به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی، استاد حوزه و دانشگاه و مدیر مؤسسه فتوت، شامگاه یکشنبه ۲۶ مهرماه، در سی‌وچهارمین نشست مجازی هم‌اندیشی و هم‌افزایی فعالان هیئت و کودک با عنوان کودک، مقاومت و تمدن‌سازی که به همت شبکه فعالان هیئت و کودک و جامعه ایمانی مشعر برگزار شد، به تبیین موضوع کودک مبعوث؛ رویش میدان مقاومت امروز تا قیام در تمدن نوین اسلامی پرداخت و بر ضرورت بازنگری در الگوهای تربیتی کودکان و نوجوانان تأکید کرد.
محیط‌های بزرگ، زمینه‌ساز رشد و تربیت واقعی کودکان
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به اهمیت تجربه‌های واقعی در فرایند تعلیم و تربیت، اظهار داشت: اگر بخواهیم انسان‌های بزرگی تربیت کنیم، باید آنان را در محیط‌های بزرگ قرار دهیم و با انسان‌های بزرگ محشور سازیم؛ زیرا انسان‌ها از رهگذر معاشرت و حضور در محیط‌های مختلف رشد می‌کنند.
وی افزود: در نگاه واقع‌گرایانه به تعلیم و تربیت، نباید آموزش را صرفاً به انتقال مفاهیم از طریق گفت‌وگو، کتاب و کلاس محدود کنیم؛ چراکه تجربه، نقش تعیین‌کننده‌ای در یادگیری دارد و انسان از محیط زندگی، روابط اجتماعی و موقعیت‌هایی که در آن قرار می‌گیرد، تأثیر می‌پذیرد.
استاد حوزه و دانشگاه با انتقاد از محدود شدن بخش قابل‌توجهی از فرایند تربیت به محیط‌های آموزشی بسته، تصریح کرد: گاهی ساعت‌های ارزشمند و بانشاط زندگی کودک و نوجوان را از محیط طبیعی زندگی جدا می‌کنیم و در فضایی محدود، برای آموزش و تربیت او برنامه‌ریزی می‌کنیم؛ درحالی‌که بخش مهمی از یادگیری می‌تواند در متن زندگی و از طریق مواجهه با انسان‌ها و مسائل واقعی شکل بگیرد.
وی با بیان اینکه محیط‌های آموزشی رسمی نیز می‌توانند دستاوردهای ارزشمندی داشته باشند، خاطرنشان کرد: مسئله این است که نباید الگوی مدرسه‌ای را تنها الگوی ممکن برای تعلیم و تربیت بدانیم؛ اگر هدف ما پرورش انسان‌هایی آگاه، توانمند و برخوردار از افق‌های گسترده فکری است، باید به محیط‌هایی توجه کنیم که زمینه تجربه‌های متنوع و یادگیری عمیق را فراهم می‌کنند.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی ادامه داد: ممکن است ایجاد چنین محیط‌هایی در مقیاس ملی دشوار به نظر برسد، اما دشواری اجرا نباید موجب کنار گذاشتن اصل صحیح شود.
وی افزود: هر فردی که در معرض مسائل بزرگ و متناسب با ظرفیت خود قرار می‌گیرد، امکان رشد و یادگیری بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا در چنین فضایی، افزون بر آموزش مستقیم، محیط و روابط پیرامونی نیز در تربیت او نقش دارند.
محیط تربیتی باید سرشار از معنا و آرمان‌های بزرگ باشد
وی با تأکید بر ضرورت غنی‌سازی محیط زندگی کودکان، گفت: به‌جای آنکه همواره در پی ایجاد فضاهای بسته و محدود برای تربیت باشیم، باید محیط زندگی کودک را به بستری سرشار از معنا، تجربه و فرصت یادگیری تبدیل کنیم؛ به‌گونه‌ای که کودک از جنبه‌های مختلف زندگی پیرامون خود تأثیر بپذیرد.
