به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده‌نوری معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، در همایش فعالان تشکل‌های تهذیبی تربیتی مدارس سطح یک حوزه علمیه قم که شامگاه چهارشنبه در سالن همایش مدرسه معصومیه قم برگزار شد، در تبیین الزامات تربیت جامع و متوازن انسان در مکتب اسلام ناب محمدی(ص)، اظهار کرد: در مسیر تربیت یک انسان رشید و پرورش‌یافته در مکتب اسلام ناب محمدی(ص)، دو فضیلت بسیار مهم، محوری، اثرگذار و مادر در عرصه تربیت اجتماعی وجود دارد که توجه به آن‌ها برای پرورش انسان مؤمن، متعهد و مسئولیت‌پذیر ضروری است.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه افزود: ارزش‌های اخلاقی همگی در یک سطح و جایگاه قرار ندارند، برخی از این ارزش‌ها، محوری‌تر و اثرگذارترند و نقش اساسی‌تری در شکل‌گیری شخصیت انسان و جهت‌دهی به رفتارهای فردی و اجتماعی او ایفا می‌کنند. در میان این ارزش‌ها، دو فضیلت اساسی وجود دارد که می‌توان از آن‌ها به‌عنوان «ام‌الفضائل» یا فضیلت‌های مادر در عرصه تربیت اجتماعی یاد کرد.
احساس مسئولیت اجتماعی؛ نخستین فضیلت محوری در تربیت انسان مؤمن
وی نخستین فضیلت محوری در عرصه تربیت اجتماعی را احساس مسئولیت، رسالت‌مندی و دغدغه‌مندی نسبت به اصلاح جامعه پیرامونی دانست و گفت: اگر بخواهیم این مفهوم را با زبانی ساده و خودمانی بیان کنیم، باید بگوییم انسان نباید نسبت به جامعه خود بی‌تفاوت باشد و در برابر مسائل و مشکلات پیرامونش، روحیه بی‌خیالی داشته باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری ادامه داد: انسان باید خود را در برابر جامعه پیرامونی خویش مسئول، موظف و متعهد بداند و برای اصلاح و ارتقای آن احساس تکلیف کند. چنین روحیه‌ای از مهم‌ترین فضیلت‌های اخلاقی و تربیتی است و می‌توان آن را یکی از فضیلت‌های مادر در عرصه تربیت اجتماعی به شمار آورد.
وی با اشاره به جایگاه این مفهوم در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: برای بیان این حقیقت، در فرهنگ اسلامی یک کلیدواژه بسیار شناخته‌شده وجود دارد؛ اما گاهی آشنایی بیش از اندازه با یک واژه و تکرار مداوم آن موجب می‌شود که عظمت و اهمیت معنای آن در ذهن مخاطب کم‌رنگ شود.
اهمیت بازخوانی مفاهیم آشنای دینی
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به اهمیت بازخوانی مفاهیم آشنای دینی تصریح کرد: در حوزه تأثیرگذاری فرهنگی، یکی از روش‌هایی که مورد توجه قرار می‌گیرد، آشنایی‌زدایی از مفاهیم و واژه‌هایی است که بر اثر تکرار فراوان، جذابیت و تأثیر اولیه خود را از دست داده‌اند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: گاهی یک مفهوم بسیار بلند، عمیق و سرنوشت‌ساز است، اما چون بارها آن را شنیده‌ایم، دیگر آن‌گونه که شایسته است، به عظمت و اهمیتش توجه نمی‌کنیم. در چنین شرایطی، لازم است این مفاهیم را دوباره و از زاویه‌ای تازه برای مخاطبان تبیین کنیم تا حقیقت و جایگاه واقعی آن‌ها در ذهن و جان افراد آشکار شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: یکی از این مفاهیم بسیار مهم، «امر به معروف و نهی از منکر» است؛ مفهومی که در فرهنگ دینی ما بسیار شناخته‌شده است، اما گاهی در ذهن برخی افراد به مجموعه‌ای محدود از مصادیق خاص فروکاسته می‌شود و آن جایگاه گسترده، عمیق و اجتماعی آن به‌درستی مورد توجه قرار نمی‌گیرد.
وی با تأکید بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر مفهومی بسیار فراتر از برداشت‌های محدود و سطحی است، گفت: این فریضه، حقیقتی بلند و اساسی در فرهنگ اسلامی دارد و برای درک صحیح آن باید از برداشت‌های محدودکننده فاصله بگیریم و به فلسفه و کارکرد اجتماعی آن توجه کنیم.
امر به معروف و نهی از منکر؛ تجلی احساس مسئولیت نسبت به جامعه
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین پیوند میان امر به معروف و نهی از منکر و مسئولیت اجتماعی اظهار کرد: حقیقت امر به معروف و نهی از منکر، احساس مسئولیت نسبت به جامعه پیرامونی و پذیرفتن رسالت اجتماعی است. به این معنا که انسان نسبت به وضعیت جامعه خود بی‌تفاوت نباشد و برای اصلاح، رشد و ارتقای آن قدم بردارد.
استاد حوزه علمیه قم افزود: امر به معروف و نهی از منکر یعنی انسان احساس کند که در برابر جامعه خود مسئولیت دارد؛ یعنی تنها به اصلاح فردی و رشد شخصی خود بسنده نکند، بلکه برای بهبود وضعیت اجتماعی نیز تلاش کند و در حد توان خود در مسیر گسترش خوبی‌ها و مقابله با ناهنجاری‌ها نقش‌آفرین باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به اهمیت ویژه این فریضه در منظومه ارزش‌های اسلامی خاطرنشان کرد: در روایات اسلامی، برای امر به معروف و نهی از منکر جایگاهی بسیار بلند ترسیم شده است؛ به‌گونه‌ای که در بیانات نقل‌شده از امیرالمؤمنین علی(ع)، اعمال نیک دیگر در مقایسه با این فریضه به قطره‌ای در برابر دریا تشبیه شده‌اند. این بیان، نشان‌دهنده عظمت و اهمیت این مسئولیت دینی و اجتماعی است.
