به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حسین اکبری، عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، امروز چهارشنبه ۲۰ آبانماه، در سلسله نشستهای تخصصی آیینه نجابت با موضوع زیست عفیفانه و خانواده در افق تمدن اسلامی که در اتاق جلسات فاطمیون بابالهادی حرم مطهر رضوی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت شناخت علمی و همهجانبه مسائل اجتماعی اظهار داشت: حجاب و عفاف از جمله پدیدههای پیچیده اجتماعی هستند که پیش از ورود به عرصه سیاستگذاری و ارائه راهکار، باید ابعاد و عوامل مؤثر بر شکلگیری آنها بهدرستی شناخته شود.
وی با بیان اینکه فهم مسئله، خود بخشی از فرایند حل مسائل پیچیده اجتماعی است، افزود: در مواجهه با موضوع عفاف و حجاب، مفاهیم و برداشتهای متفاوتی مطرح میشود و حتی ممکن است افراد حاضر در یک جمع نیز درک یکسانی از این مفاهیم نداشته باشند؛ ازاینرو، شناخت دقیق مفاهیم و ابعاد مختلف این مسئله اهمیت اساسی دارد.
اکبری با اشاره به اینکه تهاجم فرهنگی و تأثیرگذاری جریانهای غربی از عوامل مؤثر بر تحولات فرهنگی جامعه است، تصریح کرد: نباید تمام مسئله را صرفاً به عوامل بیرونی و تهدیدهای خارجی محدود کرد؛ زیرا تحولات سبک زندگی، تغییرات فرهنگی، شرایط اجتماعی و عملکرد نهادهای داخلی نیز در شکلگیری وضعیت موجود نقش دارند.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به مطالعات انجامشده در این زمینه در دانشگاه فردوسی گفت: در این پژوهش، دیدگاههای حدود ۲۳ تا ۲۴ نفر از اعضای هیئت علمی و صاحبنظران دغدغهمند این حوزه بررسی شد تا ابعاد مسئله و عوامل مؤثر بر وضعیت کنونی عفاف و حجاب از منظرهای مختلف شناسایی شود.
وی با بیان اینکه حجاب و عفاف ماهیتی چندبعدی و پیچیده دارند، افزود: این موضوعات تحت تأثیر کنشگران مختلف، زمینههای اجتماعی و تحولات فرهنگی قرار میگیرند و نمیتوان آنها را جدا از مجموعه تحولات سبک زندگی تحلیل کرد.
اکبری با اشاره به تغییرات گسترده سبک زندگی در پنج دهه اخیر اظهار داشت: سبک زندگی مجموعهای فرهنگی است که اجزای مختلف آن با یکدیگر ارتباط دارند. تغییر در پوشش، خوراک، اشتغال، تفکر و تعاملات اجتماعی، بر سایر اجزای این مجموعه نیز تأثیر میگذارد؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت که سبک زندگی جامعه دستخوش تغییرات گسترده شود، اما یکی از اجزای آن بدون تغییر باقی بماند.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی عوامل شکلدهنده وضعیت موجود عفاف و حجاب ادامه داد: در این پژوهش، ۵۱۷ مطالعه انجامشده در ایران در حوزه حجاب و عفاف مورد بررسی قرار گرفت که بیش از ۵۰ درصد آنها مطالعات مفهومی و نظری با محوریت مباحث فقهی، حقوقی، فلسفی، آموزشی و تربیتی بود و حدود ۱۹۰ مطالعه نیز ماهیت تجربی داشت.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد با انتقاد از کمبود مطالعات تجربی جامع در این حوزه خاطرنشان کرد: با وجود اهمیت و گستردگی مسئله عفاف و حجاب در کشور، تعداد مطالعات تجربی عمیق و قابل اتکا در این زمینه بسیار محدود است و حتی میتوان گفت شمار پژوهشهای جامع و دقیق از تعداد انگشتان یک دست نیز کمتر است.
وی با اشاره به روند زمانی انتشار این مطالعات گفت: از مجموع پژوهشهای بررسیشده، ۹۸ مطالعه مربوط به سالهای پیش از ۱۳۸۹، ۹۰ مطالعه مربوط به سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ و ۲۱۴ مطالعه مربوط به سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ بوده است که افزایش تولیدات علمی در سالهای اخیر، نشاندهنده تبدیلشدن این موضوع به یکی از مسائل کانونی جامعه است.
اکبری با اشاره به غلبه نگاه زنانه در بخش زیادی از پژوهشهای انجامشده افزود: در مطالعات بررسیشده، مردان کمتر بهعنوان جامعه آماری مورد توجه قرار گرفتهاند و تمرکز اصلی پژوهشها بر زنان، دانشجویان دختر و دانشآموزان دختر بوده است؛ درحالیکه مسئله عفاف و حجاب به کل جامعه مربوط میشود و باید با نگاهی فراگیر مورد بررسی قرار گیرد.
وی با تشریح نتایج نشستهای تخصصی برگزارشده با اعضای هیئت علمی دانشگاه فردوسی اظهار داشت: در جریان دو جلسه گفتوگو و بررسی تخصصی، ۱۰۳ عامل مؤثر بر وضعیت کنونی حجاب و عفاف شناسایی شد که با افزودن عوامل استخراجشده از مطالعات علمی و حذف موارد همپوشان، این تعداد به ۱۰۵ عامل رسید.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: این عوامل در سطوح مختلفی از عرصههای بینالمللی و جهانی تا خانواده و باورهای فردی قرار دارند و نشان میدهند که با پدیدهای چندلایه و پیچیده مواجه هستیم.
