دکتر بهروز مینایی بیدگلی، استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت و معاون علمی مؤسسه علم و تمدن و عرفان در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با تشریح فعالیتهای این مؤسسه در حوزه پیوند میان اسلام و هوش مصنوعی، اظهار کرد: مؤسسه علم و تمدن و عرفان از سال ۱۳۹۷ با هدف ایجاد خدمات متقابل میان اسلام و هوش مصنوعی تأسیس شده است.
وی با اشاره به ایده شکلگیری این مؤسسه گفت: این رویکرد تا حدودی مشابه فعالیتی است که شهید استاد مرتضی مطهری در موضوع خدمات متقابل ایران و اسلام دنبال کرد. در آن نگاه، نسبت میان ایران و اسلام مورد بررسی قرار گرفت و در دوران دفاع مقدس نیز این موضوع مورد تأکید رهبر شهید قرار گرفت که دفاع از وطن و میهن، در حقیقت دفاع از اسلام و هویت ایرانی ـ اسلامی است.
مینایی بیدگلی ادامه داد: یکی از نمونههای بارز این نگاه را میتوان در شب عاشورا مشاهده کرد؛ شبی که معمولاً انتظار میرود برنامههای عزاداری، مصیبت و نوحهخوانی برگزار شود، اما در مقطعی از حاج محمود کریمی خواسته شد سرود «ای ایران» را اجرا کند. این موضوع نشان میدهد که میتوان میان هویت ملی و هویت دینی پیوند برقرار کرد و آنها را در تقابل با یکدیگر ندید.
وی با بیان اینکه مؤسسه علم و تمدن و عرفان نیز با الهام از همین رویکرد فعالیت میکند، گفت: ما در حوزه هوش مصنوعی نیز تلاش داریم برخی تصورات نادرست، خیالپردازیها و بیاعتمادیهایی را که ممکن است نسبت به هوش مصنوعی مولد شکل گرفته باشد، اصلاح کنیم و در عین حال ظرفیتهای اسلام را نیز به این حوزه معرفی کنیم.
استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت افزود: اسلام میتواند غایت، اخلاق و محتوا را به هوش مصنوعی ارائه کند و در مقابل، هوش مصنوعی نیز میتواند از طریق سرعت، شفافیت، دقت و گستره وسیعی که در اختیار دارد، به معرفی و ارائه معارف اسلامی در سطحی گسترده کمک کند.
وی تصریح کرد: ما به دنبال یک رابطه یکطرفه نیستیم، بلکه معتقدیم باید خدمات متقابل میان اسلام و هوش مصنوعی شکل بگیرد؛ از یک سو معارف اسلامی میتواند در زمینه اخلاق، محتوا و جهتگیری صحیح به توسعه هوش مصنوعی کمک کند و از سوی دیگر، فناوری هوش مصنوعی میتواند ابزار قدرتمندی برای معرفی اسلام در سطح جهانی باشد.
فعالیت چهار مؤسسه در حوزه اسلام و هوش مصنوعی
مینایی بیدگلی در ادامه با اشاره به ساختار فعالیتهای این مجموعه اظهار کرد: در مؤسسه علم و تمدن و عرفان، چهار مؤسسه و مجموعه تخصصی را فعال کردهایم که هر یک در بخشی از حوزه ارتباط اسلام، تمدن و فناوری فعالیت میکنند.
وی نخستین بخش را مربوط به دایرةالمعارفنویسی جهان اسلام عنوان کرد و گفت: در این حوزه، کار را از منطقه بالکان آغاز کردهایم و فعالیتهای مربوط به تدوین دایرةالمعارف جهان اسلام در این منطقه انجام شده است.
این استاد دانشگاه همچنین از تهیه دایرةالمعارف قرآنی برای کودکان خبر داد و افزود: این دایرةالمعارف به صورت دیجیتال تهیه شده و امیدواریم بهزودی در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار گیرد تا کودکان و دانشآموزان بتوانند از آن استفاده کنند.