وی ادامه داد: چنین جایگاهی نشان می‌دهد که امر به معروف و نهی از منکر را نباید صرفاً یک تکلیف محدود یا موضوعی حاشیه‌ای تلقی کرد؛ بلکه این فریضه با حیات اجتماعی جامعه اسلامی، مسئولیت‌پذیری مؤمنان و تلاش برای تحقق ارزش‌های دینی در محیط پیرامونی ارتباطی عمیق دارد.
ضرورت تربیت نسل جوان برای پذیرش مسئولیت اجتماعی
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با انتقاد از کم‌توجهی احتمالی به تربیت اجتماعی در کنار آموزش سایر تکالیف دینی بیان کرد: ما فرزندان خود را از دوران پیش از بلوغ برای اقامه نماز آماده می‌کنیم و از همان سال‌ها مقدمات آشنایی آنان با روزه و سایر تکالیف دینی را فراهم می‌آوریم؛ اما لازم است برای آماده‌سازی آنان جهت پذیرش این مسئولیت مهم اجتماعی نیز برنامه‌ریزی جدی‌تری داشته باشیم.
استاد حوزه علمیه قم افزود: اگر امر به معروف و نهی از منکر از مهم‌ترین تکالیف دینی و از ارکان اساسی مسئولیت‌پذیری اجتماعی است، باید از دوران کودکی و نوجوانی، زمینه فهم صحیح و شکل‌گیری روحیه مسئولیت‌پذیری در فرزندان خود را فراهم کنیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری تأکید کرد: تربیت دینی نباید تنها به آموزش مجموعه‌ای از اعمال و تکالیف فردی محدود شود؛ بلکه باید انسان مؤمن را به‌گونه‌ای پرورش دهد که نسبت به سرنوشت جامعه خود نیز احساس مسئولیت کند و برای تحقق ارزش‌های دینی و اصلاح محیط پیرامونی خویش دغدغه داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین فضیلت‌هایی که باید در جان جوان مؤمن، متعهد، انقلابی و موحد شکل بگیرد، همین روحیه رسالت‌مندی و احساس مسئولیت نسبت به جامعه است. جوانی که در فرهنگ دینی تربیت می‌شود، باید بداند که ایمان و توحید تنها به معنای ایجاد تحول درونی و اصلاح شخصیت فردی نیست، بلکه مسئولیت‌هایی نیز در قبال جامعه و محیط پیرامونی برای او ایجاد می‌کند.
انسان موحد، نسبت به گسترش توحید در جامعه مسئولیت دارد
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین ابعاد اجتماعی توحید گفت: توحیدی که در وجود انسان مؤمن شکل می‌گیرد، نباید تنها به اصلاح درونی و پاک‌سازی قلب و جان او محدود بماند؛ بلکه این ایمان باید در نگرش و رفتار اجتماعی او نیز اثرگذار باشد.
استاد حوزه علمیه قم افزود: انسان موحد، در کنار تلاش برای پاک‌سازی درون خود از آلودگی‌های اعتقادی و اخلاقی، نسبت به وضعیت بیرونی جامعه نیز دغدغه دارد و نمی‌تواند در برابر گسترش کفر و شرک و دور شدن جامعه از ارزش‌های توحیدی بی‌تفاوت بماند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری ادامه داد: انسان مؤمن، جامعه و جهان پیرامون خود را در مسیر توحید می‌خواهد و همین باور، مسئولیتی فراتر از اصلاح فردی بر دوش او قرار می‌دهد. بنابراین، ایمان حقیقی باید در رفتار اجتماعی انسان نمود پیدا کند و او را به تلاش برای گسترش ارزش‌های الهی و اصلاح جامعه سوق دهد.
وی تصریح کرد: سلطه و حاکمیت توحید بر وجود انسان مؤمن، از یک سو او را به اصلاح درون و پاک‌سازی جان خود از آلودگی‌های اعتقادی و اخلاقی سوق می‌دهد و از سوی دیگر، در برابر مظاهر بیرونی کفر و شرک و انحراف از مسیر توحید، برای او احساس مسئولیت ایجاد می‌کند.
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه تأکید کرد: بر همین اساس، احساس مسئولیت نسبت به جامعه و تلاش برای اصلاح آن، یکی از فضیلت‌های محوری است که باید در فرآیند تربیت انسان مؤمن مورد توجه جدی قرار گیرد.
کار جمعی؛ دومین فضیلت محوری در تربیت اجتماعی
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری در ادامه، دومین فضیلت مهم در عرصه تربیت اجتماعی را روحیه کار جمعی دانست و اظهار کرد: در کنار احساس مسئولیت اجتماعی، فضیلت دیگری نیز وجود دارد که برای تربیت انسان مؤمن و شکل‌گیری یک جامعه اسلامی توانمند، بسیار ضروری است و آن، توانایی همکاری با دیگران و مشارکت در فعالیت‌های جمعی است.
استاد حوزه علمیه قم افزود: همان‌گونه که در موضوع احساس مسئولیت اجتماعی، با یک کلیدواژه شناخته‌شده در فرهنگ اسلامی روبه‌رو هستیم، در زمینه کار جمعی نیز مفهومی محوری و آشنا وجود دارد که باید آن را با نگاهی عمیق‌تر و دقیق‌تر بررسی کنیم. این مفهوم، «ولایت» است.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر ضرورت بازخوانی مفهوم ولایت بیان کرد: ولایت را نباید صرفاً به‌عنوان واژه‌ای آشنا در ادبیات دینی در نظر گرفت؛ بلکه باید به حقیقت و کارکرد اجتماعی آن نیز توجه کرد. یکی از ابعاد مهم ولایت، پیوستگی اجتماعی و شکل‌گیری ارتباطی مستحکم میان اعضای جامعه مؤمنان است.