مدیر مؤسسه فتوت برای تبیین این موضوع، محیط تربیتی را به محلول اشباع‌شده‌ای تشبیه کرد که با قرار گرفتن یک نخ در آن، بلورهای نبات شکل می‌گیرند و توضیح داد: اگر محیط به‌اندازه کافی غنی باشد، زمینه رشد و شکل‌گیری ویژگی‌های مطلوب در کودک فراهم می‌شود؛ در چنین شرایطی، نقش مربی و معلم همچنان اهمیت دارد، اما همه مسئولیت تربیت بر دوش آموزش مستقیم و تذکرهای پی‌درپی قرار نمی‌گیرد.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر عادت دادن کودکان و نوجوانان به آرمان‌ها و آرزوهای بزرگ، اظهار داشت: باید خواسته‌ها و افق‌های فکری نسل جدید را ارتقا دهیم و زمینه‌ای فراهم کنیم که کودکان از سنین پایین با اهداف بزرگ آشنا شوند و برای دستیابی به آن‌ها انگیزه پیدا کنند.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی افزود: اگر بخواهیم همت انسان‌ها بلند شود، باید آنان را در محیط‌هایی قرار دهیم که افق‌های بلند را پیش رویشان قرار می‌دهند؛ازاین‌رو، حتی اگر در حال حاضر امکان فراهم کردن همه شرایط مطلوب وجود نداشته باشد، نباید از اصل غنی‌سازی محیط تربیتی دست بکشیم بلکه باید برای فراهم شدن تدریجی این شرایط تلاش کنیم.
میدان مقاومت؛ فرصتی برای تجربه تربیت تمدنی
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، با اشاره به شرایط کنونی جامعه ایران، بر ضرورت شناخت ظرفیت‌های تربیتی تحولات اجتماعی و حضور مردم در میدان مقاومت تأکید کرد و گفت: برای استفاده از فرصت‌های تربیتی موجود، ابتدا باید شرایط امروز را به‌درستی بشناسیم و دریابیم که چه تجربه‌هایی در حال شکل‌گیری است و چگونه می‌توان از آن‌ها در مسیر رشد کودکان و نوجوانان بهره گرفت.
وی با اشاره به توصیف رهبر شهید از شرایط کنونی ایران به‌عنوان معجزه، اظهار داشت: وقتی یک وضعیت اجتماعی واجد ظرفیت‌های بزرگ و تحول‌آفرین است، باید آن را به‌درستی درک کرد و از امکان‌های آن برای تربیت بهره برد؛ اگر این شرایط را صرفاً مجموعه‌ای از اتفاقات روزمره بدانیم، بخش مهمی از ظرفیت‌های آن برای پرورش نسل آینده نادیده گرفته می‌شود.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به گسترش نگاه تمدنی در جامعه ایران، بیان کرد: پیش از این، توجه به افق‌های دوردست و تمدنی بیشتر در میان شمار محدودی از افراد دیده می‌شد، اما امروز می‌توان نشانه‌های چنین نگاهی را در بخش‌های گسترده‌تری از جامعه مشاهده کرد؛ این تحول، فرصتی برای تقویت آرمان‌خواهی و شکل‌گیری تصویری واقعی از آینده در ذهن کودکان و نوجوانان است.
وی همچنین با اشاره به حضور مردم در صحنه‌های اجتماعی و سیاسی کشور، افزود: در تحلیل این تحولات باید به نقش مردم توجه کرد؛ بصیرت، هوشمندی، شجاعت و حضور مردم در شرایط دشوار، از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در تربیت نسل جدید مورد توجه قرار گیرد.
این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: اگر محیط اجتماعی امروز واجد چنین ظرفیت‌هایی است، باید کودکان را به‌صورت آگاهانه در معرض تجربه‌های مناسب آن قرار دهیم تا بتوانند از نزدیک با مفاهیمی مانند مسئولیت‌پذیری، مشارکت اجتماعی، آرمان‌خواهی و ایستادگی در برابر ظلم آشنا شوند.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به مفهوم بعثت در اندیشه رهبر شهید، اظهار داشت: بعثت را می‌توان با بیداری و رشد عقلانی انسان مرتبط دانست؛ در این نگاه، یکی از اهداف اساسی بعثت پیامبران، شکوفایی عقل انسان و فراهم کردن زمینه تشخیص درست از نادرست است.
وی با اشاره به ظرفیت‌های فکری و اجتماعی مردم ایران، افزود: برای درک تحولات کنونی باید با مردم گفت‌وگو کرد و سطح خواسته‌ها، تحلیل‌ها و نگاه آنان به مسائل را مورد توجه قرار داد؛ یکی از نشانه‌های رشد عقلانی، عبور از برخی ابهام‌ها و فاصله گرفتن از تصورهای نادرست درباره مسائل اساسی جامعه است.
استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه رشد عقلانی نباید صرفاً در چارچوب آموزش‌های رسمی بررسی شود، تصریح کرد: محیط‌های اجتماعی غنی می‌توانند زمینه مواجهه انسان با مسائل واقعی و تقویت قدرت تشخیص او را فراهم کنند؛ کودک نیز در چنین محیط‌هایی، متناسب با ظرفیت ادراکی خود، می‌تواند تجربه‌هایی به دست آورد که در آموزش صرفاً نظری به دست نمی‌آید.
وی خاطرنشان کرد: اگر کودکان در معرض تجربه‌های اجتماعی معنادار قرار گیرند، امکان آن فراهم می‌شود که در کنار آشنایی با مفاهیم دینی، درک عمیق‌تری از مسائل جامعه و مسئولیت‌های خود پیدا کنند؛ ازاین‌رو، باید ظرفیت تربیتی تحولات اجتماعی را جدی بگیریم و برای بهره‌برداری صحیح از آن برنامه‌ریزی کنیم.
معنویت انقلابی؛ پیوند تجربه اجتماعی با خداشناسی
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به ظرفیت معنوی حضور مردم در اجتماعات انقلابی، گفت: معنویت تنها به تجربه‌های فردی در مسجد، عبادت و مطالعه متون دینی محدود نمی‌شود؛ بلکه انسان می‌تواند در متن زندگی اجتماعی نیز تجربه‌های معنوی داشته باشد و حضور خداوند را در تصمیم‌ها، انتخاب‌ها و مسئولیت‌های خود درک کند.
وی افزود: هنگامی که انسان با وجود هزینه‌های احتمالی، در حمایت از مظلومان و مقابله با ظلم و استکبار ایستادگی می‌کند، زمینه تجربه عملی ارزش‌های دینی برای او فراهم می‌شود؛ این تجربه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری معنویت انقلابی نقش داشته باشند.
مدیر مؤسسه فتوت تأکید کرد: باید به کودکان کمک کنیم تا ارتباط میان ارزش‌های دینی و واقعیت‌های زندگی را درک کنند. در این مسیر، صرف بیان مفاهیم و ارائه توضیحات نظری کافی نیست؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که کودک بتواند مفاهیم را در رفتارها و تجربه‌های ملموس مشاهده کند.
وی با اشاره به دیدگاه شهید باهنر درباره ضرورت وارد کردن خداوند به دایره واقعیت‌های زندگی کودک، اظهار داشت: لازم است مفاهیم دینی به‌گونه‌ای برای کودکان تبیین شوند که حضور خداوند در زندگی روزمره برای آنان معنایی ملموس پیدا کند؛ برای مثال، می‌توان هنگام دریافت هدیه یا مواجهه با یک اتفاق خوشایند، با زبانی متناسب با سن کودک، او را به توجه به نعمت‌های الهی و ارتباط آن‌ها با زندگی خود دعوت کرد.
اجتماعات مردمی را به محیطی جذاب و معنادار برای کودکان تبدیل کنیم
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای حضور هدفمند کودکان در اجتماعات مردمی، اظهار داشت: باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان اجتماعات مردمی را به محیطی جذاب، خواستنی و سرشار از معنا برای کودکان تبدیل کرد؛ محیطی که در آن، کودک صرفاً تماشاگر نباشد، بلکه متناسب با سن و توانایی خود، نقش و مشارکت داشته باشد.
وی افزود: اگر کودک در یک اجتماع تنها پرچمی در دست بگیرد و پس از مدتی بدون تجربه یا نقش مشخصی آن محیط را ترک کند، بخشی از ظرفیت تربیتی آن فضا از دست می‌رود؛ در مقابل، اگر برای حضور او برنامه‌ریزی شود و فعالیت‌هایی متناسب با نیازهایش در نظر گرفته شود، می‌توان زمینه یادگیری و تأثیرگذاری بیشتری را فراهم کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: لازم است فعالان تربیتی بررسی کنند که کودکان در اجتماعات مردمی چه تجربه‌هایی به دست می‌آورند، به چه فعالیت‌هایی علاقه دارند و چه عواملی موجب جذب یا دل‌زدگی آنان می‌شود؛این بررسی باید با گفت‌وگو، مطالعه میدانی و ارزیابی روش‌های مختلف تربیتی همراه باشد.
