حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی آشنا، دبیر ستاد رسیدگی به امور مساجد شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به آداب معاشرت و حقوق اجتماعی در قرآن کریم اظهار داشت: آیه ۳۶ سوره نساء، نقشه‌ای جامع از حقوق دهگانه اسلامی را ترسیم می‌کند که هدف نهایی آن، ایجاد جامعه‌ای به دور از تکبر و فخرفروشی است.
وی افزود: در این آیه شریفه از سوره مبارکه نساء می خوانیم: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً وَ بِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبی وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ مَنْ کانَ مُخْتالًا فَخُوراً؛ و خدا را بپرستید؛ و هیچ چیز را با او شریک مگردانید؛ و نیکی کنید به پدر و مادر، و به نزدیکان و یتیمان و بینوایان، و همسایهی نزدیک، و همسایهی دور، و دوست [و همنشین]، و در راه مانده و آنچه (از بردگان) که شما مالک هستید؛ که خدا کسی را که متکبّرِ خیالپرداز [و] فخر فروش است، دوست نمیدارد.» (نساء: 36)
کارشناس دینی یادآور گردید: نخستین و بنیادین‌ترین دستور، عبادت خالصانه خدا و دوری از شرک است؛ چرا که توحید، روح را پاک و اراده را برای ادای سایر حقوق اجتماعی قوی می‌کند. در جایگاه دوم، نیکی به پدر و مادر قرار دارد که در قرآن همواره در پی توحید ذکر شده است؛ زیرا نعمت هستی پس از خداوند، از مسیر والدین جاری شده و لذا ترک احسان به آنان در رده گناهان کبیره است.
حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی آشنا به بررسی حقوق سایر اقشار پرداخت و خاطرنشان کرد: صله رحم و نیکی به خویشاوندان، موجب تحکیم واحدهای خانواده در برابر حوادث زندگی می‌شود. همچنین توجه به یتیمان و بینوایان، نه تنها یک توصیه اخلاقی، بلکه یک ضرورت اجتماعی است تا از انحراف کودکان بی‌سرپرست و تخریب بافت جامعه جلوگیری شود.
دبیر ستاد رسیدگی به امور مساجد شهرستان آمل با اشاره به جایگاه ویژه همسایگان در اسلام اظهار داشت: قرآن کریم میان همسایه نزدیک و دور تفاوتی در حق احسان قائل نشده است. وی با استناد به احادیث پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) تأکید کرد: سفارش به همسایگان در اسلام چنان گسترده است که گویی دستور به ارث بردن از یکدیگر داده شده است. نیکی به همسایگان نه تنها باعث آبادانی خانه‌ها و طول عمر می‌شود، بلکه رزق انسان را نیز افزایش می‌دهد.
وی در ادامه تبیین حقوق اجتماعی در اسلام اظهار داشت: تعبیر «دوست و همنشین» در قرآن، مفهومی وسیع دارد و شامل تمامی کسانی است که با آن‌ها در ارتباط هستیم؛ از همکاران و همسفران گرفته تا شاگردان و مشاوران. این دستور الهی در واقع یک دستور کلی برای «حسن معاشرت» با تمامی انسان‌هاست. حمایت از مسافران و کسانی که در غربت دچار مشکل شده‌اند، فارغ از جایگاه مالی یا اجتماعی آنان، یکی از تکالیف اخلاقی هر فرد مؤمن است.
رویکرد اسلام در ریشه‌کنی برده‌داری
کارشناس دینی با اشاره به دهمین حق ذکر شده در آیه ۳۶ سوره نساء، خاطرنشان کرد: سفارش‌های مکرر قرآن به نیکی به بردگان و تدوین برنامه‌های آزادی تدریجی توسط اسلام، در نهایت منجر به این شد که نظام برده‌داری در جامعه اسلامی ریشه کن شود. وی این رویکرد را نماد عدالت‌خواهی و کرامت انسانی در آموزه‌های توحیدی دانست.
دبیر ستاد رسیدگی به امور مساجد شهرستان آمل با تحلیل پایان آیه شریفه، که از متکبران و فخرفروشان برحذر می‌دارد، اظهار داشت: طبق فرمایش پیامبر اکرم (ص)، تکبر یعنی انسان در برابر حق فروتن نباشد، خود را برتر از دیگران بداند و مردم را تحقیر کند. افرادی که خداپرست نیستند و به دیگران امداد نمی‌رسانند، در واقع اسیر تخیلات کبرآلود خود شده‌اند و چنین رویکردی، انسان را از محبت الهی دور می‌سازد.
مفهوم جامع «احسان» در معاشرات اجتماعی
حجت‌الاسلام و المسلمین آشنا با تبیین مفهوم احسان تصریح کرد: نیکی به دیگران صرفاً به معنای کمک مالی نیست، بلکه مفهومی جامع است که شامل معاشرت نیکو، کمک‌های فکری، مشورت، راهنمایی و همکاری در امور مختلف می‌شود.
وی ابراز داشت: هر فردی در برابر خویشاوندان، همسایگان، هم‌نشینان و محرومان وظایفی سنگین دارد و ایمان واقعی در گرو تعهد و مسئولیت‌پذیری در برابر این اقشار است.
نظر شما