ولایت؛ پیوستگی اجتماعی و شکل‌گیری امت واحد
استاد حوزه علمیه قم با تبیین معنای اجتماعی ولایت اظهار کرد: ولایت در این چارچوب، به معنای پیوستگی اجتماعی است؛ یعنی انسان‌ها به‌گونه‌ای با یکدیگر ارتباط برقرار کنند که بتوانند در قالب یک مجموعه منسجم و یک امت واحد، اهداف مشترک خود را دنبال کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری افزود: جامعه اسلامی باید از پیوندی عمیق و مستحکم برخوردار باشد؛ به‌گونه‌ای که افراد آن صرفاً مجموعه‌ای از انسان‌های پراکنده نباشند، بلکه بتوانند به‌عنوان یک واحد منسجم، در مسیر تحقق اهداف مشترک حرکت کنند.
وی ادامه داد: این معنا را می‌توان با مفهوم اعتصام به حبل‌الله و ضرورت حفظ وحدت و پیوند میان مؤمنان مرتبط دانست. جامعه‌ای که اعضای آن از پیوستگی و انسجام برخوردار باشند، ظرفیت بیشتری برای اقدام مشترک، تحقق اهداف جمعی و پیشبرد مسئولیت‌های اجتماعی خواهد داشت. بنابراین، ولایت در این بحث، صرفاً یک مفهوم ذهنی یا نظری نیست؛ بلکه باید در روابط اجتماعی، همکاری میان مؤمنان، هم‌افزایی ظرفیت‌ها و شکل‌گیری حرکت‌های مشترک نمود پیدا کند.
ضرورت عبور از فعالیت‌های فردی و حرکت به سمت کار جمعی
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به ضرورت تحول در شیوه فعالیت‌های اجتماعی اظهار کرد: امروز دوران بسنده کردن به کارهای فردی گذشته است و مؤمنان باید کار جمعی را بیاموزند و ظرفیت‌های خود را در مسیر فعالیت‌های مشترک به کار بگیرند. البته مسئله تنها عبور از فعالیت فردی و رسیدن به کار جمعی نیست؛ بلکه باید از کار جمعی نیز فراتر رفت و به سطحی از فعالیت رسید که از انسجام، استمرار، هویت مشخص و سازمان‌یافتگی برخوردار باشد. این سطح از فعالیت را می‌توان «کار تشکیلاتی» نامید.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تشریح تفاوت کار جمعی و کار تشکیلاتی گفت: ممکن است گروهی از افراد برای انجام کاری در کنار یکدیگر قرار بگیرند و فعالیتی مشترک را به انجام برسانند؛ اما پس از پایان آن فعالیت، افراد از یکدیگر جدا شوند و مجموعه نیز عملاً به پایان برسد. چنین فعالیتی را می‌توان کار جمعی دانست، اما کار تشکیلاتی ویژگی‌های فراتری دارد.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در کار تشکیلاتی، یک مجموعه پایدار و تعریف‌شده شکل می‌گیرد که فعالیت‌ها و مأموریت‌های آن به حضور اشخاص مشخص وابسته نیست. ممکن است اعضای یک مجموعه تغییر کنند، برخی افراد از آن خارج شوند یا حتی همه اعضای اولیه جای خود را به افراد دیگری بدهند؛ اما تشکیلات همچنان به حیات و فعالیت خود ادامه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری تصریح کرد: پایداری، استقرار، برخورداری از هویت مشخص و استمرار فعالیت، از ویژگی‌های مهم کار تشکیلاتی است. در چنین ساختاری، فعالیت‌ها به افراد محدود نمی‌شود، بلکه در قالب یک مجموعه سازمان‌یافته ادامه پیدا می‌کند و ظرفیت‌های ایجادشده برای آینده نیز حفظ می‌شود.
از کار فردی تا کار جمعی، تشکیلاتی و جبهه‌ای
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین مراحل تکامل فعالیت‌های اجتماعی اظهار کرد: مسیر مطلوب آن است که فعالیت‌های فردی به کار جمعی تبدیل شود، کار جمعی به سطح کار تشکیلاتی ارتقا پیدا کند و تشکیلات‌های مختلف نیز بتوانند با حفظ هویت و ظرفیت‌های خود، در چارچوبی هماهنگ با یکدیگر همکاری کنند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در مرحله بعد، تشکیلات‌های متنوع باید بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، ظرفیت‌های خود را به هم پیوند بزنند و در مسیر تحقق اهداف مشترک به هم‌افزایی برسند. این سطح از همکاری را می‌توان کار جبهه‌ای و جریانی نامید.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: در کار جبهه‌ای، مجموعه‌های مختلف ضمن برخورداری از هویت و توانمندی‌های خود، در یک مسیر مشترک قرار می‌گیرند و ظرفیت‌هایشان را برای تحقق اهداف بزرگ‌تر به کار می‌گیرند. چنین الگویی امکان می‌دهد که فعالیت‌های پراکنده، به حرکتی هماهنگ، هدفمند و اثرگذار تبدیل شود. بنابراین، تربیت اجتماعی در مکتب اسلام ناب محمدی(ص) باید به‌گونه‌ای باشد که انسان مؤمن، افزون بر برخورداری از احساس مسئولیت نسبت به جامعه، توانایی همکاری با دیگران، حضور در مجموعه‌های پایدار و مشارکت در فعالیت‌های تشکیلاتی و جبهه‌ای را نیز به دست آورد.
