به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، دومین همایش ملی «قرآن و روانشناسی» با محوریت «نقش روانشناسی و مشاوره با رویکرد اسلامی و قرآن‌محور در جهت‌دهی به دانش آینده»، امروز ۲۲ مهرماه با حضور دکتر امید رییس دانشگاه تهران، پورحسین رییس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران و هادی بهرامی احسان رییس انجمن ایرانی روانشناسی اسلامی در دانشگاه تهران برگزار شد.
فاطمه فیاض، دانشیار گروه روانشناسی پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا (س)، نایب‌رئیس انجمن روانشناسی اسلامی ایران و دبیر علمی همایش، در این مراسم با تأکید بر ضرورت حرکت روانشناسی اسلامی از نظریه به سمت کاربست و عمل اظهار کرد: روانشناسی اسلامی باید در همه حوزه‌ها از مرحله نظریه‌پردازی به سمت عمل حرکت کند و در حوزه‌هایی مانند حکمرانی، هویت نوجوانان و جوانان، کاهش طلاق، افزایش میل به زندگی، ارتقای سلامت روان و امیدآفرینی در جامعه نقش مؤثری داشته باشد.
وی افزود: تحقق این هدف بدون رجوع به مبانی توحیدی در انسان‌شناسی و اتکا به جهان‌بینی توحیدی امکان‌پذیر نیست. همه رویکردهای روان‌شناختی بر مبانی فلسفی و فکری استوار هستند و ما نیز منبعی غنی و مستحکم به نام وحی در اختیار داریم که تا زمانی که به آن رجوع نکنیم، نمی‌توانیم مسائل و مشکلات فردی و اجتماعی را به‌درستی حل کنیم.
انجام پژوهش‌های قرآنی در ۱۴ حوزه روانشناسی
دکتر فیاض با اشاره به فعالیت هسته پژوهشی قرآن و روانشناسی دانشگاه تهران از سال ۱۳۹۰ گفت: طی ۱۵ سال گذشته، پژوهش‌های متعددی در این هسته در حوزه‌هایی مانند اختلال‌شناسی، افسردگی، استعدادشناسی، تعارض‌های زوجی، مسائل خانواده، روان‌درمانی و تدوین بسته‌های آموزشی و درمانی انجام شده است.
وی افزود: در این مدت حدود ۱۰۰ پایان‌نامه و رساله دکتری به نتیجه رسیده و حدود ۲۵۰ خروجی علمی در قالب کتاب، مقاله و رساله تولید شده است.
دبیر علمی همایش با اشاره به یکی از طرح‌های مهم این هسته پژوهشی اظهار کرد: یکی از اقدامات اصلی، تدوین ساختار و نظام روانشناسی از منظر قرآن بوده است. در این پژوهش تلاش کردیم مشخص کنیم آیا می‌توان ساختاری برای روانشناسی از قرآن استخراج کرد و این ساختار چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با حوزه‌های موجود روانشناسی دارد.
وی ادامه داد: بر اساس مطالعات انجام‌شده، ۱۴ حوزه موضوعی اصلی شناسایی شده است که از جمله آنها می‌توان به حقیقت‌شناسی، توان‌شناسی، شاکله‌شناسی، اختلال‌شناسی، درمان و سلامت، رشد و کمال، روابط، نعمت‌شناسی و خلقت‌شناسی اشاره کرد. کتاب مربوط به این ساختار نیز قرار است تا پایان ماه منتشر شود.
دکتر فیاض با بیان اینکه پژوهش‌های این هسته در سه سطح بنیادی، راهبردی و کاربردی انجام می‌شود، گفت: انجمن روانشناسی اسلامی نیز حدود سه سال است که با هدف حمایت از پژوهشگران این حوزه شکل گرفته و از فعالیت‌های پژوهشی با رویکردهای مختلف استقبال می‌کند.
وی درباره روند رشد این حوزه اظهار کرد: در همایش پیشین که در دوران کرونا برگزار شد، حدود ۲۰۰ مقاله به دبیرخانه رسید، اما در همایش امسال بیش از ۵۳۰ مقاله دریافت شد که حدود ۳۲۵ مقاله از آنها پذیرفته شده است.
دبیر علمی همایش ابراز امیدواری کرد که در دوره‌های آینده، زمینه حضور گسترده‌تر استادان و پژوهشگران بین‌المللی فراهم شود و نتایج این همایش‌ها به پیشبرد روانشناسی اسلامی در آموزش عالی، به‌ویژه اصلاح و توسعه طرح درس‌ها و برنامه‌های آموزشی این رشته، کمک کند.
