حجت‌الاسلام مجید آقاجانی مدیر ستاد اقامه نماز استان آذربایجان شرقی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تبریز با تأکید بر لزوم گنجاندن الزامات احداث نیایشگاه‌ها در طرح‌های کالبدی و توسعه شهری، سلامت نظام اداری و تکریم مراجعان را بازتاب ملموس باورمندی به ارزش‌های عبادی خواند و بر ضرورت اتخاذ راهبردهای رسانه‌ای نوین برای پیوند پایدار نسل جوان با فرایض دینی تأکید کرد.
مشروح این گفت‌وگو به شرح زیر است:
حوزه: جایگاه فرایض دینی و به‌ویژه نماز در ساختار فکری و عملکردی رهبر شهید انقلاب اسلامی چگونه ارزیابی می‌شود و امروزه چه شیوه‌ای برای نهادینه‌سازی آن در سطوح مدیریتی ضرورت دارد؟
در مکتب فکری و خط‌مشی عملی رهبر شهید انقلاب، نیایش صرفاً به مثابه یک آیین فردی قلمداد نمی‌شد، بلکه عنصری بنیادین در هوشیاری معنوی و تنظیم‌کننده حیات اجتماعی و سازمانی به شمار می‌رفت. حقیقت نماز زمانی در مناسبات جمعی آشکار می‌گردد که بتواند بنیان‌های سلامت اداری، مسئولیت‌پذیری شغلی و اخلاق حرفه‌ای را مستحکم سازد. اگر هدف، استقرار همه‌جانبه این رکن عبادی در بطن جامعه باشد، ناگزیر باید از اقدامات صوری، کم‌اثر و مقطعی گذر کرد و این مفهوم را در رأس برنامه‌ریزی‌های کلان فرهنگی و تصمیمات اجرایی قرار داد؛ فرآیندی که تحقق آن در گرو همراهی مدیران، آماده‌سازی بسترها و حضور مؤثر ارکان تربیتی و اجتماعی است.
حوزه: برای تحقق مطالبه راهبردی رهبر شهید انقلاب مبنی بر اختصاص «پیوست احداث مسجد» در طرح‌های عمرانی و شهرسازی، چه تدابیری باید اتخاذ شود؟
نیایشگاه‌ها همواره کانون شکل‌گیری مناسبات اجتماعی، فرهنگی و تربیتی جامعه مسلمانان بوده‌اند و غفلت از جایگاه آن‌ها در طراحی بافت‌های مدرن، خسارت‌بار خواهد بود. پیشبرد پروژه‌های انبوه‌سازی، ساخت مجموعه‌های مسکونی و گسترش مرزهای شهرنشینی بدون لحاظ نیازمندی‌های عبادی ساکنان، دسترسی شهروندان به مراکز اقامه فریضه جماعت را در سال‌های بعد با گره‌های اساسی روبه‌رو می‌سازد. از این رو، ارزیابی دقیق سرانه، جانمایی زمین و طراحی اماکن مذهبی باید از همان گام‌های مقدماتی در اسناد جامع و تفصیلی لحاظ شود. ایجاد این ساختار، تعامل منسجم مدیریت شهری، متولیان حوزه مسکن و راه‌وشهرسازی و انجمن‌های شهری را می‌طلبد تا دسترسی برای همگان، به‌ویژه اقشار سالمند و توان‌یاب، تسهیل و محیط‌های جانبی ویژه آموزش گروه‌های سنی پایه پیش‌بینی گردد، در واقع، پیوست مسجد یعنی گنجاندن این زیرساخت در تراز نیازهای زیستی اولیه شهر با پشتوانه مالی و نظارت پایدار.
حوزه: پیشگامی مسئولان و حضور متواضعانه آن‌ها در صفوف نماز چه اثری بر بهبود روابط انسانی در محیط کار دارد؟
زبان رفتار در مدیریت به مراتب رساتر و نافذتر از هرگونه خطابه و بخشنامه است. پیوستن بی‌تکلف یک مقام مسئول به صف نمازگزاران در کنار سایر کارکنان، حامل این پیام صریح است که چارچوب‌های معنوی بالاترین اولویت را در محیط فعالیت دارند. این مشارکت صمیمانه موجب فروریختن حائل‌های زائد اداری، گسترش همدلی و تقویت انگیزه شغلی بر محور مبانی ارزشی مشترک می‌شود. البته اثربخشی پایدار این رویکرد زمانی تضمین می‌گردد که ناشی از پایبندی درونی باشد، نه اجرای یک سنت فرمایشی و نمایشی. مدیران متعهد باید با مهیا کردن محیط مناسب، اختصاص زمان کافی برای ادای فرایض در طلیعه وقت شرعی و تکریم کرامت انسانی نیروها، اهتمام عملی خود را به نمایش بگذارند.