رسالت‌مندی اجتماعی و کار تشکیلاتی؛ دو فضیلت محوری در تربیت طلبه تراز
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به اهمیت تربیت جامع و متوازن انسان در مکتب اسلام ناب محمدی(ص)، اظهار کرد: در تربیت انسان رشدیافته و تراز مکتب اسلام، دو فضیلت بسیار مهم وجود دارد که باید مورد توجه جدی قرار گیرد؛ نخست، فضیلت رسالت‌مندی، دغدغه‌مندی، احساس مسئولیت و تعهد اجتماعی و دوم، فضیلت کار جمعی و تشکیلاتی است.
وی با بیان اینکه این دو فضیلت از ارکان اساسی تربیت اجتماعی به شمار می‌روند، افزود: در تربیت انسان تراز انقلاب اسلامی و انسان پرورش‌یافته در مکتب اسلام ناب، باید این دو ویژگی به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد و زمینه تحقق آن‌ها در فرایند تربیت فراهم شود.
کار جمعی؛ ضرورتی که با فعالیت فردی محقق نمی‌شود
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تبیین ماهیت فعالیت‌های جمعی، خاطرنشان کرد: ویژگی کار جمعی این است که افراد به‌تنهایی نمی‌توانند آن را به سرانجام برسانند؛ چرا که برخی فعالیت‌ها اساساً ماهیتی جمعی دارند و امکان تحقق آن‌ها به‌صورت فردی وجود ندارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری برای تبیین این موضوع به ورزش فوتبال اشاره کرد و گفت: فوتبال نمونه‌ای از فعالیت‌هایی است که ذاتاً جمعی است و یک فرد نمی‌تواند به‌تنهایی فوتبال بازی کند. همچنین اجرای سمفونی نیز فعالیتی جمعی است که تحقق آن به همکاری و هماهنگی تعداد زیادی از نوازندگان نیاز دارد.
وی ادامه داد: آنچه یک نوازنده به‌تنهایی انجام می‌دهد، نوازندگی انفرادی است؛ اما هنگامی که صدها نوازنده در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تحت هدایت و رهبری واحد فعالیت می‌کنند، یک سمفونی شکل می‌گیرد. در چنین شرایطی، مجموعه‌ای هماهنگ از افراد با بهره‌گیری از توانایی‌های مختلف خود، اثری را پدید می‌آورند که از عهده یک فرد به‌تنهایی برنمی‌آید.
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه در جامعه اسلامی نیز برخی مسئولیت‌ها و رسالت‌ها ماهیتی جمعی دارند، تصریح کرد: امت اسلامی با مجموعه‌ای از وظایف و مسئولیت‌هایی روبه‌روست که اساساً امکان انجام آن‌ها به‌صورت فردی وجود ندارد؛ ازاین‌رو، تحقق این مسئولیت‌ها نیازمند همبستگی، هماهنگی، همکاری و حضور سازمان‌یافته افراد در قالب مجموعه‌های جمعی است.
اعتصام به حبل‌الله باید در قالب یک حرکت جمعی تحقق یابد
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت همبستگی و انسجام در جامعه اسلامی، بیان کرد: بر همین اساس، اعتصام به حبل‌الله نیز باید با وصف جمعی تحقق پیدا کند و افراد در کنار یکدیگر، بنیانی استوار و به‌هم‌پیوسته تشکیل دهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با استفاده از تعبیر «بنیان مرصوص» برای تبیین این نوع همبستگی، اظهار کرد: در یک مجموعه منسجم، افراد باید همانند آجرهایی باشند که در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و بنایی محکم و استوار را شکل می‌دهند. هر آجر به‌تنهایی بخشی از یک بناست، اما هنگامی که اجزا در جایگاه مناسب خود قرار می‌گیرند و به یکدیگر پیوند می‌خورند، ساختاری مقاوم و یکپارچه به وجود می‌آید.
استاد حوزه علمیه قم افزود: این نوع انسجام و فعالیت جمعی، یکی از فضیلت‌های بسیار مهمی است که گاهی در فرایندهای تربیتی از آن غفلت می‌شود؛ در حالی که باید زمینه پرورش آن در وجود نسل جدید، به‌ویژه طلاب علوم دینی، فراهم شود.
وی با اشاره به جایگاه فرهنگ ولایت در مکتب تشیع، خاطرنشان کرد: فرهنگ شیعه، فرهنگ ولایت است؛ بنابراین، شایسته نیست در تربیت افراد، از پرورش روحیه کار جمعی، تشکیلاتی و حرکت هماهنگ در مسیر اهداف مشترک غفلت شود.
رسالت‌مندی اجتماعی و کار تشکیلاتی؛ دو فضیلت مادر در تربیت طلاب
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به دو فضیلت بنیادین در تربیت دینی و اجتماعی، گفت: نخستین فضیلت، رسالت‌مندی، دغدغه‌مندی، احساس مسئولیت و تعهد اجتماعی است؛ یعنی فرد نسبت به جامعه، محیط پیرامونی و مسئولیت‌هایی که در قبال دیگران دارد، بی‌تفاوت نباشد.
وی دومین فضیلت را کار جمعی و تشکیلاتی دانست و افزود: این دو ویژگی باید در فرایند تربیت اجتماعی به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرند؛ چرا که تربیت انسان تراز انقلاب اسلامی و پرورش‌یافته در مکتب اسلام ناب، بدون تقویت این دو فضیلت محوری و مادر، با کاستی روبه‌رو خواهد شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری تصریح کرد: حوزه‌های علمیه که مأموریت تربیت عالمان ربانی، مجاهدان و راهبران جامعه را بر عهده دارند، باید طلاب را به این دو فضیلت اساسی متحلی کنند و زمینه‌ای فراهم آورند تا روحیه مسئولیت‌پذیری اجتماعی و توانایی فعالیت جمعی در وجود آنان شکل بگیرد و تقویت شود.
