حجت‌الاسلام اشکان صادق‌نژاد مدیر گروه کشوری شیفتگان حضرت رضا (ع) در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه از تبریز، به تبیین ابعاد آسیب‌شناختی پدیده «مناسک‌گرایی سطحی» و «بلاگری مذهبی» پرداخت و الزامات راهبردی بازگرداندن عمق و معنویت اصیل به شعائر الهی را تشریح کرد.
وی به ضرورت ارزیابی کارکرد واقعی مناسک مذهبی در عصر تسلط شبکه‌های اجتماعی اشاره کرد و گفت: اگرچه حضور میلیونی آحاد مردم در آئین‌هایی چون پیاده‌روی اربعین، اعتکاف و هیئات مذهبی نشان‌دهنده عمق دلبستگی فطری جامعه به اهل‌بیت (ع) است، اما ورود الگوریتم‌های جلب توجه و رفتارهای بلاگری به حریم عبادات، مرز میان «تعظیم آگاهانه شعائر» و «نمایش عبودیت» را کمرنگ کرده است. سنت اصیل اسلامی همواره بر پوشیده داشتن عبادات فردی، خلوت با پروردگار و پرهیز از شهرت‌طلبی عبادی تأکید دارد تا روح اخلاص آسیب نبیند.
مدیر گروه کشوری شیفتگان حضرت رضا (ع)، ابعاد و مخاطرات این پدیده را به چند لایه کلیدی تفکیک کرد و افزود: لایه نخست، ایجاد پدیده «صنعت دین‌داری» یا «دین‌داری ویترینی» در بستر الگوریتم‌های جلب توجه است. زمانی که رفتارهای دینی صرفاً برای دریافت لایک، بازدید و افزایش دنبال‌کننده در فضای مجازی عرضه می‌شوند، حس‌آمیزی‌های دینی به سمتی نمایشی سوق می‌یابند. خطرناک‌ترین پیامد تربیتی این فرایند، شکل‌گیری تضاد رفتاری و ایجاد تناقض شناختی در نسل جوان است؛ چرا که مخاطب میان نمایش پرشور مذهبی در فضای مجازی و میزان رعایت حق‌الناس، اخلاق و انصاف در زیست واقعی افراد، فاصله می‌بیند.
وی محور دوم آسیب‌ها را تقلیل دادن دین به یک رفتار مناسکی خنثی دانست و تصریح کرد: دینی که تمام حقیقت آن در پوسته مناسک خلاصه شود و از معرفت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و عدالت‌خواهی تهی گردد، انسان را نسبت به مفاسد، بی‌عدالتی‌ها و گره‌گشایی از مشکلات جامعه بی‌تفاوت می‌سازد. مناسک باید ابزار و مقدمه‌ای برای رسیدن به مکارم اخلاق و تحول در رفتار فردی و اجتماعی باشند، نه مقصد نهایی.
حجت‌الاسلام صادق‌نژاد، ورود بدون مجوز دوربین‌ها به حریم خصوصی و معنوی افراد در اماکن متبرکه را از دیگر مصادیق نقض اخلاق برشمرد و اظهار کرد: ثبت و انتشار تصاویر رازونیاز، اشک و حالات خاص عبادی اشخاص بدون رضایت آنان به قصد تولید محتوای جذاب، با اصول صریح فقهی و اخلاقی در صیانت از کرامت انسان‌ها و حرمت آبروی مؤمن منافات دارد.
وی با واکاوی راهکارهای عملیاتی برای برپایی زیست مؤمنانه تراز خاطرنشان کرد: مقابله با مناسک‌گرایی سطحی به معنای تضعیف شعائر الهی نیست، بلکه سخن از بازگرداندن توازن میان «شور» و «شعور» است. رسانه‌ها، مبلغان و متولیان فرهنگی باید با ارتقای سواد رسانه‌ای، تبیین فقه ارتباطات و ترویج مفهوم «حق‌الناس دیجیتال»، جامعه را نسبت به مخاطرات ریا و شهرت‌طلبی عبادی آگاه سازند.
مجری طرح ملی نهج البلاغه خوانی در بخش پایانی سخنان خود به نقشه راه تعمیق معارف دینی اشاره کرد و گفت: برای دستیابی به نقطه مطلوب، کلان‌برنامه‌های فرهنگی باید بر مبنای مؤلفه‌های کلیدی از جمله اولویت دادن به آموزش اخلاق کاربردی، تعمیق عقلانیت دینی، الگوسازی از خادمان گمنام و مخلص و احیای ارزش خلوت با پروردگار شکل گیرد تا زیست مذهبی جامعه بتواند با صلابت، عمق و رویکردی جامعه‌ساز، رسالت تربیتی خود را به سرانجام برساند.
نظر شما