حوزه: روند نظارت و پایش مصوبات تخصصی در حوزه ارتقای فرهنگ نماز در پهنه استان به چه صورتی سامان یافته است؟
دستاورد واقعی یک ساختار تصمیم‌گیر زمانی مشخص می‌شود که مصوبات جلسات از مرحله مکتوب به مرحله عمل هدفمند و سنجش‌پذیر بدل شوند. بر همین اساس، سازوکار نظارتی تنها معطوف به گردآوری گزارش نیست، بلکه تعیین متولی پیگیری، زمان‌بندی صریح و ضوابط ارزیابی کیفی، محور ارزیابی‌ها است. دریافت کارنامه ادواری از شعب شهرستانی و دستگاه‌ها، سرکشی مستمر به محیط‌های اقامه نماز و آسیب‌شناسی علل عدم تحقق برخی وظایف، جزو برنامه‌ها قرار دارد، افزون بر این، نظارت در صورتی کارآمد است که ضمن کشف گره‌ها، به ارائه راهکارهای حمایتی و عملیاتی برای گره‌گشایی بپردازد تا آثار مصوبات در متن مراکز دولتی و اماکن عمومی عیان گردد.
حوزه: برطرف‌سازی خلأها و ساماندهی نمازخانه‌ها در سامانه‌های اداری و مجتمع‌های خدماتی - رفاهی چه سازوکاری را می‌طلبد؟
مطالبه حضور در فرایض اول وقت بدون فراهم آوردن بستر فیزیکی آراسته و شایسته، فاقد منطق اجرایی است. مکان‌های اقامه نماز باید از حیث گنجایش، نظافت، گردش هوا، امکانات طهارت و مکان‌یابی به‌درستی ساماندهی شوند؛ به‌ویژه در پایانه‌های ترابری، مجتمع‌های خدماتی بین‌راهی و شریان‌های مسافرتی استان که حجم آمدوشد مردمی بالا است، رفع نقایص در این بخش، نیازمند یک شناسنامه جامع میدانی از نیازها و رتبه‌بندی فوریت‌ها جهت اقدام عمرانی و نوسازی است، در این مسیر تخصیص بخش مشخصی از اعتبارات سازمانی همراه با بهره‌گیری هوشمندانه از توان خیرین و تشکل‌های مردمی ضروری خواهد بود. حفظ آراستگی و بهداشت مستمر این فضاها در کنار ساخت اماکن نو، وظیفه‌ای تخطی‌ناپذیر است.
حوزه: چگونه فرهنگ نماز به پویایی سلامت نظام اداری و کرامت ارباب‌رجوع یاری می‌رساند؟
جوهره یاد خداوند، ایجاد احساس نظارت درونی، وجدان حرفه‌ای و پاسخ‌گویی در پیشگاه پروردگار است؛ ویژگی‌هایی که زمینه‌ساز پایبندی به امانت‌داری، عدالت در مراودات، نفی ویژه‌خواری و حفظ حقوق مراجعان می‌شود. انسانی که در برابر کردگار سر فرود می‌آورد، در مناسبات اجتماعی و حرفه‌ای خویش نیز تعهد، شفافیت و مهرورزی با مردم را آشکار می‌سازد، از سوی دیگر باید توجه داشت که این آموزه‌های درونی هرگز جانشین سازوکارهای ضدفساد، قوانین صریح و نظام‌های رسمی نظارتی نیستند، بلکه مکمل و شتاب‌بخشِ پیاده‌سازی قانون و ایجاد محیطی آرام و مورد اعتماد در ساختار حاکمیتی محسوب می‌شوند.