وی با بیان اینکه تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی تربیتی و فراهم‌کردن میدان تجربه عملی است، اظهار کرد: صرف آموزش نظری و بیان اهمیت مسئولیت اجتماعی کافی نیست؛ بلکه باید طلاب در محیط‌های واقعی، فرصت فعالیت جمعی، پذیرش مسئولیت، همکاری با دیگران و اثرگذاری بر جامعه را به دست آورند.
طرح «رسالت اجتماعی»؛ برنامه حوزه‌های علمیه برای تقویت مسئولیت‌پذیری طلاب
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به برنامه‌ریزی انجام‌شده برای تحقق این اهداف تربیتی، گفت: یکی از راه‌های مهم پرورش این فضیلت‌ها، طراحی و اجرای فعالیت‌های جمعی و تشکیلاتی در مدارس علمیه است؛ فعالیت‌هایی که با عنوان «رسالت اجتماعی» در قالب یک طرح مشخص دنبال می‌شود.
وی افزود: طرح رسالت اجتماعی حدود دو سال پیش، در دی‌ماه سال ۱۴۰۳، طی ابلاغیه آیت‌الله اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، به مدارس علمیه ابلاغ شد تا زمینه تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری و فعالیت‌های اجتماعی طلاب در یک فرایند منظم و تدریجی فراهم شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری در تبیین مفهوم رسالت اجتماعی اظهار کرد: منظور از رسالت اجتماعی، احساس مسئولیت طلبه و حضور فعال او در عرصه‌های اجتماعی، در قالب سازوکارهای جمعی و فعالیت‌های گروهی است؛ به‌گونه‌ای که طلبه بتواند هم در محیط مدرسه علمیه و هم در بیرون از آن، نقش‌آفرین باشد و در جهت بهبود شرایط محیط پیرامونی خود گام بردارد.
وی ادامه داد: این طرح به دنبال آن است که فضیلت‌های محوری و مادر، یعنی رسالت‌مندی اجتماعی و توانایی کار جمعی و تشکیلاتی، به‌تدریج و در یک مسیر تربیتی مشخص در وجود طلبه شکل بگیرد؛ ازاین‌رو، اجرای آن بر اساس یک نظام مدرج و پلکانی و در چهار مرحله طراحی شده است.
مرحله نخست؛ فعالیت‌های جمعی و رسالتی درون مدرسه‌ای
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تشریح مراحل چهارگانه طرح رسالت اجتماعی، نخستین مرحله را فعالیت‌های جمعی و رسالتی درون مدرسه‌ای دانست و گفت: در این مرحله، طلبه می‌آموزد که نسبت به محیط مدرسه علمیه خود احساس مسئولیت داشته باشد و برای بهبود شرایط آن، در قالب فعالیت‌های جمعی مشارکت کند.
وی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی بر ضرورت توجه تشکل‌های دانشجویی به محیط دانشگاه، بیان کرد: در یکی از بیاناتی که در کلیپ مورد اشاره نیز مطرح شده بود، بر این نکته تأکید شده است که تشکل‌های دانشجویی در گام نخست باید به محیط دانشگاه خود بپردازند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: بر همین اساس، در مرحله نخست طرح رسالت اجتماعی نیز انتظار می‌رود طلاب در قالب فعالیت‌های گروهی، نسبت به مسائل و نیازهای مدرسه علمیه خود حساس باشند و برای ارتقای فضای علمی، تربیتی، اخلاقی و اجتماعی آن نقش ایفا کنند.
وی افزود: طلبه باید بیاموزد که در برابر مسائل محیطی که در آن تحصیل و زندگی می‌کند، مسئول است و می‌تواند با همکاری دیگران، برای حل مشکلات و ایجاد تغییرات مثبت اقدام کند. چنین تجربه‌هایی، زمینه مناسبی برای تقویت روحیه مسئولیت‌پذیری و آشنایی عملی با کار جمعی فراهم می‌آورد.
مرحله دوم؛ گسترش فعالیت‌های رسالتی به محیط پیرامونی مدرسه
استاد حوزه علمیه قم دومین مرحله طرح رسالت اجتماعی را فعالیت‌های جمعی و رسالتی برون‌مدرسه‌ای عنوان کرد و گفت: در این مرحله، دامنه مسئولیت‌پذیری طلاب از محیط داخلی مدرسه علمیه فراتر می‌رود و محیط پیرامونی مدرسه را نیز در بر می‌گیرد.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه مدارس علمیه نباید نسبت به شرایط اجتماعی پیرامون خود بی‌تفاوت باشند، اظهار کرد: مدرسه علمیه باید در محیط اطراف خود اثرگذار باشد و بتواند با حضور فعال و اقدامات مناسب، روح معنویت اسلامی را در جامعه پیرامونی خویش گسترش دهد.
وی برای تبیین اهمیت تأثیرگذاری محیط‌ها بر یکدیگر، با عذرخواهی از حاضران به بیان مثالی پرداخت و گفت: اگر در منطقه‌ای یک مرکز فساد وجود داشته باشد، ممکن است در مدت کوتاهی آثار منفی خود را به محیط پیرامونی نیز گسترش دهد و آن فضا را تحت تأثیر قرار دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری ادامه داد: در مقابل، اگر در منطقه‌ای مدرسه علمیه وجود داشته باشد، این مدرسه نیز باید بتواند در محیط پیرامونی خود اثرگذار باشد و با فعالیت‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی، روح معنویت اسلامی را در آن فضا بگستراند.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: بنابراین، مسئولیت مدرسه علمیه تنها به فعالیت‌های داخلی آن محدود نمی‌شود؛ بلکه این مدرسه در برابر محیط اطراف خود نیز مسئولیت دارد و باید با بهره‌گیری از ظرفیت طلاب و فعالیت‌های گروهی، برای اثرگذاری مثبت بر جامعه پیرامونی برنامه‌ریزی کند.
