حجت‌الاسلام والمسلمین اسماعیل‌زاده، مدیر حوزه علمیه مازندران در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به جایگاه نخبگان و استعدادهای برتر حوزوی، اظهار کرد: نخبگی در حوزه علمیه را نباید در رتبه‌های علمی، موفقیت‌های پژوهشی یا برخورداری از توانمندی‌های آموزشی خلاصه کرد؛ چراکه در منطق حوزه، علم هنگامی به نقطه اثرگذاری می‌رسد که با بصیرت، اخلاق، مسئولیت‌پذیری و خدمت به جامعه همراه شود. به عبارتی دیگر ، نخبه حوزوی کسی است که بتواند در کنار برخورداری از دانش عمیق، مسائل پیرامون خود را به‌درستی ببیند و برای آنها راه‌حل ارائه کند؛ به همین دلیل ممکن است یک طلبه در عرصه پژوهش، دیگری در تبلیغ، فردی در تعلیم و تربیت، شخصی در مدیریت و دیگری در عرصه رسانه و فناوری‌های نوین، جلوه‌ای از نخبگی حوزوی را به نمایش بگذارد. آنچه این ظرفیت‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد، «اثرگذاری» است.
وی افزود: جامعه امروز با مسائل پیچیده‌ای مواجه است که بسیاری از آنها تک‌بعدی نیستند و برای حل آنها باید ظرفیت‌های علمی مختلف در کنار یکدیگر قرار گیرد. مسائل خانواده، کاهش آسیب‌های اجتماعی، تربیت نسل جدید، سبک زندگی، فضای مجازی، جمعیت، اخلاق اجتماعی و مسائل نوپدید فقهی، هرکدام نیازمند نگاه عمیق و چندوجهی هستند. در چنین شرایطی، حوزه علمیه باید از مرحله توصیف مسائل عبور کرده و به سمت مسئله‌شناسی و ارائه راهکار حرکت کند. نخبه حوزوی باید بداند که مسئولیت او تنها تولید یک مقاله یا برگزاری یک نشست علمی نیست؛ بلکه باید بتواند بخشی از یک مسئله واقعی جامعه را شناسایی، برای آن مطالعه و راهکار طراحی و در حد توان، نتیجه آن را در میدان عمل دنبال کند. به تعبیر دیگر، نخبگی زمانی معنا پیدا می‌کند که علم بتواند باری از دوش جامعه بردارد.
مدیر حوزه علمیه مازندران، پیوند میان نخبگان حوزوی و دانشگاهی را یکی از ضرورت‌های حل مسائل امروز کشور دانست و تصریح کرد: بسیاری از مسائل جامعه را نمی‌توان با نگاه یک رشته علمی حل کرد. برای نمونه، موضوع خانواده همزمان با مسائل فقهی، حقوقی، اقتصادی، روان‌شناختی، تربیتی و اجتماعی ارتباط دارد و در حوزه فناوری‌های جدید نیز با پدیده‌هایی مواجه هستیم که هم ابعاد فنی دارند و هم پرسش‌های اخلاقی، حقوقی و فقهی ایجاد می‌کنند. بنابراین نخبه حوزوی نباید تصور کند برای اثرگذاری باید جای متخصصان دیگر علوم را بگیرد؛ بلکه باید بتواند در کنار متخصصان قرار گیرد و ظرفیت معرفتی و دینی حوزه را وارد فرآیند حل مسئله کند. حوزه و دانشگاه زمانی می‌توانند در خدمت پیشرفت کشور قرار گیرند که از گفت‌وگوهای صرفاً تشریفاتی عبور کرده و به سمت طرح‌های مشترک، مسئله‌محور و نتیجه‌گرا حرکت کنند.
وی با اشاره به تحولات پرشتاب فناوری و به‌ویژه هوش مصنوعی، گفت: یکی از عرصه‌هایی که جامعه نخبگانی حوزه نمی‌تواند نسبت به آن بی‌تفاوت باشد، فناوری‌های نوین است. هوش مصنوعی تنها یک ابزار برای سرعت بخشیدن به کارها نیست، بلکه در حال ایجاد تغییرات جدی در آموزش، پژوهش، رسانه، اقتصاد، ارتباطات و سبک زندگی انسان است و طبیعتاً پرسش‌های جدیدی نیز در حوزه فقه، اخلاق و تربیت ایجاد می‌کند. حوزه باید در این عرصه همزمان دو کار را دنبال کند؛ نخست، بهره‌گیری هوشمندانه از این فناوری برای ارتقای آموزش، پژوهش، تبلیغ و مدیریت و دوم، شناخت و بررسی پیامدهای انسانی و اخلاقی آن. نخبگان حوزوی باید به جای اینکه صرفاً مصرف‌کننده فناوری باشند، در تولید ادبیات علمی و دینی پیرامون فناوری‌های جدید نقش‌آفرینی کنند و میان دانش روز و معارف اسلامی پیوندی عمیق و کاربردی برقرار سازند.
حجت‌الاسلام والمسلمین اسماعیل‌زاده با تأکید بر اینکه نخبه حوزوی باید ارتباط خود را با متن جامعه حفظ کند، اظهار کرد: یکی از سرمایه‌های تاریخی حوزه‌های علمیه، ارتباط مستقیم و مستمر با مردم بوده است و این سرمایه نباید در فرآیند تخصصی شدن علوم از دست برود. نخبه‌ای که مسائل مردم را از نزدیک لمس نکند، ممکن است درباره یک مشکل بسیار مطالعه کند، اما لزوماً به تمام ابعاد واقعی آن دست پیدا نکند. امروز طلبه نخبه باید در کنار مطالعه و پژوهش، جامعه را ببیند؛ با خانواده‌ها، جوانان، نوجوانان، معلمان، فعالان اجتماعی و اقشار مختلف ارتباط داشته باشد و مسائل را از نزدیک بشناسد. از سوی دیگر، عرصه اثرگذاری نیز دیگر محدود به مسجد و منبر نیست و فضای مجازی، رسانه، دانشگاه، مدارس، مراکز علمی و حتی عرصه‌های بین‌المللی، میدان‌های جدید حضور نخبگان حوزوی هستند.
نظر شما