به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، ربیعالاول، ماهی که در نگاه اول تنها یک برگِ تازه از تقویم قمری به نظر میرسد، در باطنِ خود یکی از پرماجراترین و سرنوشتسازترین فصلهای تاریخ اسلام را جای داده است؛ ماهی که از هجرت پیامبر اکرم (ص) و فداکاری بینظیر امیرالمؤمنین علی (ع) در «لیلةالمبیت» آغاز میشود، با ولادت پیامبر رحمت و امام جعفر صادق (ع) نورانی میگردد، با صلح امام حسن مجتبی(ع) درس بصیرت و حکمت میآموزد و در نهایت با شهادت امام حسن عسکری (ع) و آغاز امامت حضرت ولیعصر (عج)، صفحهٔ انتظار را میگشاید. پس از گذر از ماههای محرم و صفر، ربیعالاول فرصتی است تا مسلمانان با مرور مهمترین رویدادهای آن، درسهایی ماندگار از تاریخ، فرهنگ و معارف اسلامی را بازخوانی کنند.
ماه ربیع الأول، ماه درسهای بزرگ برای مسلمانان در طول تاریخ
این ماه تنها آغاز یک ماه تازه در تقویم قمری نیست؛ در ربیعالأول، رویدادهای مهمی همچون میلاد پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و امام جعفر صادق علیهالسلام، هجرت پیامبر از مکه به مدینه و شکلگیری جامعه اسلامی در مدینه، و برخی دیگر از رخدادهای مهم تاریخ اسلام به وقوع میپیوندد؛ مناسبتهایی که هر یک، بخشی از تاریخ، فرهنگ و معارف اسلامی را رقم زده است.
مروری داریم بر مهمترین مناسبتها و رویدادهای تاریخی در ماه ربیعالأول که مسیر تاریخ اسلام را تحت تأثیر قرار دادند:
۱. هجرت پیامبر صلیاللهعلیهوآله و لیلةالمبیت (۱ ربیعالاول، سال ۱ قمری)
در شب پنجشنبه اول ماه ربیعالاول، سیزدهمین سال بعثت، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله به فرمان الهی مکه را به قصد هجرت به مدینه ترک کردند. مشرکان قریش که تصمیم به قتل یا زندانی کردن پیامبر گرفته بودند، خانه ایشان را محاصره کردند. در این شب تاریخی، امیرالمؤمنین علی علیهالسلام با فداکاری بینظیر در بستر پیامبر خوابیدند تا مشرکان را فریب دهند و جان رسول خدا را نجات دهند. این شب به «لیلةالمبیت» معروف است و خداوند در قرآن درباره این فداکاری میفرماید: «وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» سوره بقره – آیه ۲۰۷ (و برخی از مردم جان خود را برای طلب خشنودی خدا میفروشند).
پیامبر(ص) در تاریکی شب از خانه خارج شدند و به غار ثور پناه بردند. این هجرت مبدأ تاریخ هجری قمری شد و تحولی عظیم در تاریخ اسلام ایجاد کرد.
۲. خروج پیامبر صلیاللهعلیهوآله از غار ثور (۴ ربیعالاول، سال ۱ قمری)
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله پس از ۳ شبانهروز پنهان شدن در غار ثور برای فرار از تعقیب مشرکان قریش، در این روز از غار خارج شده و به سمت مدینه حرکت کردند. در این مدت، ابوبکر همراه پیامبر بود و در غار دچار ترس و اضطراب شد، به گونهای که پیامبر او را آرام میکرد و میفرمود: «لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا» سوره توبه – آیه ۴۰ (غمگین مباش، خدا با ماست).
عنکبوت با تنیدن تار بر دهانه غار و کبوتر با لانهسازی، باعث فریب مشرکان شد که گمان کردند کسی در غار نیست. این واقعه نشاندهنده تدبیر الهی در حفظ جان پیامبر بود.