مرحله سوم؛ فعالیت‌های جمعی و رسالتی بین‌مدرسه‌ای
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، مرحله سوم طرح رسالت اجتماعی را فعالیت‌های جمعی و رسالتی بین‌مدرسه‌ای دانست و گفت: این مرحله برای طلاب پایه پنجم به بالا پیش‌بینی شده است؛ یعنی طلاب پس از آنکه تجربه فعالیت‌های جمعی درون مدرسه‌ای و برون مدرسه‌ای را به دست آوردند، به‌تدریج وارد عرصه همکاری با مدارس علمیه دیگر می‌شوند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در این مرحله، طلبه با کسب تجربه‌های اولیه و تقویت توانایی‌های لازم برای فعالیت جمعی، آمادگی بیشتری برای حضور در برنامه‌های گسترده‌تر پیدا می‌کند و می‌تواند با طلاب و مجموعه‌های فعال در مدارس دیگر ارتباط برقرار کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: همکاری میان مدارس علمیه، زمینه طراحی و اجرای عملیات‌ها و فعالیت‌های بزرگ‌تر را فراهم می‌کند؛ فعالیت‌هایی که به دلیل گستردگی موضوع، تنوع ظرفیت‌ها و نیاز به هماهنگی بیشتر، از توان یک مدرسه به‌تنهایی فراتر می‌روند.
وی تأکید کرد: در این مرحله، طلاب می‌آموزند که چگونه ظرفیت‌های مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهند، مسئولیت‌ها را تقسیم کنند، برای دستیابی به اهداف مشترک برنامه‌ریزی داشته باشند و با همکاری مجموعه‌های دیگر، فعالیت‌های مؤثرتر و گسترده‌تری را به انجام برسانند.
مرحله چهارم؛ فعالیت‌های جمعی و رسالتی فرامدرسه‌ای
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری چهارمین مرحله طرح رسالت اجتماعی را فعالیت‌های جمعی و رسالتی فرامدرسه‌ای معرفی کرد و گفت: این مرحله برای طلاب سطوح سه و چهار در نظر گرفته شده است و در آن، دامنه فعالیت‌ها از یک مدرسه یا مجموعه‌ای از مدارس فراتر می‌رود.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در این مرحله، طلابی که مراحل پیشین را پشت سر گذاشته و تجربه لازم را در زمینه فعالیت‌های گروهی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کسب کرده‌اند، می‌توانند در عرصه‌های گسترده‌تر اجتماعی حضور پیدا کنند و با استفاده از ظرفیت‌های تشکیلاتی، در مسیر تحقق اهداف و رسالت‌های اجتماعی خود گام بردارند.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با اشاره به ساختار چهارمرحله‌ای این طرح، اظهار کرد: مراحل درون‌مدرسه‌ای، برون‌مدرسه‌ای، بین‌مدرسه‌ای و فرامدرسه‌ای، یک مسیر تربیتی پیوسته را تشکیل می‌دهند که در آن، طلبه به‌تدریج از فعالیت در محیط محدود مدرسه به حضور و نقش‌آفرینی در عرصه‌های گسترده‌تر اجتماعی هدایت می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: در این نظام پلکانی، هدف آن است که طلاب متناسب با سطح تجربه، توانایی و مرحله تحصیلی خود، مسئولیت‌های متناسبی را بر عهده بگیرند و به‌مرور برای فعالیت‌های گسترده‌تر و پیچیده‌تر آماده شوند.
تدوین پشتوانه نظری و معرفتی طرح رسالت اجتماعی در قالب کتاب
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه در بخش دیگری از سخنان خود، از تدوین کتابی درباره مبانی و پشتوانه‌های نظری طرح رسالت اجتماعی خبر داد و گفت: برای تبیین ابعاد مختلف این طرح، متنی با عنوان «رسالت اجتماعی» تدوین شده است که پشتوانه‌های نظری و معرفتی این موضوع را به‌صورت مبسوط تشریح می‌کند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: این کتاب، مبانی و مستندات طرح رسالت اجتماعی را توضیح می‌دهد و برای آشنایی بیشتر مدیران، استادان، مربیان و طلاب با اهداف، رویکردها و مبانی این برنامه تربیتی تدوین شده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به شیوه‌های دسترسی به این اثر، اظهار کرد: نسخه چاپی کتاب از طریق انتشارات مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد و نسخه دیجیتال آن نیز در فضای مجازی توزیع شده است. علاقه‌مندان می‌توانند برای دریافت نسخه دیجیتال و فایل ورد این کتاب به پایگاه اینترنتی «حجره‌نما» مراجعه کنند و از محتوای آن بهره‌مند شوند.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر اهمیت آشنایی با مبانی این طرح خاطرنشان کرد: این کتاب در واقع پشتوانه نظری و معرفتی طرح رسالت اجتماعی محسوب می‌شود که آیت‌الله اعرافی در دی‌ماه سال ۱۴۰۳ آن را به مدارس علمیه ابلاغ کرد. در این اثر، جزئیات طرح و مستندات آن به‌طور کامل توضیح داده شده و استنادات قرآنی، حدیثی و اسلامی مرتبط با این موضوع نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ ازاین‌رو، مطالعه آن می‌تواند به درک بهتر اهداف طرح و چگونگی اجرای آن در مدارس علمیه کمک کند.
