خبرگزاری حوزه | بازدارندگی به عنوان رویکرد روانی و ذهنی مثبت در برابر سلاح هسته‌ای قرار می‌گیرد که بار روانی منفی به ذهن متبادر می‌سازد. البته باید توجه داشت که اگرچه این مفهوم از لحاظ نظری مولود بعد از جنگ جهانی دوم است اما در طول تاریخ هم جریان داشته و برقرار بوده است.
مفهوم «بازدارندگی» مفهومی جامع، معقول و مقتضای هر فرد واقع‌بین و جامعه‌ای پویا است که برای پیشبرد هدف‌های عالیه موانعی که تهدیدآمیز است را برطرف کند، یکی از موانع مهم تعارض منافع و تهدید ات دشمنانی است که چه بسا سرمایه یک قرن را نابود می‌کنند، امروزه که برجوامع بین‌المللی زر، زور و تزویر حاکم و ملت‌هایی مظلوم واقع می‌شوند مهمترین عمل مجهز شدن به قدرت سلاح روز و سلاح هسته‌ای نه برای کاربرد بلکه برای جلوگیری از تهدیدهای متجاوزان است،
ویرانی‌های جنگ جهانی اول باعث گرایش به آرمانگ‌رایی شد و نهادهایی مثل «جامعه ملل» برای جلوگیری از تجاوزهای بوجود آمد اما سرخوشی از تشکیل نهادهای بین‌المللی دیری نپایید و سرخوردگی ناشی از جنگ جهانی دوم را در پی داشت. خسارات سنگین جنگ جهانی دوم، ایده واقع‌گرایی را تقویت کرد که بر اساس آن امکان بقا در گرو قدرتمند بودن است.
برخلاف ایده‌آلیست‌ها که معتقد هستد با تنظیم معاهدات بین‌المللی و تشویق انسان‌ها و نظام‌های سیاسی با اندرزهای اخلاقی می‌توان صلح و آرامش را در جهان حاکم کرد، رئالیست‌ها بر این باورند که رهیافت ایده‌آلیستی، ذهنی و آرمانی است و با واقعیات جهان مادی منطبق نیست. بنابراین هیچ‌گاه نمی‌تواند جامه عمل بپوشد، بلکه برای رسیدن به صلح باید طبع زیاده‌خواه انسان و قدرت‌طلبی صاحبان قدرت را مدنظر داشت.
بر این اساس هنگامی می‌توان به صلح جهانی اندیشید که همه توان دفاع از خود را داشته باشند. در این وضعیت است که کسی جرأت نمی‌کند حریم دیگری را مورد تجاوز قرار دهد، زیرا از ضربه متقابل او بیم خواهد داشت. بنابراین از بعد نظری، ریشه و سرمنشأ نظریه بازدارندگی در مکتب فکری رئالیسم (واقع‌گرایی) است.
همچنین بازدارندگی یکی از موضوع‌های روابط بین‌الملل است که در حوزه‌های استراتژی و دیپلماسی کاربرد دارد. بازدارندگی را فرهنگ سیاسی آکسفورد این چنین تعریف می‌کند: «سیاست مبتنی بر تلاش برای کنترل رفتار بازیگران دیگر با استفاده از تهدید.» بنابراین بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه‌ای از اقدام‌هایی که برای پیشی‌جستن و پیشدستی از اقدام‌های خصمانه دشمن صورت می‌گیرد.
تا قبل از جنگ‌جهانی دوم در متون مربوط به روابط بین‌الملل و نظریه‌های استراتژیکی، اصطلاح بازدارندگی به چشم نمی‌خورد. این نظریه بعد از آن جنگ و به عنوان همزادی با ظهور سلاح‌های هسته‌ای پدیدار شد. بیشتر اندیشمندان معتقد هستند که ظهور سلاح‌های هسته‌ای در جهان دوقطبی عاملی برای حفظ صلح و ثبات بود زیرا وجود سلاح‌های مخرب نوعی ترس از استفاده آنها را به همراه داشت و در واقع ابرقدرت‌ها بیشتر تمایل داشتند با نشان دادن قدرت خود، دیگری را از یک حمله اتمی باز دارند. ما مسلمانان بر اساس قران و سنت مکلف به مجهز شدن به بالاترین سلاح های روز برای جلوگیری از تهدیدات دشمنان هستیم و این نص صریح قرآن کریم است ،وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ،(انفال_۶٠)
و در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو [و نفرات و ساز و برگ جنگی] و اسبان ورزیده [برای جنگ] آماده کنید تا به وسیله آنها دشمن خدا و دشمن خودتان ودشمنانی غیر ایشان را که نمی شناسید، ولی خدا آنان را می شناسد بترسانید. و هر چه در راه خدا هزینه کنید، پاداشش به طور کامل به شما داده می شود، و مورد ستم قرار نخواهید گرفت.این آیه دستور آماده باش همه جانبه‌ی مسلمانان در برابر دشمنان و تهیه هر نوع سلاح، امکانات، وسایل و شیوه‌های تبلیغی حتّی شعار و سرود را می‌دهد که رعایت این دستورات، سبب هراس کفّار از نیروی رزمی مسلمانان می‌شود.
پیامبر اکرم (ص) وقتی با خبر شد که در یمن اسلحه‌ای جدید ساخته شده، شخصی را برای تهیهی آن به یمن فرستاد.
بنابراین:
اولا مسلمانان باید آمادگی رزمی کامل، از نظر تجهیزات، نفرات و ... داشته باشند و آماده مقابله با خیانت و حمله دشمن باشند.
«وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ»ثانیا، هدف از آمادگی نظامی، حفظ مکتب و وطن مسلمانان است، نه غارت و استعمار و .... وَ أَعِدُّوا لَهُمْ ...
ثالثا، دولت باید حداکثر توان خود را برای تأمین بودجه دفاع از نظام اسلامی و ترساندن دشمنان خدا، اختصاص دهد. «مَا اسْتَطَعْتُمْ»
رابعا، تمام مسلمانان باید آماده رویارویی با توطئه‌های دشمن باشند و دوره‌های رزمی را دیده باشند. «مَا اسْتَطَعْتُمْ»
خامسا، همه جا گفت‌وگو و مذاکره کارساز و کافی نیست، گاهی هم باید توان و قدرت به میدان آید.
سادسا، در هر زمان، پیشرفته‌ترین امکانات رزمی را برای دفاع آماده کنید و از هیچ چیز فروگذاری نکنید، چه قدرت سیاسی و نظامی، چه امکانات تبلیغی و تدارکاتی. «مِنْ قُوَّةٍ» در نتیجه پیام آیه کریمه برای جلوگیری و پیشگیری و بازدارندگی دشمنان، به حسب شرایط و دخالت زمان و مکان در فقه، بر مسوولان امر ضرورت اقتضا می‌کند افزون بر سلاح های مدرن با خروج از NPT، نظر خود را معطوف به این سلاح هسته‌ای هم داشته باشند که اعتراف رییس جنگ‌طلب و قلدر آمریکایی این است اگر ایران مجهز به این سلاح بود، ایستاده سلام و احترام می‌کردم البته قدرت اول ما ایمان و اخلاص و اجتماع مردمی و اطاعت و فرمان‌برداری از ولی فقیه زمان (دام‌ظله‌العالی) به عنوان رهبر عظیم‌الشان و فرمانده کل قوا است.
حسن خرمی آرانی، مدرس سطوح عالی حوزه قم و استاد دانشگاه
نظر شما