وی با بیان اینکه ۶۰ نفر از اعضای هیئت علمی و کنشگران فعال این حوزه، عوامل شناساییشده را اولویتبندی کردند، گفت: میانگین اهمیت تمامی ۱۰۵ عامل بالاتر از عدد سه، بهعنوان نقطه میانه مقیاس ارزیابی، قرار گرفت که نشاندهنده اهمیت مجموعه این عوامل از دیدگاه مشارکتکنندگان در پژوهش است.
اکبری افزود: افزایش نفوذ رسانههای خارجی، تضعیف باورها و کاهش التزام به پوشش از جمله عوامل دارای اولویت بالاتر بودند؛ اما نکته مهم این است که این عوامل بهصورت منفرد عمل نمیکنند، بلکه در قالب شبکهای از روابط متقابل بر یکدیگر تأثیر میگذارند.
وی با تشریح این رویکرد سیستمی اظهار داشت: برای مثال، شرایط اقتصادی بر مسائل اجتماعی، وضعیت بازار و حتی انتخابهای مرتبط با پوشش تأثیر میگذارد؛ بنابراین نمیتوان هر عامل را بهصورت جداگانه بررسی کرد و انتظار داشت با مداخله در یک بخش، کل مسئله برطرف شود.
خانواده و جامعهپذیری؛ از پیشرانهای اصلی تحولات عفاف و حجاب
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر نقش عوامل ساختاری در شکلگیری وضعیت موجود تصریح کرد: در تحلیل ساختاری انجامشده، تضعیف باورهای دینی و هویت دینی، ضعف انتقال ارزشها و مفاهیم میان نسلها و اختلال در فرایند جامعهپذیری از جمله پیشرانهای اصلی این تحولات شناسایی شدند.
وی با اشاره به جایگاه خانواده در این میان گفت: خانواده یکی از کانونهای اصلی تأثیرگذار بر شکلگیری باورها و رفتارهای اجتماعی است؛ اما این نهاد در سالهای اخیر با مشکلات و چالشهای متعددی مواجه شده است و نمیتوان از نقش آن در تحولات فرهنگی جامعه غفلت کرد.
اکبری با بیان اینکه فرایند جامعهپذیری در خانواده، مدرسه و رسانه شکل میگیرد، افزود: باید سهم عوامل مختلف از جمله مشکلات اقتصادی، تحریمها، نظام آموزشی، آموزشوپرورش و رسانه ملی در تضعیف این فرایند بهدرستی بررسی شود.
وی با اشاره به یافتههای یک مطالعه درباره میزان استفاده نوجوانان دختر از رسانه ملی اظهار داشت: بر اساس نتایج این مطالعه، ۵۱ درصد از دختران دوره دوم متوسطه اعلام کردهاند که اصلاً تلویزیون تماشا نمیکنند و تنها ۱۱ درصد بیش از دو ساعت در روز از برنامههای صداوسیما استفاده میکنند.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: این آمار نشان میدهد که رسانه ملی در برقراری ارتباط مؤثر با بخش قابل توجهی از نسل نوجوان با چالش مواجه است و باید درباره تناسب محتوای رسانهای با نیازها، علایق و سبک زندگی نسل جدید بازنگری جدی صورت گیرد.
وی با تأکید بر اینکه جریانهای فرهنگی غربی با برنامهریزی و سرمایهگذاری در حال فعالیت هستند، خاطرنشان کرد: در کنار شناخت و تحلیل فعالیتهای بیرونی، باید عملکرد نهادهای داخلی در حوزه خانواده، رسانه، آموزش و حکمرانی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و مشخص شود که برای مواجهه با این تحولات چه اقدامات مؤثری انجام شده است.
واگرایی تنظیمی؛ یکی از چالشهای مدیریت رفتارهای اجتماعی
اکبری در ادامه با اشاره به سه محور اصلی استخراجشده از این پژوهش اظهار داشت: یکی از تحولات مهم در وضعیت کنونی جامعه، واگرایی تنظیمی است؛ به این معنا که رفتارهای اجتماعی از سه مسیر تنظیم درونی، تنظیم اجتماعی و تنظیم نهادی و قانونی تحت تأثیر قرار میگیرند.
وی افزود: تنظیم درونی به باورها و ارزشهای فردی مربوط است، تنظیم اجتماعی از طریق خانواده، مدرسه و رسانه شکل میگیرد و تنظیم نهادی و قانونی نیز از سوی حاکمیت اعمال میشود. هنگامی که این سه سطح با یکدیگر همگرا باشند، زمینه برای شکلگیری و تثبیت رفتارهای مطلوب اجتماعی فراهم میشود.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: در شرایط کنونی، سبک زندگی و ویژگیهای فردی جامعه دستخوش تغییرات گستردهای شده و خانواده، مدرسه و رسانه نیز با چالشهایی مواجه هستند؛ درحالیکه نظام حکمرانی و قوانین نتوانستهاند متناسب با تحولات جدید اجتماعی و فرهنگی بهروزرسانی شوند.
وی تأکید کرد: در نتیجه این وضعیت، میان تنظیم درونی افراد، تنظیم اجتماعی و تنظیم نهادی و قانونی نوعی واگرایی شکل گرفته است که شناخت آن برای تحلیل وضعیت موجود و طراحی سیاستهای مؤثر در حوزه عفاف و حجاب ضرورت دارد.
انتهای پیام/
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه فردوسی مشهد؛
خانواده و جامعهپذیری، از پیشرانهای اصلی تحولات عفاف و حجاب هستند
حوزه/ اکبری، با تأکید بر نقش محوری خانواده در شکلگیری باورها و رفتارهای فرهنگی، اظهار داشت: تضعیف باورهای دینی، ضعف انتقال بیننسلی ارزشها و اختلال در فرایند جامعهپذیری، از پیشرانهای اصلی تحولات عفاف و حجاب در جامعه هستند.











نظر شما