۳. ازدواج پیامبر صلیاللهعلیهوآله با حضرت خدیجه سلاماللهعلیها (۱۰ ربیعالاول)
در این روز، پانزده سال قبل از بعثت، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در ۲۵ سالگی با حضرت خدیجه کبری سلاماللهعلیها ازدواج کردند. خدیجه سلاماللهعلیها که از زنان ثروتمند و محترم مکه بود، پس از آشنایی با اخلاق و امانتداری پیامبر، پیشنهاد ازدواج داد. این ازدواج که با رضایت کامل و مهریه ۴۰۰ درهم انجام شد، آغازگر همراهی خدیجه با پیامبر در تمام مراحل رسالت بود. خدیجه سلاماللهعلیها اولین زنی بود که به اسلام ایمان آورد و در سختترین شرایط، با مال و جانش از پیامبر حمایت کرد. روزه گرفتن در این روز به عنوان شکرگزاری مستحب شمرده شده است.
۴. ورود پیامبر صلیاللهعلیهوآله به قبا و بنای مسجد قبا (۱۲ و ۱۵ ربیعالاول، سال ۱ قمری)
پیامبر صلیاللهعلیهوآله در روز دوشنبه ۱۲ ربیعالاول وارد منطقه قبا در نزدیکی مدینه شدند و در خانه کلثوم بن هدم اقامت گزیدند. مردم قبا که از قبل ایمان آورده بودند، با شور و شوق فراوان و با اشعاری از ایشان استقبال کردند. پیامبر به مدت ۱۳ روز در قبا توقف کردند تا حضرت علی علیهالسلام و خانوادهاش به ایشان بپیوندند. در این مدت، به دستور پیامبر، نخستین مسجد اسلام یعنی مسجد قبا در قبیلۀ بنیعمرو بن عوف بنا شد. پیامبر شخصاً در ساخت مسجد مشارکت داشتند و سنگ و گل حمل میکردند. وقتی اصحاب اصرار کردند که استراحت کنند، فرمودند: «کسی که برای ساختن مسجد تلاش میکند با کسی که نشسته و نظاره میکند، مساوی نیست». خداوند درباره این مسجد میفرماید: «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ» سوره توبه – آیه ۱۰۸ (مسجدی که اساس آن از اولین روز بر پایه تقوا گذاشته شده).
این مسجد به عنوان نخستین پایگاه عبادی-سیاسی اسلام، الگویی برای مساجد بعدی شد.
۵. اقامه نخستین نماز جمعه در اسلام (۱۶ ربیعالاول، سال ۱ قمری)
در این روز، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله برای اولین بار در تاریخ اسلام، نماز جمعه را در مسجد قبا اقامه فرمودند. این نخستین نماز جمعهای بود که در اسلام برگزار شد و پیامبر در خطبهای که ایراد فرمودند، به تقوای الهی، وحدت مسلمانان و اهمیت نماز جمعه تأکید کردند. این سنت الهی تا امروز به عنوان یکی از مهمترین مراسم هفتگی مسلمانان ادامه دارد و نشاندهنده اهمیت اجتماع و همبستگی امت اسلامی است.
۶. آغاز بنای مسجدالنبی (۱۸ ربیعالاول، سال ۱ قمری)
پس از ورود به مدینه، ساخت مسجد پیامبر صلیاللهعلیهوآله در مدینةالرسول به دست مبارک ایشان و یارانشان آغاز شد. زمین مسجد از دو یتیم انصاری خریداری شد و پیامبر مانند مسجد قبا، شخصاً در ساخت آن مشارکت داشتند. این مسجد نه تنها محل عبادت، بلکه مرکز حکومت، قضاوت، آموزش و اجتماعات اسلامی بود. مسجدالنبی به عنوان دومین مسجد مقدس اسلام، کانون تحولات بزرگ تاریخ اسلام شد و آرامگاه پیامبر در آن قرار دارد.
۷. ولادت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله (۱۷ ربیعالاول - به روایت شیعه)
به باور شیعه، میلاد با سعادت آخرین رسول الهی، حضرت محمد بن عبدالله صلیاللهعلیهوآله، در ۱۷ ربیعالاول سال عامالفیل رخ داده است. (اهل سنت ۱۲ ربیعالاول را روز ولادت میدانند). پیامبر پس از وفات پدرشان عبدالله علیهالسلام، تحت سرپرستی جدشان عبدالمطلب علیهالسلام قرار گرفتند. در شب ولادت ایشان، حوادث خارقالعادهای رخ داد:
بتهای کعبه سرنگون شدند، ایوان کسری لرزید و چهارده کنگره از آن فرو ریخت، آتشکده فارس پس از هزار سال خاموش شد و دریای ساوه خشک گردید، نوری از حجاز ظاهر شد و تا مشرق عالم گسترش یافت، شیاطین از آسمانها رانده شدند و کاهنان از پیشگویی بازماندند.
