به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، دکتر صدیقه رضایی، مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان، در آیین افتتاحیه مدرسه علمیه خواهران نورالهدی، با اشاره به جایگاه علم و معرفت در آموزه‌های اسلامی، بر ضرورت تربیت بانوان عالمه، مؤمن، بصیر، اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیر تأکید کرد.
وی با اشاره به آیه ۱۱ سوره مجادله اظهار داشت: خداوند در این آیه می‌فرماید کسانی از شما که ایمان آورده‌اند و کسانی که به آنان علم عطا شده است، به درجاتی بلندمرتبه خواهند رسید. از خداوند متعال مسئلت داریم که این اجتماع مبارک را سرآغاز خیر، برکت، معرفت و تحول قرار دهد.
رضایی با بیان اینکه افتتاح یک مدرسه علمیه صرفاً آغاز فعالیت یک مرکز آموزشی نیست، تصریح کرد: افتتاح مدرسه علمیه، گشودن دریچه‌ای تازه به سوی معرفت، بنیان‌گذاری کانونی برای تربیت انسان و فراهم‌آوردن زمینه حضور آگاهانه‌تر دین در زندگی فردی و اجتماعی است.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان افزود: این روز، آغاز مسئولیتی در برابر خداوند، نسل جوان، خانواده و آینده علمی و فرهنگی جامعه اسلامی است. ازاین‌رو، باید به این پرسش‌ها پاسخ داد که چرا جامعه اسلامی به مدرسه علمیه، به‌ویژه مدرسه علمیه خواهران، نیاز دارد، این مدرسه باید چه نوع انسانی را تربیت کند و چگونه می‌توان یک مرکز علمی را به کانونی اثرگذار در عرصه معرفت دینی، تربیت اخلاقی و پیشرفت فرهنگی جامعه تبدیل کرد.
قرآن کریم، نقطه آغاز حرکت در مسیر معرفت
وی با بیان اینکه نقطه آغاز پاسخ به این پرسش‌ها، قرآن کریم است، گفت: نخستین پیام قرآن به پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) با آیات آغازین سوره علق و فرمان «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ» همراه است. این آغاز، بیانگر حقیقتی بنیادین در منطق اسلام است؛ حرکت به سوی خداوند از مسیر آگاهی، شناخت و معرفت جدا نیست.
رضایی ادامه داد: فضیلت علم، صرفاً یک ویژگی فردی نیست، بلکه معیاری برای سنجش کیفیت زندگی فردی و اجتماعی به شمار می‌رود. جامعه‌ای که معرفت را جدی بگیرد، قدرت تشخیص حق از باطل، شناخت مسائل و انتخاب راه درست را در خود تقویت می‌کند.
وی با اشاره به آیه «وَقُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْمًا» اظهار داشت: خداوند در این آیه به پیامبر خود تعلیم می‌دهد که از او افزایش علم را درخواست کند. بنابراین، در منطق قرآن، هیچ مرحله‌ای از مسیر معرفت، نقطه پایان طلب علم نیست و مدرسه علمیه باید تجسم همین حقیقت باشد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان افزود: مدرسه علمیه باید محیطی باشد که در آن پرسشگری ارزشمند، تحقیق ضروری، مطالعه مستمر و فروتنی در برابر حقیقت از ارکان فرهنگ علمی به شمار آید. اگر قرار است مدرسه دینی در جامعه اثرگذار باشد، باید در تولید و تعمیق معرفت دینی به‌طور جدی تلاش کند.
تحصیل بانوان، فرصتی برای گسترش ظرفیت علمی و فرهنگی جامعه
رضایی با طرح این پرسش که تحصیل علم برای بانوان چه ضرورتی دارد، خاطرنشان کرد: در جریان انقلاب اسلامی، امام راحل با درک عمیق خود به ظرفیت بانوان و تأثیر انکارناپذیر نیمی از جامعه توجه داشتند؛ ظرفیتی که افزون بر تأثیرگذاری بر خود بانوان، بر نیم دیگر جامعه نیز اثر می‌گذارد. همچنین توصیه‌های رهبر شهید، ضرورت توجه به این ظرفیت را بیش از پیش آشکار می‌کند.
