به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، دکتر زهرا اسلامی امروز دوشنبه در پیش‌نشست همایش بین‌المللی «اربعین حسینی و رسالت نبوی» با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» در تالار گفت‌وگوی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، به ارائه مقاله‌ای با موضوع نقش اربعین در مسیر تحقق تمدن اسلامی پرداخت و اظهار کرد: پرسش اصلی این پژوهش آن است که اربعین حسینی چگونه می‌تواند به عنوان یک الگوی اجتماعی برای تحقق مؤلفه‌های جامعه مهدوی مورد توجه قرار گیرد و آیا آنچه هر سال در مسیر نجف تا کربلا مشاهده می‌شود، می‌تواند تصویری کوچک از جامعه‌ای باشد که در انتظار تحقق آن هستیم.
وی با اشاره به مفهوم انتظار در اندیشه شیعه، افزود: انتظار مهدویت، باوری صرفاً آینده‌نگرانه و منفعلانه نیست، بلکه با مفهوم «جامعه منتظر» پیوند دارد؛ جامعه‌ای که با پویایی و مسئولیت‌پذیری، خود را برای عدالت، معنویت، وحدت و کرامت انسانی آماده می‌کند.
اسلامی ادامه داد: جامعه منتظر باید جامعه‌ای مؤمن، امیدوار، کوشا، نقش‌آفرین و هدفمند باشد و انتظار به معنای تلاش برای گشودن گره‌هایی است که مانع پیشرفت جامعه می‌شوند. بنابراین جامعه مهدوی تنها تصویری از جامعه پس از ظهور نیست، بلکه الگویی است که حرکت انسان مؤمن در دوران غیبت را جهت می‌دهد.
عدالت، استغنای روحی و معنویت؛ مؤلفه‌های جامعه مهدوی
این پژوهشگر حوزه اربعین با اشاره به برخی روایات درباره ویژگی‌های جامعه عصر ظهور، گفت: از مجموعه این روایات می‌توان شاخص‌هایی همچون عدالت فراگیر، استغنای روحی، همدلی و یاری‌رسانی به دیگران و معنویت اجتماعی را استخراج کرد.
وی افزود: عدالت در جامعه مهدوی، عدالت فراگیر، جامع و مورد پذیرش عمومی است و در کنار آن، تقویت روح بی‌نیازی، از بین رفتن کینه‌ها و تبدیل معنویت و عبادت به بخشی از نظم اجتماعی از دیگر ویژگی‌های این جامعه به شمار می‌رود.
اسلامی با بیان اینکه بسیاری از این مؤلفه‌ها را می‌توان در راهپیمایی اربعین مشاهده کرد، گفت: اربعین بستری است که در آن ارزش‌هایی مانند عدالت‌خواهی، ایثار، مقاومت، همدلی و ظلم‌ستیزی در قالب یک تجربه اجتماعی گسترده به نمایش درمی‌آید.
اربعین؛ یک پدیده اجتماعی و تولیدکننده سرمایه اجتماعی
وی اربعین را فراتر از یک مناسک فردی دانست و تصریح کرد: اربعین امروز به یک پدیده اجتماعی بزرگ تبدیل شده است که انسان‌هایی با ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف را گرد هم می‌آورد.
اسلامی با اشاره به دیدگاه‌های جامعه‌شناختی درباره مناسک جمعی، اظهار کرد: مناسک جمعی از طریق تجربه مشترک، احساس تعلق و وجدان جمعی را تقویت می‌کنند و اربعین نیز با ایجاد تجربه‌ای مشترک میان میلیون‌ها زائر، زمینه‌ساز تقویت انسجام، همکاری و هویت جمعی می‌شود.
این پژوهشگر افزود: زائر اربعین با هدف دستیابی به منفعت مادی حرکت نمی‌کند، بلکه انگیزه اصلی او تقرب الهی است و همین کنش جمعی، شبکه‌ای گسترده از اعتماد، همکاری و ایثار میان زائران و میزبانان ایجاد می‌کند که می‌توان از آن به عنوان «سرمایه اجتماعی» یاد کرد.
اربعین و شکل‌گیری هویت امت اسلامی
اسلامی در ادامه با اشاره به پیوند میان اربعین و جامعه مهدوی، گفت: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این پیوند، وحدت و امت‌سازی است. در اربعین، هویت‌های قومی و ملی در چارچوب هویتی بزرگ‌تر یعنی هویت اسلامی قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: زائر ایرانی، عراقی، پاکستانی، لبنانی و دیگر ملت‌ها در این مسیر، خود را عضوی از یک امت می‌بینند و هر فرد در کنار توجه به زیارت، به دنبال خدمت به دیگری است.
اسلامی این تجربه را نوعی تمرین برای جامعه مهدوی دانست و گفت: در اربعین، هویت‌های ملی، بومی و شخصی در یک هویت یکپارچه اسلامی بازتعریف می‌شوند و انسان خود را در گستره امت اسلامی می‌بیند.
اربعین؛ کارگاه تربیت انسان منتظر
این پژوهشگر حوزه اربعین خاطرنشان کرد: اربعین را می‌توان یک کارگاه تربیتی در مقیاسی عظیم دانست که در آن انسان با مفاهیمی همچون خدمت، مواسات، برادری، معنویت و ایثار به صورت عینی مواجه می‌شود.
وی افزود: برگزاری نمازهای جماعت، کرسی‌های قرآن و برنامه‌های فرهنگی در مسیر اربعین نیز می‌تواند در تقویت معنویت اجتماعی و تربیت انسان منتظر نقش‌آفرین باشد.
اربعین؛ پیوند گفتمان مقاومت با جامعه مهدوی
اسلامی با اشاره به ارتباط موضوع اربعین و گفتمان مقاومت، اظهار کرد: یکی از عمیق‌ترین پیوندهای میان اربعین و جامعه مهدوی، فرهنگ شهادت و مقاومت است؛ فرهنگی که شهادت را پایان زندگی نمی‌داند، بلکه آن را زمینه‌ای برای بیداری و حیات اجتماعی معرفی می‌کند.
وی افزود: اربعین می‌تواند در سطح هویتی، به احیای هویت اسلامی؛ در سطح سیاسی و فرهنگی، به عنوان نماد قدرت نرم و وحدت امت؛ در سطح تمدنی، به عنوان استمرار میراث مقاومت؛ و در سطح معنوی و عملی، به عنوان تمرین خدمت، اخوت و مجاهدت مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت تبدیل زیست اربعینی به سبک زندگی
اسلامی در پایان تأکید کرد: اربعین نمونه‌ای از جامعه آرمانی مهدوی است که چند روز در سال، در یک جغرافیای مشخص و در برابر چشم جهانیان به نمایش درمی‌آید؛ اما وظیفه جامعه منتظر این است که این تجربه را از مسیر نجف تا کربلا به متن زندگی روزمره منتقل کند.
وی گفت: اگر مواسات، وحدت، معنویت، خدمت و ایستادگی تنها به ایام اربعین محدود نشود و به سبک زندگی در خانواده، دانشگاه، مسجد و جامعه تبدیل شود، می‌توان امیدوار بود که اربعین در مسیر تحقق جامعه زمینه‌ساز ظهور و تمدن اسلامی نقش مؤثرتری ایفا کند.
انتهای پیام/
نظر شما