وی تصریح کرد: مراکز علمی و مجموعه‌های فعال در حوزه تعلیم و تربیت باید این موضوع را به‌صورت جدی بررسی کنند و پیشنهادهای موجود برای مشارکت کودکان در اجتماعات را مورد ارزیابی قرار دهند؛ هدف آن است که محیطی طراحی شود که هم برای کودک جذاب باشد و هم دلالت‌های تربیتی، دینی و اجتماعی روشنی داشته باشد.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با اشاره به اهمیت استفاده از ظرفیت‌های هنری و رسانه‌ای، گفت: می‌توان از ابزارهایی مانند تصویر، کتاب‌های کوتاه و جذاب، روایت زندگی قهرمانان و معرفی شهدا برای انتقال مفاهیم به کودکان استفاده کرد؛برای مثال، انتشار کتابچه‌هایی با تصاویر مناسب و توضیحات کوتاه می‌تواند به کودک کمک کند تا درباره شخصیت‌ها، رویدادها و مفاهیم موردنظر پرسش کند و شناخت بیشتری به دست آورد.
وی افزود: معرفی زندگی شهدا، به‌ویژه شهدای زن، می‌تواند زمینه آشنایی کودکان با الگوهای قهرمانی و مسئولیت‌پذیری را فراهم کند؛ این محتواها باید متناسب با سن کودکان طراحی شوند تا ضمن ایجاد علاقه، امکان درک و ارتباط عمیق‌تر آنان با موضوع فراهم شود.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی با تأکید بر ضرورت تداوم تجربه‌های تربیتی در محیط‌های مختلف زندگی، گفت: نباید اثرگذاری اجتماعات مردمی تنها به زمان حضور در آن‌ها محدود بماند؛ بلکه باید برای انتقال تجربه‌ها و معانی این حضور به خانه و مدرسه نیز برنامه‌ریزی کرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر کودک در یک اجتماع، تجربه‌ای معنادار به دست می‌آورد، می‌توان با استفاده از ابزارهای ساده و متناسب با سن او، زمینه بازخوانی و تثبیت آن تجربه را در محیط خانه فراهم کرد؛ همچنین مدارس می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تربیتی این تجربه‌ها، فضای آموزشی خود را به محیطی زنده‌تر و مرتبط‌تر با واقعیت‌های اجتماعی تبدیل کنند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت تقویت حس تعلق اجتماعی در کودکان، اظهار داشت: یکی از موضوعات مهم در تربیت نسل جدید، ایجاد ارتباط میان کودک و جامعه‌ای است که در آن زندگی می‌کند؛ این ارتباط باید متناسب با سن کودک شکل بگیرد و از طریق تجربه‌های ملموس، روایت‌ها و فعالیت‌های مشارکتی تقویت شود.
وی افزود: در طراحی این فعالیت‌ها باید به تفاوت‌های سنی و توانایی‌های کودکان توجه کرد؛ زیرا انتقال برخی مفاهیم به کودکان خردسال به روش‌هایی متفاوت از نوجوانان نیاز دارد. برای نمونه، می‌توان برای کودکان کم‌سن‌تر از تصاویر، داستان‌ها و تجربه‌های ساده استفاده کرد و در سنین بالاتر، زمینه تحلیل و گفت‌وگو درباره مسائل اجتماعی را فراهم آورد.
حجت الاسلام والمسلمین فلاح شیروانی تأکید کرد: اگر می‌خواهیم کودکان و نوجوانان در مسیر تربیت تمدنی رشد کنند، باید از ظرفیت‌های محیط‌های اجتماعی، اجتماعات مردمی و تجربه‌های واقعی زندگی بهره بگیریم و در کنار آموزش‌های رسمی، برای طراحی محیط‌های تربیتی جذاب و معنادار برنامه‌ریزی کنیم.
وی در پایان یادآور شد: این مسیر به همفکری فعالان هیئت و کودک، مراکز علمی و مجموعه‌های تربیتی نیاز دارد تا تجربه‌های اجتماعی به فرصتی پایدار برای رشد عقلانی، معنوی و اجتماعی نسل آینده تبدیل شود.
انتهای پیام/
نظر شما