبر(ص) را روی صحنه ببریم؛ میتوانیم درباره مفاهیم و موقعیتهایی که از سیره ایشان الهام گرفته شدهاند، نمایشنامه بنویسیم. موضوعاتی مانند رحمت، بخشش، عدالت، مبارزه با تبعیض، احترام به انسان و گفتوگو با مخالفان میتواند دستمایه نمایشهای مختلف قرار بگیرد.
وی ادامه داد: در تئاتر میتوان از شیوههای مختلف روایت استفاده کرد و حتی سراغ روایتهای غیرمستقیم رفت. این نوع نگاه به هنرمند اجازه میدهد بدون اینکه وارد بازنمایی مستقیم شخصیت مقدس پیامبر(ص) شود، جهان فکری و اخلاقی ایشان را به مخاطب منتقل کند. به نظرم این ظرفیت باید جدی گرفته شود، چون تئاتر میتواند با هزینهای بسیار کمتر از سینما، آثار متنوعی تولید کند و مخاطبان مختلف، بهویژه جوانان، را با مفاهیم سیره نبوی آشنا کند.
فقیه درباره سایر عرصههای هنر نیز اظهار کرد: نباید تصور کنیم که فقط سینما و تلویزیون وظیفه معرفی پیامبر(ص) را دارند. ادبیات، شعر، موسیقی، هنرهای تجسمی، گرافیک، تصویرسازی، پویانمایی و حتی هنرهای جدید میتوانند وارد این حوزه شوند. برای کودکان و نوجوانان، انیمیشن و تصویرسازی ظرفیت بسیار بالایی دارد. اگر بتوانیم داستانهای مرتبط با زندگی پیامبر(ص) را با زبان مناسب کودک روایت کنیم، از همان سالهای نخست زندگی میتوانیم مفاهیم اخلاقی و انسانی سیره ایشان را به نسل جدید منتقل کنیم.
وی افزود: ادبیات نیز میتواند پایه بسیاری از این آثار باشد. ما نیازمند رمانها، داستانهای کوتاه، نمایشنامهها و فیلمنامههای قدرتمند درباره دورههای مختلف زندگی پیامبر(ص) هستیم. وقتی ادبیات غنی وجود داشته باشد، سینما و تلویزیون نیز میتوانند از آن بهره ببرند. متأسفانه گاهی ابتدا به فکر ساخت فیلم میافتیم و بعد دنبال داستان و پژوهش میگردیم، در حالی که باید این روند معکوس باشد؛ یعنی ابتدا پژوهش و تولید ادبی جدی شکل بگیرد و بعد آثار نمایشی و تصویری از دل آن بیرون بیاید.
این هنرمند با اشاره به اهمیت موسیقی و هنرهای تجسمی گفت: موسیقی نیز زبان بسیار قدرتمندی برای انتقال احساس است. البته در آثار مرتبط با شخصیت پیامبر(ص) باید با دقت و احترام عمل کرد، اما میتوان از موسیقی برای ایجاد فضای معنوی، تاریخی و عاطفی استفاده کرد. در هنرهای تجسمی نیز میتوان مفاهیم مرتبط با رحمت، وحدت، عدالت و کرامت انسانی را به شیوههای مختلف به تصویر کشید. اینها همه ظرفیتهایی هستند که میتوانند در کنار هم یک جریان فرهنگی درباره سیره پیامبر(ص) ایجاد کنند.
فقیه در پایان گفت: به نظرم مهمترین مسئله این است که نگاه ما به سیره پیامبر(ص) از حالت کلیشهای خارج شود. حضرت رسول(ص) فقط متعلق به کتابهای تاریخی نیستند و نباید ایشان را صرفاً در قاب مناسبتهای مذهبی تعریف کنیم. پیامبر(ص) برای امروز ما نیز حرف دارند؛ درباره خانواده، جامعه، اخلاق، عدالت، کرامت انسان، همزیستی و حتی نحوه مواجهه با اختلافها و دشمنیها. اگر هنرمندان ما با پژوهش و شناخت کافی و در عین حال با زبان هنری روز به سراغ این شخصیت بروند، میتوانند آثاری خلق کنند که هم مخاطب را جذب کند و هم او را با سیره نبوی پیوند دهد. ما بیش از هر چیز به آثاری نیاز داریم که پیامبر(ص) را از یک موضوع تاریخی به یک الگوی زنده برای زندگی امروز تبدیل کنند.
انتهای پیام
نظر شما