تحقق کرامت انسانی در سایه عمل به سیره فاطمی

به گزارش خبرگزاری حوزه، در زمانه‌ای زیست می‌کنیم که به تعبیر اساتید و کارشناسان علم ارتباطات به عصر"کالایی شدن انسان" مشهور شده است؛ در این میان و به بهانه ایام سوگواری و شهادت مظلومانه بی بی دوعالم حضرت زهرا(س) پرسشی که فراروی ما قرار می گیرد این است که در چنین زمانه و بستر اجتماعی چگونه می‌توان با عمل به سیره نورانی صدیقه‌کبری(س) در مسیر بازیابی عزت و کرامت انسانی گام برداشت!؟

قبل از هر چیز باید توجه داشت که در روزگار جولان شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی، هویت انسان بر پایه «تایید بیرونی» بنا شده است؛ یعنی فرد برای اینکه حس کند هست، باید دیده شود و به زعم خود در بستر فضای مجازی و شبکه ها لایک شود و با برندهای خاص شناخته شود و این سخن بدان معناست که متأسفانه هویت چنان امانتی است که از دیگران قرض گرفته شده است.

آنچه با دقت در مؤلفه‌های مربوط به سیره نورانی حضرت فاطمه(س) به نیکی درمی‌یابیم که هویت بر پایه «محتوا» و «ارزش‌های درونی» بنا شده است. وقتی زن یا دختر جامعه، ارزش خود را در میزان تقوا، دانش و اثرگذاری همچون نقش سیاسی، فرهنگی و اجتماعی زهرای مرضیه(س) در ایام پس از شهادت حضرت رسول اکرم(ص) جستجو می‌کند، طبعاً از چرخه «نمایش برای تایید» خارج می‌شود و در این صورت است که می‌تواند زمینه تحقق عزت و کرامت انسانی را در خود پدید آورد.

بر اساس تعالیم ناب دینی و ملهمِ از آموزه های حضرات معصومین(ع)، کرامت زمانی محقق می‌شود که منبع ارزش فرد، «خودِ او» باشد، نه «تصویری که از خود به دیگران نشان می‌دهد» و این یعنی رسیدن به خودباوری اصیل که البته در سایه بندگی خدا معنا و مفهوم دقیق پیدا می‌کند.

در سیره حضرت‌فاطمه(س) اگر دقت کنیم متوجه می‌شویم که مؤلفه‌ی کلیدی در سبک زندگی ایشان الگوی «سادگیِ مقتدرانه» است. در واقع، ساده‌زیستی ایشان نه از روی ناتوانی، بلکه از روی انتخاب و آگاهی است، کما این‌که حضرت به‌خوبی نشان دادند که می‌توان در بالاترین سطح از مدیریت اجتماعی و اثرگذاری به عنوان یک رهبر الهام‌بخش فکری و تربیتی حضور داشت، بی‌آن‌که اسیر تجملات و مصرف‌زدگی بود.

بر این اساس باید گفت که رجوع آدمی به بحث کرامت انسانی زمانی تحقق پیدا می‌کند که انسان از سطح یک «موجود مصرف‌کننده» به سطح یک «موجود تولیدکننده ارزش» ارتقا یابد و در این میان، سیره نورانی حضرت به زنان و دختران جامعه می‌آموزد که خود او عامل تغییر است و می بایست با نگاه توحیدی و ذیلِ تربیت الهی در مسیر تغییر مطلوب گام بردارد.

به همین خاطر است که در سیره ام ابیها (س) تمرکز خاصی بر مقوله «حیا» و «حرمت»، به عنوان نوعی سپر دفاعی وجود دارد؛ حیا در اینجا البته به معنای مدیریتِ مرزهای شخصی است. وقتی زن یا دختر، مرزهای درونی و ظاهری خود را با حیا مدیریت می‌کند، در واقع از مواجهه بیهوده با نگاه‌های گذرا و قضاوت‌های سطحی محافظت می‌کند و بر همین اساس در مسیر تحقق کرامت، واجد نعمت آرامش ناشی از عدم نیاز به تایید مداوم دیگران می‌شود.

به دیگر سخن، کرامت در «استقلال روانی» فرد نهفته است، چه آن که انسان با تمرکز بر روی تکامل ظرفیت‌های درونی خود ناظر به ساحت‌های مختلف علم، اخلاق و ... می‌تواند به آرامشی دست یابد که زمینه‌ساز حرکت او در مسیر سعادتمندی دنیا و آخرت تلقی می‌شود.

طبعاً در این راستا رسانه متعهد در جامعه اسلامی می بایست با الهام از سیره و سبک زندگی حضرت فاطمه(س)، «معیار ارزشمندی» را در ذهن مخاطب تغییر می‌دهد به این معنا که با روش اقناعی و استدلالی و البته بهره گیری از ظرفیت‌های هنرمندانه، کرامت را از «ظاهر» به «جوهر» منتقل ‌کند.

در عین حال باید توجه داشت که یکی از بزرگترین آسیب‌های رسانه‌ای، ایجاد تقابل میان «زیبایی اخلاقی» و «زیبایی ظاهری» است و بر همین اساس، رسانه متعهد نباید زن را میان این دو انتخاب قرار دهد، بلکه فراتر از این مباحث رسانه می‌بایست به تبیین‌کننده و در حقیقت ترویج‌کننده مفهوم «زیباییِ با وقار» یا «زیباییِ هوشمندانه» تبدیل شود، به این معنا که نشان دهد آراستگی و توجه به خود، با حیا و کرامت در تضاد نیست، بلکه بخشی از مدیریتِ شخصیت است.

به دیگر سخن رسانه باید نشان دهد که یک زن می‌تواند در عین رعایت اصول حیا و در سایه اعتمادبه‌نفس به نقش های فرهنگی و اجتماعی خود عمل کرده و در این میان، به هیچ وجه اسیر کلیشه‌های مصرف‌گرایی نشود.

سید محمدمهدی موسوی