ضرورت نهادینه‌سازی فرهنگ مسئولیت‌پذیری و فعالیت تشکیلاتی در حوزه‌های علمیه
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری بر ضرورت توجه به تربیت اجتماعی طلاب تأکید کرد و گفت: حوزه‌های علمیه برای ایفای رسالت خود در تربیت عالمان ربانی، مجاهدان و راهبران جامعه، باید به پرورش هم‌زمان فضیلت رسالت‌مندی اجتماعی و توانایی کار جمعی و تشکیلاتی توجه کنند. این دو فضیلت، از عناصر بنیادین تربیت انسان تراز انقلاب اسلامی و پرورش‌یافته مکتب اسلام ناب به شمار می‌روند و تحقق آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی هدفمند، ایجاد فرصت‌های عملی و حضور تدریجی طلاب در عرصه‌های مختلف مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه تأکید کرد: طرح رسالت اجتماعی با طراحی مسیری چهارمرحله‌ای، می‌کوشد زمینه شکل‌گیری این ویژگی‌ها را در طلاب فراهم کند؛ مسیری که از مسئولیت‌پذیری در محیط مدرسه آغاز می‌شود، به اثرگذاری در محیط پیرامونی و همکاری میان مدارس می‌رسد و در نهایت، زمینه حضور در فعالیت‌های گسترده‌تر اجتماعی را فراهم می‌آورد.
مقصد نهایی تربیت، پرورش «عالم ربانی مجاهد راهبر» است
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه انسان مؤمن، فردی مسئول و متعهد است، گفت: مؤمنان نباید مسئولیت‌ها و تعهدات خود را صرفاً به‌صورت فردی دنبال کنند، بلکه باید در عرصه‌های اجتماعی و جمعی نیز مسئولیت‌پذیر باشند. ازاین‌رو، پرورش «عالم ربانی مجاهد راهبر» به‌عنوان مقصد نهایی تربیت، مستلزم تمرین فعالیت‌های جمعی، تشکیلاتی، جبهه‌ای و جریانی است.
انسان مؤمن، مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی را توأمان دنبال می‌کند
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با اشاره به اهمیت مسئولیت‌پذیری در مکتب اسلام، اظهار داشت: انسان مؤمن، انسانی مسئول و متعهد است و مسئولیت و تعهد خود را تنها به‌صورت فردی اعمال نمی‌کند، بلکه در عرصه‌های اجتماعی و جمعی نیز به ایفای مسئولیت می‌پردازد.
وی افزود: یکی از نکات مهم در مسیر تربیت انسان مؤمن، توجه به ابعاد اجتماعی مسئولیت‌پذیری است؛ زیرا انسان در کنار تلاش برای رشد و تعالی فردی، باید در قبال جامعه نیز احساس مسئولیت کند و برای تحقق اهداف و آرمان‌های دینی و اجتماعی، در کنار دیگران به میدان بیاید.
سه مرحله از تربیت دینی؛ از عالم ربانی تا عالم ربانی مجاهد راهبر
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه در ادامه، با اشاره به تعبیر «عالم ربانی مجاهد راهبر» که بارها در مباحث تربیتی مطرح شده است، گفت: این تعبیر اکنون به یکی از واژه‌های شناخته‌شده در ادبیات تربیتی تبدیل شده است؛ اما برای فهم دقیق‌تر آن، لازم است مراتب مختلف این عنوان را از یکدیگر تفکیک کنیم.
وی با تبیین این مراتب خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم با یک مقایسه، این موضوع را توضیح دهیم، می‌توان گفت عالمان ربانی به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ دسته نخست، عالمان ربانی هستند و دسته دوم، عالمان ربانی مجاهد. در مرتبه‌ای بالاتر نیز عالمان ربانی مجاهد را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: عالمان ربانی مجاهد و عالمان ربانی مجاهد راهبر.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری ادامه داد: برخی از عالمان ربانی مجاهد، مجاهدت خود را به‌صورت مستقیم و فردی دنبال می‌کنند؛ یعنی شخصاً وارد میدان می‌شوند و با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های خود، برای تحقق اهداف الهی تلاش می‌کنند. این افراد، به دلیل برخورداری از علم، روحیه مجاهدت و ویژگی‌های معنوی، شخصیت‌هایی بزرگ و ارزشمند هستند.
استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: بااین‌حال، در مرتبه‌ای فراتر، عالمان ربانی مجاهدی قرار دارند که افزون بر حضور مستقیم در میدان مجاهدت، دیگران را نیز برمی‌انگیزند، برای حرکت آنان نظام و ساختار ایجاد می‌کنند، نیروها را سازمان‌دهی می‌کنند و به یک مجموعه، جهت و حرکت می‌بخشند تا در مسیر تحقق اهداف مشخص حرکت کند. این دسته از عالمان، عنوان «عالم ربانی مجاهد راهبر» را پیدا می‌کنند.
تفاوت مجاهدت فردی با مجاهدت راهبرانه
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه با تأکید بر اینکه این مقایسه به معنای کاستن از جایگاه عالمان و مجاهدان بزرگ نیست، اظهار داشت: برای روشن‌تر شدن موضوع، می‌توان شخصیت‌هایی همچون مرحوم علامه امینی(ره) را با برخی دیگر از بزرگان و شخصیت‌های تأثیرگذار تاریخ معاصر مقایسه کرد؛ البته این مقایسه به‌هیچ‌وجه با هدف تنقیص و کم‌رنگ کردن جایگاه هیچ‌یک از این شخصیت‌ها نیست، بلکه صرفاً برای تبیین تفاوت دو نوع مجاهدت صورت می‌گیرد.
وی با اشاره به شخصیت مرحوم علامه امینی(ره) بیان کرد: ایشان عالمی ربانی و مجاهد بودند و هر سه ویژگی علم، ربانی بودن و مجاهدت در شخصیت ایشان جلوه داشت. علامه امینی تمام ظرفیت‌های شخصی خود را با روحیه‌ای مجاهدانه در مسیر دفاع از ولایت امیرالمؤمنین امام علی(علیه‌السلام) به کار گرفتند و عمر خود را صرف دفاع از مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) کردند.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری افزود: علامه امینی(ره) با تمام وجود در این مسیر تلاش کردند و شاید نتوان لحظه‌ای از عمر پربرکت ایشان را جدا از این مجاهدت و تلاش علمی و اعتقادی دانست. ایشان تمام توان و ظرفیت خود را برای دفاع از مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به میدان آوردند و در این راه خدمات بزرگی انجام دادند.