این ولادت، آغازگر تحولی عظیم در تاریخ بشریت بود و پایانبخش دوران جاهلیت. روزه گرفتن در این روز ثواب یک سال روزه دارد و از اعمال مستحب این روز، صدقه دادن و زیارت مشاهد ائمه است.
۸. ولادت امام جعفر صادق علیهالسلام (۱۷ ربیعالاول، سال ۸۳ قمری)
ششمین امام شیعیان، امام جعفر صادق علیهالسلام، در این روز در مدینه متولد شدند. ایشان رئیس مذهب جعفری و بنیانگذار فقه شیعه هستند. دوران امامت ایشان (۱۱۴-۱۴۸ ق) مصادف با ضعف حکومت اموی و روی کار آمدن عباسیان بود که فرصتی برای گسترش معارف اسلامی فراهم کرد. امام صادق علیهالسلام با تأسیس دانشگاه بزرگ اسلامی، هزاران شاگرد در رشتههای مختلف فقه، کلام، تفسیر، کلام و علوم طبیعی تربیت کردند. مکتب ایشان پایههای فقه شیعه را استوار کرد و احادیث بسیاری از ایشان نقل شده است.
۹. قتل کعب بن اشرف (۱۴ ربیعالاول، سال ۳ قمری)
کعب بن اشرف، شاعر یهودی قبیله بنینضیر، که بر علیه اسلام و پیامبر صلیاللهعلیهوآله شعر میسرود و مشرکان مکه را برای جنگ با مسلمانان تحریک میکرد، به دستور پیامبر صلیاللهعلیهوآله در این روز به قتل رسید. او پس از شهادت مسلمانان در غزوه بدر، به مکه رفت و با سرودن اشعاری، مشرکان را به انتقامجویی و جنگ علیه مسلمانان ترغیب میکرد. این اقدام نشاندهنده اهمیت مقابله با جنگ روانی و تبلیغات دشمن در صدر اسلام بود.
۱۰. غزوه بنینضیر (۲۲ ربیعالاول، سال ۴ قمری)
در این روز، غزوه بنینضیر رخ داد و یهودیان این قبیله از مدینه بیرون رانده شدند. بنینضیر که پیمانشکنی کرده و قصد ترور پیامبر صلیاللهعلیهوآله را داشتند، پس از محاصرهای چندروزه، تسلیم شدند و با اجازه پیامبر، اموال منقول خود را برداشته و به شام مهاجرت کردند. این واقعه نشاندهنده برخورد قاطع اسلام با پیمانشکنان و خیانتکاران بود.
۱۱. صلح امام حسن مجتبی علیهالسلام با معاویه (۲۶ ربیعالاول، سال ۴۱ قمری)
در این روز، امام حسن مجتبی علیهالسلام برای حفظ جان شیعیان و مصالح اسلام، مجبور به صلح با معاویه بن ابیسفیان شدند. این صلح یکی از پیچیدهترین و حساسترین وقایع تاریخ اسلام است. امام با شرایطی اقدام به قبول صلح کردند که شامل این موارد بود:
عمل به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص)، عدم تعیین جانشین توسط معاویه، امنیت شیعیان و یاران امام علی علیهالسلام،
و ترک سبّ و لعن امام علی علیهالسلام، اما معاویه پس از صلح، به تمام شرایط خیانت کرد و در خطبهای اعلام نمود: «من با شما برای نماز و روزه نجنگیدم، بلکه برای حکومت بر شما جنگیدم». امام حسن علیهالسلام در توجیه صلح فرمودند: «اگر چنین نمیکردم، حتی یک نفر از شیعیان ما باقی نمیماند. داستان صلح من، همچون داستان خضر و موسی علیهالسلام است». این صلح، چهره واقعی معاویه و بنیامیه را برای مردم آشکار کرد و زمینهساز قیام عاشورا شد.