حوزه: روند روبه‌رشد حاشیه‌نشینی و شکل‌گیری کانون‌های جمعیتی مهاجرپذیر، چه وظایفی را در اسناد آمایش سرزمین برای توسعه مساجد رقم می‌زند؟
هرگونه جابه‌جایی انسانی و پدیداری سکونتگاه‌های جدید در اثر قطب‌های صنعتی یا اقتصادی، باید همگام با روزآمدسازی نقشه‌های خدماتی - فرهنگی پیش برود، مسجد مهم‌ترین پایگاه حفظ انسجام هویتی و امنیت اجتماعی در جوامع تازه شکل‌گرفته است و استقرار آن نباید به زمانی پس از تکوین کامل بافت سکونتی موکول گردد؛ چرا که فاصله زمانی تا احداث، باعث قطع ارتباط معنوی ساکنان با نهاد نیایش می‌شود. ادغام تحلیل‌های جمعیتی در فرآیند آمایش سرزمینی با مشارکت استانداری، متولیان راه و مسکن و ساختارهای محلی، بسترساز جانمایی به‌موقع نیایشگاه‌ها خواهد بود. با این حال کالبد فیزیکی مسجد بدون تزریق برنامه‌های تربیتی، هنری و جذاب برای کودکان و نوجوانان ابتر است و باید مسجد به نقطه امید و گردهمایی پایدار اهالی تبدیل شود.
حوزه: برای هدایت اشتیاق معنوی نسل جدید و تشویق نوجوانان به فرایض دینی، چه تقسیم وظایفی میان نهادهای تربیتی متصور است؟
انس‌گیری کودکان و نوجوانان با امور عبادی مستلزم روان‌شناختی رفتاری و پرهیز جدی از اجبارهای اداری و مناسبتی است؛ نسل امروز باید حلاوت باطنی و دستاوردهای عقلانی و اخلاقی نماز در آرامش زیستی را با تمام وجود درک کند. در این سه‌ضلعی، کانون خانواده با ارائه الگوی دیداری و بدون شعار، مدرسه با آفرینش سازوکارهای تشویقی پرنشاط و ارتباط همدلانه معلمان، و مسجد با گشودن آغوش امن، مهربان و جذاب نقش‌آفرینی می‌کنند، مهم‌ترین انگیزه در ذهن نسل جدید، مشاهده تقید راستین بزرگان در رفتار زیسته‌ای است که می‌بینند، نه صرفاً پندهایی که می‌شنوند. بهره‌برداری از آثار پویا و هنری نظیر پویانمایی، فیلم‌های کوتاه، رسانه‌های تعاملی و داستان‌پردازی با زبانی منعطف و فهم‌پذیر، مأموریتی است که دستگاه‌های متولی باید در پیوندی همگرا به‌جای کارهای پراکنده دنبال کنند.
حوزه: شبکه استانی صداوسیما چه مسئولیتی در تولید آثار رسانه‌ای با محوریت تعمیق معارف نیایش دارد؟
رسانه تصویری و شنیداری رسالتی پیشگام در تصویرسازی دینی دارد و از این منظر بایستی از الگوهای مستعمل، کم‌اثر و بازتولید کلیشه‌های مناسبتی فاصله بگیرد. تبیین عینی جایگاه نماز در گذران روزمره مردم، ترسیم چهره‌های پویا و شاخص در بین جوانان، مستندسازی از مساجد الهام‌بخش و پخش گزارش‌های منصفانه از وضعیت نیایشگاه‌های جاده‌ای و شهری، زمینه ارتباط مخاطبان با این فریضه را دوچندان می‌کند. ضروری است تولیدات مرتبط با رده سنی پایه با همراهی نویسندگان خلاق، هنرمندان و صاحب‌نظران حوزوی و دانشگاهی طرح‌ریزی شود تا محصولی ملموس و پرمحتوا شکل گیرد. صداوسیما همچنین بستر شایسته‌ای برای آسیب‌شناسی، ایجاد تریبون گفت‌وگو درباره موانع معنوی و ترویج راه‌حل‌های نو با همکاری ستاد اقامه نماز و آموزش و پرورش است.
حوزه: در یک چارچوب کلی، پایدارسازی فرهنگ اقامه نماز چگونه ضامن ایجاد جامعه‌ای اخلاقی خواهد شد؟
ماندگاری پیام و فرهنگ نیایش در جامعه محصول هم‌افزایی همه‌جانبه میان تمام نهادها است، این مسیر از پیش‌بینی الزام احداث نیایشگاه در اسناد توسعه شهری و ارتقای نمازخانه‌های اداری آغاز می‌شود و با انضباط مدیران، نظارت مستمر بر تعهدات و توجه راهبردی به اقتضائات نسل نو امتداد می‌یابد. جان‌مایه اصلی نماز، اتصال به آفریدگار و ظهور بیرونی آن در هیئت عدالت‌خواهی، احترام به کرامت هم‌نوعان و تقوای سازمانی است؛ بنابراین هر میزان این معنا در کنش فردی و انضباط تشکیلاتی برجسته‌تر گردد، جامعه به سرمایه معنوی و اعتماد متقابل پایدارتری دست خواهد یافت.
انتهای پیام. /
نظر شما