رزق حلال موجب برکت زندگی و زمینه‌ساز تربیت نسل صالح است

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی، کارشناس دینی، روز یکشنبه در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با اشاره به دو فراز از دعای مکارم‌الاخلاق امام سجاد(ع)، گفت: فراز نخست این است که امام(ع) به خداوند عرضه می‌دارد: «به لطف خودت بلا را از من دور کن». روشن است که وقتی امام می‌فرماید خداوند چیزی را به لطف خود از او دور کند، منظور نعمت و رزق نیست، بلکه همان‌گونه که شارحان دعا نیز بیان کرده‌اند، مقصود دور شدن بلاها و شرور است.

وی افزود: یکی از صفات خداوند «لطیف» است و ما در دعا از خدا می‌خواهیم لطف الهی شامل حالمان شود و خداوند بلاها را از ما دور کند. در عالم هستی بلاهایی وجود دارد که برخی طبیعی هستند؛ مانند سیل، زلزله، طوفان و صاعقه. برخی بلاها نیز غیرطبیعی‌اند و ممکن است در اثر عملکرد انسان‌ها، ستمگران، جنگ‌ها، ترورها یا حتی توسعه فناوری و افزایش وسایل نقلیه رخ دهند.

این کارشناس دینی با اشاره به آیه ۶۵ سوره انعام بیان کرد: خداوند در این آیه می‌فرماید «قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَیٰ أَن یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِکُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعًا». خداوند می‌فرماید قدرت دارد عذابی از بالای سر یا از زیر پای شما بفرستد و یا شما را گرفتار اختلاف و درگیری کند.

وی ادامه داد: درباره «مِن فَوْقِکُمْ» دو معنا مطرح شده است؛ یک معنا می‌تواند بلاهای طبیعی مانند باران شدید، سیل و صاعقه باشد و معنای دیگر، تسلط حاکمان و قدرت‌های ستمگر بر مردم است. در برخی روایات نیز این تعبیر به تسلط افراد ستمگر تفسیر شده است. امروز نیز می‌توان نمونه‌هایی از ظلم و جنایت قدرت‌های ستمگر را در منطقه مشاهده کرد؛ از جمله جنایات صهیونیست‌ها در لبنان و غزه.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی افزود: «مِن تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ» نیز می‌تواند به بلاهایی مانند زلزله، رانش زمین و سونامی اشاره داشته باشد و در برخی روایات به نیروهای زیرمجموعه و کسانی که انسان را آزار می‌دهند نیز تعبیر شده است. تعبیر سوم، یعنی «أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعًا»، به اختلاف و درگیری میان مردم اشاره دارد. بنابراین اختلاف، قهر، قطع رحم و درگیری میان زن و شوهر یا میان پدر و فرزند نیز می‌تواند یک بلا باشد.

وی با تأکید بر اینکه امام سجاد(ع) در این دعا از خداوند می‌خواهد همه این بلاها را از انسان دور کند، گفت: نکته زیبای این دعا این است که امام(ع) حتی متعلق دعا را به‌صراحت بیان نکرده و می‌فرماید «به لطف خودت از من دور کن»؛ یعنی هر آنچه شر و بلاست، از من دور کن. انسان از خداوند نمی‌خواهد چیزی را که برای او خیر است از او دور کند، بلکه از خداوند دور شدن شرور و بلاها را درخواست می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی با اشاره به ارتباط این موضوع با سوره فلق اظهار کرد: این معنا شبیه همان چیزی است که در دعاها و قرآن می‌خوانیم؛ «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ، مِن شَرِّ مَا خَلَقَ» و در ادامه نیز از شر وسوسه‌گر پناه می‌بریم. وسوسه نیز یکی از بلاهای درونی انسان است.

وی در ادامه درباره وسواس فکری گفت: وسوسه فکری با تفکر و برنامه‌ریزی منطقی تفاوت دارد. اینکه انسان برای آینده فرزندش برنامه‌ریزی کند، برای ازدواج او فکر کند یا برای زندگی خود تصمیم بگیرد، اشکالی ندارد؛ اما اینکه بدون دلیل دائماً نگران باشد که نکند فرزندش بیمار شود، نکند اتفاقی برای او بیفتد، نکند مسافری تصادف کند و ده‌ها احتمال بی‌دلیل دیگر را در ذهن خود تکرار کند، وسوسه فکری است.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی افزود: گاهی وسوسه فکری حتی به اعتقادات انسان نیز سرایت می‌کند و فرد درباره توحید، عدل خداوند یا معاد دچار تردید می‌شود. در روایات برای کسانی که گرفتار وسوسه فکری هستند، توجه به آیه «هُوَ اللَّهُ الَّذِی لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِیمُ» و توجه به عظمت خداوند مورد تأکید قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه وسواس گاهی جنبه رفتاری پیدا می‌کند، گفت: برخی افراد به شکل وسواسی رفتارهایی را تکرار می‌کنند؛ مثلاً چند بار در خانه را بررسی می‌کنند، یا در امور عادی و حتی ارتباطات اجتماعی و کاری، یک پیام را چندین بار می‌فرستند و دائماً نگران هستند که آیا کارشان درست بوده است یا نه. این مسئله گاهی در امور مذهبی نیز دیده می‌شود و فرد در موضوعاتی مانند وضو، غسل، طهارت، نجاست، نماز، روزه، صدقه و انفاق گرفتار وسواس می‌شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی با اشاره به توصیه‌هایی درباره مقابله با وسواس اظهار کرد: آیت‌الله العظمی مظاهری نقل می‌کردند که مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی نیز در مقطعی گرفتار وسوسه شده بودند و استادی به ایشان توصیه کرده بود نماز خود را بخوانند و به وسوسه اعتنا نکنند. گاهی باید انسان در برابر وسواس، بی‌اعتنا باشد. البته این به معنای بی‌مبالاتی و لاابالی‌گری در احکام شرعی نیست، بلکه به معنای مقابله با وسوسه و افراط در تکرار و شک است.