۱۲. هلاکت یزید بن معاویه (۱۴ ربیعالاول، سال ۶۴ قمری)
یزید بن معاویه، خلیفه اموی که عامل و مسئول مستقیم شهادت امام حسین علیهالسلام و یارانش در کربلا بود، پس از سه سال و نه ماه حکومت، در شام هلاک شد. مرگ او در حالی رخ داد که هنوز خون امام حسین علیهالسلام و یارانش در جامعه جوشش داشت و پاک نشده بود و جنایات او در کربلا و حَره (منطقهای در مدینه)، چهره وحشیانه بنیامیه را آشکار کرده بود. هلاکت یزید، پایانبخش دوران سیاهی بود که بر اسلام حاکم شده بود.
۱۳. انقراض دولت بنیامیه (۱۲ ربیعالاول، سال ۱۳۲ قمری)
در این روز، با پیروزی بنیعباس، حکومت خاندان اموی پس از حدود ۹۰ سال به پایان رسید. سقوط بنیامیه که با ظلم و ستم نسبت به اهل بیت علیهمالسلام و مسلمانان شناخته میشد، آغازگر دوران جدیدی در تاریخ اسلام بود، هرچند بنیعباس نیز راه بنیامیه را در ستم به اهل بیت علیهمالسلام ادامه دادند.
۱۴. ورود حضرت معصومه سلاماللهعلیها به قم (۲۳ ربیعالاول، سال ۲۰۱ قمری)
حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعلیها، خواهر گرامی امام رضا علیهالسلام، در این روز وارد شهر مقدس قم شدند. ایشان در سفر به خراسان برای دیدار برادرشان، در ساوه بیمار شدند و به قم آمدند. حضرت معصومه سلاماللهعلیها پس از ۱۷ روز اقامت در قم، به شهادت رسیدند و حرم مطهر ایشان امروزه به عنوان یکی از مهمترین مراکز زیارتی شیعیان در جهان است.
۱۵. شهادت امام حسن عسکری علیهالسلام و آغاز امامت حضرت ولیعصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف (۸ ربیعالاول، سال ۲۶۰ قمری)
به روایت مشهور، یازدهمین امام شیعیان، حضرت امام حسن عسکری علیهالسلام، در روز جمعه هشتم ربیعالاول سال ۲۶۰ هجری قمری، در سن ۲۸ سالگی به دست معتمد عباسی در سامراء به شهادت رسیدند. با شهادت ایشان، دوران ۲۵۰ ساله حضور ائمه معصومین علیهمالسلام در میان مردم به پایان رسید و دوران غیبت امام زمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف آغاز گردید. امام مهدی عجلاللهتعالیفرجهالشریف که در آن زمان پنج سال داشتند، بر پیکر پدر بزرگوارشان نماز گزاردند و امامت ایشان آغاز شد. این روز، آغازگر دوران غیبت صغری است که تا سال ۳۲۹ هجری ادامه یافت و سپس غیبت کبری آغاز شد. شهادت امام عسکری علیهالسلام پایان فصل حضور و آغاز فصل انتظار است.
ماه ربیعالاول، ماهی سرشار از وقایع سرنوشتساز در تاریخ اسلام است. وقایعی که فهرست شده با هجرت پیامبر صلیاللهعلیهوآله و فداکاری امام علی علیهالسلام آغاز میشود، با ولادت پیامبر رحمت و امام صادق علیهالسلام نورانی میگردد، با صلح امام حسن علیهالسلام درس بصیرت و حکمت میآموزد، و با شهادت امام عسکری علیهالسلام و آغاز امامت منجی عالم بشریت، به پایان میرسد. این وقایع، هر کدام درسهای بزرگی برای مسلمانان در طول تاریخ داشتهاند که شناخت و مطالعه ابعاد آنها برای درک صحیح تاریخ اسلام، ضروری مینماید.
مطلب ارائه شده برگرفته از؛
پایگاه کتابخانه دیجیتال نور(نورلایب) مرکز نور
نظر شما