وی بخش دوم فعالیتها را مربوط به دانشگاه حکمت و فناوری عنوان کرد و گفت: این دانشگاه تحت نظارت دانشگاه علم و صنعت فعالیت میکند و مأموریت آن تربیت و فعالسازی متخصصان حوزه هوش مصنوعی، نرمافزار و فناوری اطلاعات در سطح بینالمللی و برای فعالیت در خارج از کشور است.
مینایی بیدگلی با اشاره به رویکرد میانرشتهای این مجموعه بیان کرد: در این دانشگاه و در حوزههای میانرشتهای، موضوعاتی همچون اخلاق هوش مصنوعی، فقه هوش مصنوعی، الهیات هوش مصنوعی و نظام تربیتی هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در حوزه اسلام تمدنی و هوش مصنوعی نیز حدود ۱۰ واحد درسی میانرشتهای تدوین کردهایم و درسنامههای این دروس نیز آماده شده است.
استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت افزود: یکی از این فعالیتها در حوزه الهیات هوش مصنوعی است که در مراسمی از این بخش رونمایی شد.
استفاده از ظرفیت دادههای تمدن اسلامی در هوش مصنوعی
مینایی بیدگلی در ادامه به فعالیت مجموعه دیگری با عنوان همتا؛ هوش مصنوعی و تمدن اسلامی اشاره کرد و گفت: این مجموعه دارای دادههای ارزشمندی است، اما هنوز هوش مصنوعی به شکل کامل از این دادهها استفاده نمیکند.
وی افزود: به این مجموعهها اعلام کردهایم که آمادگی داریم دادههای موجود را برای استفاده در هوش مصنوعی مولد آماده کنیم. در حال حاضر نیز برای چند مؤسسه، به شکل فعال اطلاعات و دادههای آنها را بهگونهای آماده کردهایم که قابلیت استفاده در سامانههای هوش مصنوعی مولد را داشته باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به طراحی عامل یا ایجنت هوشمند گفت: تلاش کردهایم ایجنتهایی ایجاد کنیم که بتوانند بر اساس دادههای معتبر و تخصصی، فعالیتهای مشخصی را انجام دهند و خدمات مورد نیاز کاربران را ارائه کنند.
رضوان؛ پیکرهای از احادیث شیعه و اهل سنت
وی در ادامه به یکی دیگر از محصولات این مجموعه اشاره کرد و گفت: محصول یکی دیگر از مؤسسات فعال در این مجموعه، مؤسسه نجم است که در زمینه جلوههای معنایی و ارائه ابزارهای هوشمند برای مطالعات دینی فعالیت میکند.
مینایی بیدگلی با اشاره به سامانه رضوان اظهار کرد: این سامانه میتواند یک یاور بسیار قوی برای افرادی باشد که میخواهند در مسیر اندیشهورزی، تفقه و اجتهاد قرار بگیرند.
وی افزود: در این سامانه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار حدیث از روایات اهل سنت و شیعه گردآوری و آمادهسازی شده است. این مجموعه در قالب یک سامانه بسیار قوی در اختیار کاربران قرار گرفته و پیکره رضوان نیز برای استفاده جهانیان معرفی شده است.
استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت ادامه داد: این پیکره را در گیتهاب نیز قرار دادهایم تا پژوهشگران و افرادی که علاقهمند به استفاده از این دادهها هستند، بتوانند از آن بهره ببرند.
وی درباره قابلیتهای این سامانه گفت: افرادی که بخواهند یک حدیث را جستوجو کنند یا راوی آن را پیدا کنند، میتوانند از این ظرفیت استفاده کنند. همچنین اطلاعات موجود به ۱۲ زبان زنده دنیا که مسلمانان با آنها صحبت میکنند ترجمه شده و علاوه بر ترجمه، تحلیل مضمونی نیز روی آنها انجام گرفته است.
مینایی بیدگلی خاطرنشان کرد: ایجنت هدا از این سامانه استفاده میکند و میتواند از دادههای موجود در آن برای ارائه خدمات و پاسخگویی در حوزه معارف و مطالعات اسلامی بهره بگیرد.