تقدیر از دست اندرکاران همایش روانشناسی و قرآن
حجت‌الاسلام مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، در این همایش با اشاره به دو مسیر متفاوت در ارتباط میان قرآن و روانشناسی اظهار کرد: باید مشخص کنیم که هدف از این پیوند، یافتن شواهد قرآنی برای نظریه‌های موجود است یا می‌خواهیم با بهره‌گیری از معارف قرآنی، نظریه، روش و دانش روانشناسی تولید کنیم.
وی افزود: اگر هدف، تولید علم اسلامی باشد، مسیر دوم اهمیت دارد؛ یعنی باید دانشی بر پایه باورها، هنجارها، قواعد و مبانی اسلامی شکل بگیرد. اینکه نظریه‌ای از پیش تولیدشده را انتخاب کنیم و سپس به دنبال مستندات قرآنی برای آن باشیم، ممکن است در ظاهر نتیجه‌ای قابل‌قبول ارائه کند، اما لزوماً به معنای تولید دانش مبتنی بر قرآن نیست.
حجت الاسلام والمسلمین رستمی ادامه داد: قرآن نباید صرفاً منبعی برای تأیید یافته‌های دیگران تلقی شود، بلکه می‌توان از آن برای شکل‌دهی به مبانی انسان‌شناختی، طراحی پرسش‌های جدید، طرح مسائل، تدوین فرضیه‌ها، نقد نظریه‌های موجود و جهت‌دهی به تولید دانش استفاده کرد.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها تأکید کرد: این رویکرد به معنای نادیده گرفتن همه دانش‌های تولیدشده بشری نیست، بلکه باید از ظرفیت دانش موجود استفاده کرد و در عین حال، مبانی و روش‌های لازم برای تولید دانش مبتنی بر نگرش اسلامی را توسعه داد.
وی با اشاره به دشواری تولید دانش بومی گفت: تولید دانش مبتنی بر مبانی اسلامی، از دغدغه‌های چند دهه گذشته جامعه علمی کشور بوده است، اما دستیابی به آن به‌سادگی امکان‌پذیر نیست و به تلاش مستمر و روشمند نیاز دارد.
سه ضرورت برای تولید نظریه‌های روان‌شناختی قرآنی
حجت الاسلام والمسلمین رستمی با اشاره به مقدمات لازم برای تولید نظریه‌های روان‌شناختی بر مبنای قرآن اظهار کرد: نخستین موضوع، شناخت منطق اکتشاف علمی از منابع دینی است؛ یعنی باید روشن شود که چگونه می‌توان با روش‌شناسی دقیق، از قرآن و مبانی دینی به نظریه‌های علمی دست یافت.
وی شناخت دقیق و نقادانه روانشناسی معاصر را دومین ضرورت دانست و افزود: روانشناسی امروز حاصل دهه‌ها و سده‌ها مطالعه و پژوهش است و به یک مکتب فلسفی محدود نمی‌شود. بنابراین، باید مکاتب مختلف، مبانی نظری، نقاط قوت و ضعف آنها را به‌درستی شناخت و از این شناخت در مسیر تولید نظریه بهره گرفت.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، صلاحیت علمی و اخلاقی پژوهشگر را سومین ضرورت دانست و گفت: پژوهشگر برای استخراج مبانی و نظریه از قرآن باید صلاحیت لازم را داشته باشد و با مقدمات علمی و معرفتی این کار آشنا باشد.
وی همچنین بر ضرورت همکاری حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و نهادهای سیاست‌گذار تأکید کرد و افزود: حوزه‌های علمیه در زمینه تفسیر قرآن، حدیث، فلسفه اسلامی، کلام، اخلاق و انسان‌شناسی دینی ظرفیت گسترده‌ای دارند و می‌توانند در استخراج نظام‌مند مبانی قرآنی و تربیت پژوهشگران میان‌رشته‌ای نقش ایفا کنند.
حجت الاسلام والمسلمین رستمی ادامه داد: دانشگاه‌ها نیز مسئولیت تبدیل مبانی به دانش علمی و کاربردی را بر عهده دارند و نهادهای حکمرانی باید از طریق سیاست‌گذاری، حمایت و ارزیابی، زمینه پیشرفت این حرکت را فراهم کنند.
نظر شما