وی در ادامه با اشاره به بخش دیگری از دعای امام سجاد(ع) گفت: فراز دوم مورد بحث این است که امام(ع) از خداوند درخواست می‌کند: «وَاغْذِنِی بِنِعْمَتِک»؛ یعنی خدایا مرا با نعمت خود تغذیه کن و به من روزی عطا فرما.

این کارشناس دینی با بیان اینکه غذا و رزق از نعمت‌های مهم الهی هستند، افزود: خداوند در قرآن می‌فرماید «فَلْیَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَیٰ طَعَامِهِ»؛ انسان باید به غذای خود توجه کند. همچنین در آیه دیگری می‌فرماید: «وَمَا مِن دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا عَلَی اللَّهِ رِزْقُهَا». خداوند رزق همه موجودات را قرار داده و متناسب با شرایط هر موجود، راه رسیدن به آن رزق را نیز فراهم کرده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی گفت: کودکی که تازه متولد شده، توان رفتن به دنبال روزی را ندارد، اما خداوند رزق او را در سینه مادر قرار داده و توان مکیدن را نیز به او عطا کرده است. امام حسین(ع) در دعای عرفه نیز به نعمت‌های دوران کودکی و قرار گرفتن شیر مادر به عنوان غذای کودک اشاره می‌کند.

وی در ادامه با ذکر نمونه‌ای از پرندگان گفت: حتی پرنده‌ای که نابینا متولد شده یا به دلایلی بینایی خود را از دست داده است، از رزق الهی محروم نمی‌شود. در نقل‌ها آمده است که پیامبر(ص) زبان پرندگان را می‌دانستند و وقتی پرنده‌ای نابینا را دیدند، سخنان او را برای دیگران بیان کردند. پرنده از خداوند می‌خواست که با وجود نابینایی، روزی او را فراموش نکند و هنگامی که حشره‌ای در برابرش قرار گرفت و آن را خورد، خداوند را شکر کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی افزود: خداوند برای همه موجودات رزق قرار داده است؛ اما درباره انسان، راه رسیدن به رزق را تلاش و کار قرار داده است. انسان باید به دنبال روزی برود و برای به دست آوردن آن تلاش کند. درخواست امام سجاد(ع) نیز می‌تواند این معنا را داشته باشد که خدایا راه به دست آوردن روزی را برای من هموار کن.

وی خاطرنشان کرد: گاهی غذا و امکانات وجود دارد، اما انسان توان استفاده از آن را ندارد؛ مثلاً بیماری یا مشکلی ایجاد می‌شود که فرد نمی‌تواند از غذایی که در اختیار دارد استفاده کند. بنابراین دعا تنها درخواست داشتن رزق نیست، بلکه درخواست برخورداری از نعمت و توان استفاده صحیح از آن نیز هست.

این کارشناس دینی در ادامه به تأکید قرآن بر مسئله غذا و رزق اشاره کرد و گفت: در قرآن حدود ۲۰ بار فعل «کُلُوا» به معنای بخورید آمده است و در بسیاری از این موارد، بعد از دستور به خوردن، یک پیام مهم نیز بیان شده است؛ از جمله اینکه انسان از چیزهای پاکیزه بخورد، شکرگزار باشد، اسراف نکند، ظلم نکند و حق دیگران را نیز در نظر بگیرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی تصریح کرد: خداوند در قرآن می‌فرماید «کُلُوا مِن طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاکُمْ»؛ یعنی از روزی‌های پاکیزه‌ای که به شما داده‌ایم بخورید. همچنین می‌فرماید «کُلُوا وَاشْرَبُوا مِن رِّزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ»؛ یعنی از روزی خدا بخورید و بیاشامید، اما در زمین به فساد و طغیان نپردازید. بنابراین سیر شدن انسان نباید به ظلم به دیگران منجر شود.

وی با اشاره به آیه «الَّذِی أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ» گفت: گرسنگی و ناامنی دو آسیب مهم برای جامعه هستند. تأمین غذا و امنیت از مسائل اساسی زندگی مردم است و خداوند در قرآن نیز بر رفع گرسنگی و ایجاد امنیت تأکید کرده است. جامعه نباید اجازه دهد مردم گرفتار گرسنگی و محرومیت باشند و اقتصاد و معیشت باید مورد توجه قرار گیرد.

این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: انسان باید مراقب باشد رزق خود را حلال به دست آورد. رزق حلال موجب برکت زندگی و زمینه‌ساز تربیت نسل صالح است. به‌ویژه مؤمنان باید مراقب باشند حق‌الناس، حق امام، حق رسول خدا(ص) و حقوق الهی در اموالشان وجود نداشته باشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین رفیعی در پایان با اشاره دوباره به آیات قرآن درباره خوردن و رزق گفت: خداوند تأکید می‌کند که انسان از چیزهای پاکیزه بخورد، از روزی حلال استفاده کند و در مصرف آن اسراف نکند. در قرآن آمده است «کُلُوا مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ»؛ یعنی از میوه آن هنگام ثمر دادن بخورید و در روز برداشت، حق آن را نیز ادا کنید. بنابراین بهره‌مندی از رزق الهی باید همراه با رعایت حق دیگران، کمک به نیازمندان، شکرگزاری، پرهیز از اسراف و توجه به حلال و حرام باشد.

انتهای پیام/