وی با بیان اینکه جایگاه زن در مسیر علم، معرفت و کمال انسانی از موضوعات مهم تاریخ و اندیشه اسلامی است، گفت: همان‌طور که قرآن کریم می‌فرماید: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثَی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَةً»، زن و مرد در برخورداری از امکان حیات طیبه و ارزش عمل صالح در کنار یکدیگر قرار دارند.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان ادامه داد: از این منظر، تحصیل بانوان در حوزه‌های علمیه نه امری حاشیه‌ای و نه صرفاً نیازی اجتماعی در روزگار معاصر، بلکه فرصتی برای گسترش ظرفیت علمی اسلام و تربیت نیروهایی است که بتوانند در عرصه‌های گوناگون معرفتی، تربیتی و فرهنگی و در مسیر تمدن‌سازی نقش‌آفرینی کنند.
وی افزود: جامعه اسلامی برای فهم درست مسائل زنان، تربیت نسل آینده، پاسخ‌گویی به پرسش‌های اعتقادی و اخلاقی خانواده‌ها و تبیین معارف دین به بانوانی نیاز دارد که از دانش معتبر دینی، قدرت تحلیل، مهارت ارتباطی و بینش اجتماعی برخوردار باشند.
رضایی تصریح کرد: این ظرفیت زمانی به‌درستی شکوفا می‌شود که مسیر تحصیل بانوان با جدیت، برنامه‌ریزی دقیق و توجه به استعدادهای آنان ترسیم شود.
وی با تأکید بر ضرورت دفاع از این حقیقت که بانوی طلبه می‌تواند در عین پایبندی به هویت دینی، در عرصه‌های مختلف نقش‌آفرین باشد، اظهار داشت: خداوند رهبر شهید ما را رحمت کند؛ ایشان فرمودند که باید الگوی سوم زن مسلمان را در جهان به نمایش بگذاریم.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان ادامه داد: بانوی طلبه باید از نظر علمی رشد کند و در برخورداری از فضایل اخلاقی نیز صاحب‌نظر باشد. البته بانوان نقش‌های متعددی بر عهده دارند و درحالی‌که آقایان با ورود به کسوت طلبگی بخشی از مسئولیت‌های خود را با همراهی همسرانشان پیش می‌برند، بانویی که طلبگی را انتخاب می‌کند نیز باید مسئولیت‌های متعدد خود را در نظر داشته باشد.
وی افزود: اولویت‌هایی که خداوند برای ما قرار داده است، از جمله حفظ مسئولیت مادری و همسری، نباید با ورود به کسوت طلبگی کمرنگ شود. بانویی که وارد این عرصه می‌شود، باید بتواند نقش‌آفرینی ممتاز و ویژه‌ای از خود به‌جا بگذارد و حوزه علمیه خواهران نیز باید زمینه‌ساز ظهور چنین ظرفیتی باشد.
رضایی با تأکید بر اینکه طلاب نباید خود را صرفاً به شنیدن و دریافت معارف محدود کنند، گفت: طلاب باید معارف دینی را بیاموزند، آن‌ها را در خانواده خود به مرحله عمل برسانند و متناسب با توانایی‌ها و شایستگی‌هایشان، زمینه خدمت در جامعه را نیز داشته باشند.
وی با اشاره به نقش بانوان در فعالیت‌های اجتماعی و میدانی افزود: امروز در بسیاری از فعالیت‌های شبانه در سراسر کشور، بانوان از جمله افرادی هستند که حضور و نقش‌آفرینی چشمگیری دارند. امیدواریم خداوند توفیقات آنان را افزایش دهد.