سامانه ثقات برای بررسی راویان احادیث
وی همچنین از سامانه دیگری با عنوان ثقات نام برد و گفت: ثقات در حقیقت برای تشخیص راویانی طراحی شده است که در سلسله اسناد احادیث قرار دارند.
مینایی بیدگلی توضیح داد: در این سامانه تلاش شده است وضعیت راویان و احوال آنها بررسی شود تا مشخص شود درباره یک سند حدیثی چه اطلاعاتی وجود دارد و آیا میتوان به آن سند اعتماد کرد یا خیر.
وی افزود: این ابزار میتواند برای پژوهشگران حوزه حدیث و افرادی که در مسیر تحقیق و اجتهاد فعالیت میکنند، کاربرد داشته باشد و بررسی سند و راویان را با سرعت و دقت بیشتری امکانپذیر کند.
کتابخوان گنجینه؛ گفتگو با هزاران کتاب
معاون علمی مؤسسه علم و تمدن و عرفان در ادامه از یکی دیگر از محصولات این مجموعه با عنوان کتابخوان گنجینه سخن گفت و اظهار کرد: این کتابخوان در حال حاضر حدود ۱۹ هزار کتاب را در خود جای داده است، اما قابلیت توسعه آن تا صدها هزار کتاب نیز وجود دارد.
وی درباره قابلیتهای این سامانه گفت: کاربر میتواند با کتاب گفتوگو کند، محتوای کتاب را بهتر درک کند، خلاصهای از آن دریافت کند یا حتی از محتوای کتاب، مقاله تهیه کند.
مینایی بیدگلی افزود: این سامانه میتواند متناسب با نیاز کاربر، محتوای مورد نظر او را از کتابها استخراج و آماده کند. همچنین کاربر میتواند کتابخانه شخصی خود را در این سامانه بارگذاری کند و از امکانات هوش مصنوعی برای مطالعه و تحلیل کتابهای شخصی خود نیز بهره ببرد.
وی تأکید کرد: این قابلیت به کاربر اجازه میدهد به جای جستوجوی سنتی در حجم گستردهای از منابع، با مجموعه کتابهای خود تعامل داشته باشد و محتوای مورد نیازش را سریعتر پیدا، تحلیل و دریافت کند.
پیوند ظرفیتهای هوش مصنوعی با معارف اسلامی
مینایی بیدگلی در جمعبندی فعالیتهای این مجموعه گفت: آنچه در مؤسسه علم و تمدن و عرفان دنبال میشود، ایجاد یک ارتباط واقعی و دوسویه میان فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، و معارف اسلامی است.
وی افزود: از یک طرف باید ظرفیتهای عظیم علمی، اخلاقی، فقهی، الهیاتی و تمدنی اسلام را در فرایند توسعه و استفاده از هوش مصنوعی مورد توجه قرار داد و از طرف دیگر باید از قدرت هوش مصنوعی برای دسترسی سریعتر، دقیقتر و گستردهتر مردم جهان به منابع و معارف اسلامی استفاده کرد.
استاد هوش مصنوعی دانشگاه علم و صنعت خاطرنشان کرد: تدوین دروس میانرشتهای، ایجاد سامانههای هوشمند در حوزه حدیث و علوم اسلامی، آمادهسازی دادههای تمدن اسلامی برای استفاده در هوش مصنوعی مولد، توسعه ابزارهای پژوهشی و همچنین فراهم کردن امکان تعامل هوشمند با کتابها، بخشی از اقداماتی است که در این مسیر انجام شده است.
وی ابراز امیدواری کرد با توسعه این فعالیتها، ظرفیتهای اسلام و تمدن اسلامی بتواند در فضای فناوریهای نوین و هوش مصنوعی حضور مؤثرتری پیدا کند و از سوی دیگر، این فناوری نیز به ابزاری برای معرفی گستردهتر و دقیقتر معارف اسلامی در سطح بینالمللی تبدیل شود.
انتهای پیام/
نظر شما