به گزارش خبرگزاری حوزه، رضا تنهاییمقدم استاد دانشگاه فردسی و پژوهشگر اقتصادی با اشاره به رابطه میان اقتصاد، معیشت مردم و قدرت ملی اظهار کرد: این موضوع را میتوان از دو بعد سلبی و ایجابی و رو به جلو بررسی کرد؛ از یک سو باید مشکلات معیشتی مردم برطرف شود و از سوی دیگر، هدف اقتصادی جامعه صرفاً رفع فقر و تأمین حداقلهای زندگی نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود که مردم بتوانند در مسیر آبادانی جامعه و شکلگیری تمدن دینی حرکت کنند.
وی با بیان اینکه هر حکومتی بر پایه مردم استوار است، افزود: اگر مردم از نظر فردی و اجتماعی از قوت، انسجام و استحکام برخوردار باشند، طبیعتاً پایههای حکومت نیز محکم و باثبات خواهد بود.
این پژوهشگر اقتصادی ادامه داد: در مقابل، اگر این پایهها سست باشد، تابآوری جامعه کاهش پیدا میکند؛ یعنی مردم در مقابل حملات یا فشارهای عوامل بیرونی، بهویژه دشمن، مقاومت کمتری خواهند داشت و ممکن است در برابر این فشارها سست شوند.
هدف، صرفاً رفع مشکلات معیشتی نیست
تنهاییمقدم با اشاره به بعد ایجابی رابطه اقتصاد و قدرت ملی گفت: صرفنظر از رفع مشکلات معیشتی، باید دید هدف اصلی چیست. هدف از خلقت انسان و جامعه و ارسال رسول و انزال دین این است که تمدن توحیدی و تمدن اسلامی شکل بگیرد و وظیفه خلیفهاللهی انسان به بهترین شکل انجام شود.
وی افزود: انسان باید بتواند مأموریتهایی را که از طرف خداوند به او محول شده انجام دهد که یکی از مهمترین آنها عمران و آبادانی زمین است. بنابراین این وظیفه انسانها، مردم و جامعه است که زمین را آباد کنند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: یک جامعه دینی و ایمانی باید بتواند زمینه آبادانی زمین را فراهم کند و جامعه الهی و تمدن دینی یا به تعبیر امام شهید، تمدن نوین اسلامی را بنا کند. یکی از ابعاد اصلی و مهم این تمدن نیز بُعد اقتصادی آن است.
رفاه عمومی؛ بخشی از نگاه اسلامی به اقتصاد
تنهاییمقدم با تأکید بر نقش حکومت در ساماندهی امور اقتصادی مردم اظهار کرد: حکومت وظیفه دارد امور اقتصادی مردم را به سامان کند تا مردم بتوانند در مسیر آبادانی و تحقق اهداف جامعه حرکت کنند.
وی افزود: نباید مسئله معیشت را صرفاً در حد رفع مشکلات دید. وقتی میگوییم مردم مشکل معیشتی نداشته باشند، این یک نگاه سلبی، حداقلی یا انفعالی است؛ اما در نگاه فعالانه و رو به جلو، مسئله این است که مردم باید رفاه داشته باشند و بتوانند آبادانی به بار بیاورند.
این پژوهشگر اقتصادی ادامه داد: وقتی انسان نمیتواند زمین را آباد کند و زندگی خودش نیز آباد نباشد، طبیعتاً نمیتواند به آن هدف برسد. به تعبیر امام شهید، هر نسخهای، ولو اینکه ظاهر دینی داشته باشد، اگر دو هدف را محقق نکند، آن نسخه اسلامی نیست که یکی از این اهداف، رفاه عمومی است. بنابراین صرفاً نمیگوییم مردم باید حداقلهای معیشتی را داشته باشند، بلکه مردم باید در رفاه زندگی کنند؛ البته از این مسئله نباید برداشت شود که مردم باید در اسلام رفاهزده یا مصرفزده شوند.
فقر و رفاهزدگی؛ دو روی کاهش تابآوری
تنهاییمقدم با بیان اینکه اسلام به دنبال ایجاد تعادل است، گفت: از یک طرف فقر و مشکلات معیشتی تابآوری جامعه را کاهش میدهد و از طرف دیگر، رفاهزدگی و مصرفزدگی نیز میتواند تابآوری جامعه را کاهش دهد. ابنخلدون نیز در کتاب «مقدمه» به این موضوع اشاره میکند و تجربه نیز این مسئله را ثابت کرده است. امام راحل نیز بارها تأکید کردهاند که رفاهزدگی با مبارزه بیگانه است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: جامعهای که مصرفزده باشد، تاب و تحمل ندارد؛ بنابراین هم جامعهای که دچار مشکلات معیشتی است تابآوریاش پایین میآید و هم جامعهای که رفاهزده و مصرفزده باشد، تابآوری لازم را ندارد و زود کوتاه میآید، زود میشکند و زود تسلیم میشود.
