رویکرد عالمانه نخبگان؛ زمینه‌ساز حل مشکلات و مسایل جامعه

به گزارش خبرگزاری حوزه، دهم مهرماه به مناسبت سالروز ولادت شهید مصطفی چمران در تقویم کشورمان به نام "روز نخبگان" نام‌گذاری شده است.

اهمیت نقش‌آفرینی نخبگان در تحولات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و ... می‌طلبد که در این زمینه بیش از پیش صحبت شده و ابعاد مختلف ناظر به اهمیت قضیه مورد واکاوی عالمانه قرار گیرد.

نخبه کیست و چه ویژگی‌هایی دارد!؟

به تعبیر حجت الاسلام محمدعلی عبداللهی، استاد حوزه و دانشگاه، مفاهیمی از جنس نخبه از این حیث که در زمره مفاهیم فرهنگی‌ به‌شمار می‌روند، لذا شاید نتوان تعریف حقیقی از آن ارایه داد. به همین خاطر گاهی این قبیل مباحث و مفاهیم، مورد سوء‌برداشت واقع می‌شود در حالی که نخبه کسی است که اثر دانش و تخصص او در حیات جمعی بشر ظهور و بروز معناداری پیدا می‌کند.

وی همچنین در تشریح سخن خود افزود: البته با این وجود می‌توان اجمالاً شرح و توصیفی از نخبه و نخبگی ارایه نمود و حال آن که باید توجه داشت که این مفهوم بر فردی اطلاق می‌شود که به‌دلیل شاخصه هایی که دارد برگزیده و برجسته است. به او در یک قلمرو تخصصی اشاره می‌شود ضمن آنکه سخن وایده اش به نوعی مرجعیت دارد و کلامش مسموع و اثرگذار است.

حجت الاسلام عبداللهی گفت: در واقع، نخبه کسی است که در قلمرویی از قلمروهای این جهانی بشر، دانش کافی و تخصص لازم دارد. طبق این ویژگی، نخبگی محدود به قلمرو علم و دانش نیست؛ بلکه قلمروی فناوری، تکنیک و فرهنگ به‌معنای عام همچون ورزش و هنر را نیز شامل می‌شود.

مرجعیت و حجیت در عرصه قلمرو تخصصی

وی همچنین یادآور شد: از سوی دیگر باید توجه داشت که نخبه دارای مرجعیت و حجیت در قلمرو تخصصی خود است؛ به عبارت دیگر، دانش او در حوزه تخصصی‌اش به‌لحاظ کمی و کیفی به‌ نحوی است که می‌تواند مرجع و حجت باشد، به این معنا که دیگران به سخن یا رفتار او مراجعه و از آن پیروی می‌کنند.

وی اضافه کرد: نکته حائز اهمیت دیگر ناظر به بحث تأثیرگذاری در عمل است، بر این اساس نخبه آن کسی است که اثر دانش و تخصص او در حیات جمعی بشر ظهور و بروز پیدا می کند.

مطالبه‌گری صحیح و به موقع؛ انتظار جامعه از نخبگان

مدرس حوزه و دانشگاه همچنین بیان داشت: ناظر به شاخصه ها و ویژگی‌های نخبگی باید بر این نکته مهم تأکید کرد که صرف دانش و یا برخورداری از مدرک تحصیلی در حوزه و دانشگاه، مقوّم نخبگی نیست و از سوی دیگر انتظار جامعه از نخبگان آن است که بیش از ‌دیگر اقشار جامعه نسبت به اهمیت مطالبه‌گری صحیح و به‌موقع دغدغه داشته و در عین حال بایسته ها و الزامات و آداب این مساله را مورد عنایت قرار دهند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: طبعاً انتقاد و اعتراض جزو ضرورت‌های یک جامعه سالم محسوب می شود چه آن که انتقاد و اعتراض به‌سان رودی جاری است که از تعفن و آلودگی جامعه جلوگیری می‌کند، البته اگر درست و به‌جا مورد استفاده قرار گیرد. بر همین اساس باید گفت که نخستین مؤلفه در این قضیه ناظر به مقوله عقلانیت است؛ نخبه چون عقل خود را در نظر و عمل به کار می‌برد، گفتار و رفتار او عاقلانه و مبتنی بر عقل است.

کلان‌نگری و تحلیل عالمانه از مسایل و مشکلات

حجت الاسلام عبداللهی همچنین یادآور شد: بر همین اساس، تسلط بر عواطف و احساسات شخصی مسأله حائز اهمیتی است، چه آن که فرد نخبه باید نگاهی کلی و کلان داشته‌باشد به‌نحوی که بتواند حوادث و رویدادها را از منظری بالاتر و عمیق‌ترتحلیل کرده و مبتنی بر علم و آگاهی، پیشنهاد و راهکار برای تبیین مسایل و سپس حل مشکلات ارایه دهد.

دکتر مهدی اسلامی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(ع) نیز در همین زمینه ابراز داشت: حقیقت امر آن است که نخبگان، مغزهای متفکر و سرمایه‌های معنوی یک ملت هستند. آنان نه تنها در تولید علم و دانش، که در ترسیم نقشه راه جامعه و ارائه راهکار برای خروج از بحران‌ها پیشگام هستند، با این وجود هنگامی که این نقش کمرنگ شده و به این طریق فاصله بین نخبگان و مراکز تصمیم‌گیری پدید می‌آید، شاهد بروز مشکلات عمیق‌تری خواهیم بود.

باز تعریف نقش نخبگانی با توجه به اقتضائات زمانه

وی همچنین با بیان این که نخبگان باید نقش خود را فراتر از نقد صرف مورد بازتعریف جدی قرار دهند، گفت: در واقع آنان می‌توانند با ارائه طرح‌های عملیاتی و کارشناسی شده، گزینه‌هایی را در برابر تصمیم‌گیران قرار داده و به این وسیله متناسب با شرایط و اقتضائات زمانه، نقش آفرینی تاریخی خود را انجام دهند.

اسلامی یادآور شد: از سوی دیگر ایجاد شبکه‌ها و نهادهای مستقل علمی، فرهنگی و اجتماعی می‌تواند قدرت چانه‌زنی و تاثیرگذاری نخبگان را به نحو قابل توجهی ارتقا دهد، چه آن که بی شک اتحاد آنان می‌تواند پلی بین بدنه جامعه و مراکز حکمرانی ایجاد نماید.

لزوم تمرکز بر آموزش و آگاهی‌بخشی جامعه

وی در خاتمه گفت: همچنین نخبگان می‌توانند با تمرکز بر آموزش نسل جوان و افزایش آگاهی عمومی در سطح جامعه، سرمایه اجتماعی لازم برای تغییر را مهیا سازند و توجه به این نکته از این رو مهم و اساسی است که بدانیم یک جامعه آگاه بهتر می‌تواند نخبگان خود را مورد حمایت و پشتیبانی قرار دهد.