الگوگیری از سیره حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) و زنان دانشمند در تاریخ اسلام
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با اشاره به ضرورت توجه به الگوهای تاریخی زن در تمدن اسلامی، اظهار داشت: نخستین و مهم‌ترین الگویی که باید مورد توجه قرار گیرد، وجود مبارک و مقدس حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) است. جایگاه ایشان تنها به مقام معنوی یا انتساب به پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) محدود نمی‌شود، بلکه خطبه فدکیه که حضرت در شرایطی ویژه ایراد کردند، نمونه‌ای برجسته از تبیین عالمانه معارف توحیدی، مبانی نبوت، فلسفه احکام و مسئولیت اجتماعی در سنت اسلامی است.
وی ادامه داد: در این خطبه، مفاهیم اعتقادی و اخلاقی در پیوند با مسائل اجتماعی و مسئولیت جامعه در برابر حقیقت مطرح می‌شود. این میراث نشان می‌دهد که معرفت دینی می‌تواند هم عمیق و استدلالی باشد و هم در متن مسائل واقعی جامعه حضور داشته باشد.
رضایی با اشاره به دیگر الگوهای برجسته زنان در تاریخ اسلام، از حضرت زینب کبری(سلام‌الله‌علیها) نام برد و افزود: در طول تاریخ اسلام، راویان بسیاری از میان بانوان وجود داشته‌اند که نام و آثار آنان در کتاب‌های مختلف ثبت شده است. این شخصیت‌ها باید به جامعه اسلامی معرفی شوند و ظرفیت و جایگاه فرهنگی و علمی بانوان در سنت اسلامی بیش از پیش شناخته شود.
وی خاطرنشان کرد: زنان راوی و دانشمند در سنت حدیثی شیعه، نقش ویژه‌ای در انتقال معارف اهل‌بیت(علیهم‌السلام) داشته‌اند و توجه به این میراث می‌تواند در شناخت جایگاه علمی و معرفتی بانوان در تمدن اسلامی مؤثر باشد.
دانش، بینش و منش؛ سه ساحت اساسی تربیت طلبه
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با تأکید بر اینکه رسالت حوزه‌های علمیه خواهران فراتر از آموزش و اندوختن محفوظات است، گفت: طلاب باید در سه ساحت به‌هم‌پیوسته دانش، بینش و منش تلاش کنند و در هر سه زمینه رشد یابند.
وی با تشریح ساحت دانش اظهار داشت: طلبه باید با متون اصلی دین آشنا باشد و توانایی فهم روشمند آن‌ها را به دست آورد. آشنایی با قرآن، حدیث، فقه، اصول، کلام، تفسیر، اخلاق و تاریخ اسلام باید در مسیری علمی و منسجم دنبال شود.
رضایی افزود: صرف حفظ اصطلاحات و تکرار مطالب کافی نیست؛ طلبه باید بداند که یک مسئله چگونه صورت‌بندی می‌شود، دلیل معتبر آن چیست، چگونه می‌توان دیدگاه‌های علمی را با یکدیگر مقایسه کرد و چگونه باید به نتیجه‌ای رسید که امکان دفاع علمی از آن وجود داشته باشد.
وی با اشاره به اهمیت بینش در کنار دانش تصریح کرد: دانش بدون بینش ممکن است به انباشتی از اطلاعات تبدیل شود که در مواجهه با مسائل واقعی جامعه راهگشا نباشد. طلبه باید بتواند میان مبانی ثابت دین و شرایط متغیر زندگی اجتماعی تمایز قائل شود، موضوعات جدید را به‌درستی بشناسد و پرسش‌های نسل جدید را جدی بگیرد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان ادامه داد: در پاسخ‌گویی به پرسش‌ها باید از شتاب‌زدگی، ساده‌سازی مسائل و داوری‌های غیرعلمی پرهیز کرد. امروز در جامعه با پرسش‌های متنوعی در حوزه خانواده، تربیت، هویت، اخلاق، رسانه و روابط اجتماعی مواجه هستیم که در زندگی روزمره نیز با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم.
وی خاطرنشان کرد: حوزه علمیه نمی‌تواند نسبت به این پرسش‌ها بی‌تفاوت باشد؛ ازاین‌رو، طلبه باید بینش لازم را برای فهم دقیق مبانی دینی و شناخت صحیح موضوعات به دست آورد.