حل مشکلات معیشتی از مسیر تولید
تنهاییمقدم با تأکید بر اهمیت روش رسیدن به رفاه و رفع مشکلات معیشتی اظهار کرد: اینکه میگوییم مردم نباید مشکلات معیشتی داشته باشند، روش رسیدن به این هدف نیز اهمیت دارد.
وی گفت: روش رسیدن به این هدف این است که مردم باید در فعالیت اقتصادی و فعالیت تولیدی مشارکت داشته باشند. تولید از یک سو در بُعد اجتماعی موجب آبادانی جامعه میشود و از سوی دیگر، در بُعد فردی و خانوادگی به حل مشکلات معیشتی کمک میکند.
این پژوهشگر اقتصادی افزود: دولت در اینجا باید همان چیزی را که در اصل ۴۳ قانون اساسی نیز آمده، تسهیل کند و زمینهای فراهم کند که مردم بتوانند اقدام به تولید کنند.
وی تأکید کرد: وظیفه دولت در حل مشکلات معیشتی این است که از کانال تولید این مسیر را دنبال کند. بنابراین مولد بودن و تولیدگر بودن، خودِ موضوعیت دارد و رفع مشکلات معیشتی نیز باید از این مسیر دنبال شود.
بیعدالتی؛ عاملی برای کاهش تابآوری جامعه
تنهاییمقدم در ادامه با اشاره به عامل دیگری که میتواند تابآوری جامعه را کاهش دهد، گفت: صرفنظر از اینکه مشکلات معیشتی چقدر باشد، کم یا زیاد، بیعدالتی تابآوری جامعه را پایین میآورد.
وی افزود: خود عدالت باعث توسعه زندگی میشود و خود عدالت نیز تابآوری ایجاد میکند و در مقابل، بیعدالتی تابآوری را کاهش میدهد.
این استاد دانشگاه توضیح داد: اگر همه افراد جامعه، اعم از مسئول و غیرمسئول، مشکل معیشتی داشته باشند و جامعه عادلانه باشد، جامعه فقیر اما عادلانه، از نظر تابآوری میتواند شرایط متفاوتی با جامعهای داشته باشد که بخشی از مردم فقیر و بخشی دیگر مستغنی و غرق در ثروت باشند. البته مطلوبتر این است که همه مردم به صورت عادلانه ثروتمند باشند، اما اینکه بخشی از جامعه فقیر و بخشی دیگر غنی باشد و بیعدالتی وجود داشته باشد، مسئله نامطلوبی است.
احساس بیعدالتی و نمایش تجمل
تنهاییمقدم با اشاره به آثار تشدید احساس بیعدالتی در جامعه گفت: حالت بدتر این است که در این بیعدالتی، فقر و تبعیض نیز وجود داشته باشد و این وضعیت به رخ کشیده شود؛ یعنی احساس بیعدالتی در جامعه افزایش پیدا کند.
وی افزود: این موضوع بسیار آسیبزاست. در این زمینه میتوان به مسئله تجمل و داستان قارون اشاره کرد؛ جایی که وقتی قارون با زینت و تجمل ظاهر شد، عدهای گفتند ای کاش ما نیز مانند آنچه به قارون داده شده بود، داشتیم.
این پژوهشگر اقتصادی ادامه داد: بنابراین اگر در جامعه بیعدالتی وجود دارد، نباید امکان بروز و احساس آن را بیشتر کنیم. اظهار تجمل و تجملگرایی نباید در جامعه ترویج شود و نمایش تجمل نباید به یک امر رایج تبدیل شود.
وی تأکید کرد: این مسئله نیز میتواند تابآوری جامعه را کاهش دهد و مشکلات معیشتی را چندین برابر سختتر و دردناکتر کند.
معیشت، عدالت و تولید؛ مؤلفههای قدرت ملی
تنهاییمقدم در جمعبندی سخنان خود گفت: مجموعه این مسائل نشان میدهد که برای بررسی رابطه اقتصاد و قدرت ملی، باید موضوعاتی مانند وضعیت معیشتی مردم، رفاه عمومی، تولید، عدالت و نحوه توزیع و نمایش ثروت در جامعه را در کنار یکدیگر دید.
وی افزود: ذیل این نکات کلان و راهبردی، سیاستهای مختلفی را میتوان اعمال کرد، اما آنچه اهمیت دارد این است که جامعه از یک سو از مشکلات معیشتی رنج نبرد و از سوی دیگر، گرفتار رفاهزدگی و مصرفزدگی نشود و در کنار آن، عدالت نیز مورد توجه قرار گیرد.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: تقویت تولید و مشارکت اقتصادی مردم، ایجاد رفاه عمومی، توجه به عدالت و جلوگیری از گسترش تجملگرایی، مجموعهای از موضوعاتی است که میتواند در ارتباط با معیشت مردم، تابآوری جامعه و در نهایت قدرت ملی مورد توجه قرار گیرد.
نظر شما