وی با اشاره به تفاوت میان این نوع مجاهدت و مجاهدت راهبرانه خاطرنشان کرد: نکته موردنظر این است که در چنین الگویی، محور اصلی مجاهدت، تلاش مستقیم و فردی خود عالم است؛ اما در الگوی عالم ربانی مجاهد راهبر، افزون بر مجاهدت شخصی، ظرفیت‌های دیگران نیز فعال می‌شود و مجموعه‌ای از نیروها در قالب یک حرکت منسجم، اهداف مشترکی را دنبال می‌کنند.
امام راحل، امام شهید، شهید بهشتی و آیت‌الله مصباح؛ الگوهایی از مجاهدت راهبرانه
معاون تهذیب حوزه‌های علمیه در ادامه، با اشاره به شخصیت‌هایی همچون امام خمینی(ره)، رهبر شهید انقلاب اسلامی، شهید آیت‌الله بهشتی و آیت‌الله مصباح یزدی(ره)، اظهار داشت: این بزرگان، علاوه بر آنکه خود در میدان مجاهدت حضور داشتند، توانستند جماعتی را نیز برانگیزند و مجموعه‌ها و تشکیلاتی را سامان دهند که در مسیر تحقق اهداف و آرمان‌های موردنظر آنان حرکت کنند. تفاوت مهم در اینجاست که در الگوی مجاهدت راهبرانه، فعالیت‌ها و اهداف به شخص مجاهد محدود نمی‌ماند؛ بلکه با تربیت نیرو، سازمان‌دهی ظرفیت‌ها و ایجاد ساختارهای پایدار، زمینه استمرار حرکت فراهم می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با بیان اینکه ثمره چنین رویکردی را باید در تداوم فعالیت‌ها پس از درگذشت یا شهادت شخصیت‌های بزرگ مشاهده کرد، خاطرنشان کرد: برای نمونه، با رحلت مرحوم علامه امینی(ره)، پروژه‌ای که ایشان شخصاً و به‌صورت مستقیم دنبال می‌کردند، به همان شکل فردی متوقف شد؛ اما در مورد شخصیتی مانند آیت‌الله مصباح یزدی(ره)، مجموعه و تشکیلاتی که شکل گرفته بود، پس از رحلت ایشان نیز به فعالیت خود ادامه داد و همچنان در مسیر تحقق اهداف خود حرکت می‌کند.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: همین مسئله درباره امام شهید ما نیز قابل مشاهده است؛ ایشان به شهادت رسیدند، اما پروژه و حرکتی که بنیان گذاشته بودند، متوقف نشده است و همچنان ادامه دارد. این همان نقطه‌ای است که تفاوت میان مجاهدت فردی و مجاهدت راهبرانه آشکار می‌شود.
استمرار حرکت و تربیت نیرو؛ ویژگی مهم عالم ربانی مجاهد راهبر
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری با تأکید بر اینکه تربیت نیرو و ایجاد ساختارهای پایدار، از ویژگی‌های اساسی مجاهدت راهبرانه است، گفت: در این الگو، یک شخصیت بزرگ تنها به انجام وظایف و مسئولیت‌های خود بسنده نمی‌کند، بلکه برای حضور مؤثر دیگران نیز زمینه‌سازی می‌کند و با برانگیختن نیروها، سازمان‌دهی ظرفیت‌ها و ایجاد حرکت جمعی، زمینه استمرار اهداف و آرمان‌ها را فراهم می‌سازد.
وی افزود: هنگامی که یک حرکت بر پایه تربیت نیرو و سامان‌دهی تشکیلاتی شکل بگیرد، با فقدان یک شخصیت نیز مسیر آن لزوماً متوقف نمی‌شود؛ زیرا نیروهای تربیت‌شده و ساختارهای ایجادشده، مسئولیت ادامه مسیر را بر عهده می‌گیرند.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه تصریح کرد: بنابراین، آنچه در نهایت باید در فرایند تربیت مورد توجه قرار گیرد، پرورش انسان‌هایی است که علاوه بر برخورداری از علم، معنویت و روحیه مجاهدت، توانایی راهبری دیگران و ایجاد حرکت‌های جمعی و هدفمند را نیز داشته باشند.
ضرورت تمرین کار جمعی و تشکیلاتی در میان طلاب و جوانان
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه رسیدن به جایگاه عالم ربانی مجاهد راهبر، نیازمند کسب تجربه و تمرین در عرصه‌های مختلف است، اظهار داشت: برای رسیدن به این مرتبه، تمرین کار جمعی، فعالیت تشکیلاتی، حضور در جبهه‌های مشترک و مشارکت در حرکت‌های جریانی، تأثیر فراوانی دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری خاطرنشان کرد: کسی که می‌خواهد در آینده نقش راهبری و هدایت یک مجموعه را بر عهده بگیرد، باید از دوران جوانی کار جمعی را تجربه کند، مسئولیت بپذیرد، توانایی تعامل با دیگران را به دست آورد و با شیوه‌های سامان‌دهی و سازمان‌دهی نیروها آشنا شود.
معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه در پایان گفت: لازم است برادران جوان، به‌ویژه کسانی که در مسیر رشد علمی، معنوی و تربیتی قرار دارند، به فعالیت‌های جمعی و تشکیلاتی توجه ویژه‌ای داشته باشند و خود را برای ایفای نقش‌های مؤثرتر در عرصه‌های اجتماعی و دینی آماده کنند.
انتهای پیام/
نظر شما