رضایی بر اهمیت اخلاق و تربیت، اظهار داشت: در کنار دانش و بینش، اخلاق علمی و فضایل انسانی اهمیت اساسی دارند و همین ویژگی‌هاست که طلبه را از دیگر افرادی که در مسیر علم گام برمی‌دارند، متمایز می‌کند.
وی با اشاره به روایت امام صادق(علیه‌السلام) با مضمون «کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ» گفت: این روایت در منابع شیعی نقل شده است و مقصود آن است که رفتار انسان باید حامل پیام باشد. صداقت، امانت‌داری، تواضع، نظم، مهربانی و پایبندی به مسئولیت، از جمله ویژگی‌هایی است که باید در رفتار طلبه نمود داشته باشد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان افزود: طلبه باید این منش و اخلاق را در جایگاه علمی، مراکز آموزشی، خانواده و جامعه همراه خود داشته باشد؛ چراکه اگر دانش باشد، اما بینش وجود نداشته باشد، پاسخ‌گویی دشوار خواهد بود؛ اگر بینش باشد، اما دانش نباشد، خطر سطحی‌نگری وجود دارد و اگر دانش و بینش وجود داشته باشد، اما منش و اخلاق نباشد، اعتماد عمومی از بین می‌رود.
ضرورت پاسخ‌گویی علمی به نیازها و پرسش‌های جامعه
رضایی با اشاره به یکی دیگر از مسئولیت‌های مهم حوزه علمیه خواهران، اظهار داشت: تربیت بانوانی که بتوانند معارف دینی را با زبانی روشن، دقیق و متناسب با نیازهای جامعه عرضه کنند، از مسئولیت‌های مهم این مجموعه است.
وی ادامه داد: گاهی در کتاب‌های درسی و فعالیت‌های آموزشی حوزه‌های علمیه، به مباحث و مسائلی پرداخته می‌شود که ممکن است با نیازهای جامعه فاصله داشته باشند. مسئولیت اساتید و طلاب این است که بیندیشند چگونه می‌توان معارف اصلی دین را که از قرآن، سنت و آثار ارزشمند علمای اسلامی به دست آمده است، متناسب با نیازهای روز جامعه عرضه کرد و به پرسش‌های مردم پاسخ داد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان تصریح کرد: در چنین شرایطی، طلبه باید قدرت تشخیص پیدا کند، منابع را ارزیابی کند، میان خبر، تحلیل و داوری ارزشی تفاوت بگذارد و در مواجهه با پرسش‌های دشوار، به‌جای واکنش شتاب‌زده، بر روش علمی تکیه کند.
وی ضمن قدردانی از همه افرادی که در شکل‌گیری و راه‌اندازی مدرسه علمیه خواهران نورالهدی نقش داشته‌اند، گفت: از همه کسانی که در این مجموعه مسئولیت داشته‌اند، خیرانی که برای ایجاد این فضا تلاش کرده‌اند و افرادی که با زحمات و دلسوزی خود زمینه شکل‌گیری این مجموعه را فراهم آورده‌اند، تشکر می‌کنم.
رضایی همچنین از خانواده‌ها و همه افرادی که با حمایت‌های مستمر خود زمینه رشد و بالندگی این مجموعه را فراهم کرده‌اند، قدردانی کرد و از خداوند متعال برای آنان اجر بی‌پایان مسئلت داشت.
وی ابراز امیدواری کرد که این مدرسه علمیه در مسیر تربیت بانوان عالمه، مؤمن، بصیر، اخلاق‌مدار و مسئولیت‌پذیر موفق باشد و خداوند تلاش‌های همه خدمتگزاران عرصه تعلیم و تربیت دینی را به بهترین وجه بپذیرد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان خاطرنشان کرد: امیدواریم خداوند به ما توفیق دهد که علم را برای شناخت حقیقت، ایمان را برای استقامت در مسیر حق و مسئولیت را برای خدمت صادقانه به بندگان خدا به کار بگیریم.
نظر شما