دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۱۹:۴۰
«کتابخانه متون کهن فارسی»؛ دریچه‌ای تازه به هزار سال زبان فارسی است

حوزه/ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: اینکه می‌توانیم بخشی از مجموعه آثار زبان فارسی را در قالب بیش از هزار عنوان در اختیار داشته باشیم، اتفاقی ارزشمند است و عملاً فرصت تازه‌ای را برای مطالعات زبان فارسی فراهم می‌کند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی امروز دوشنبه ۲۵ آبان ماه هم‌زمان با سومین روز از هفته کتاب در آئین رونمایی از نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» به عنوان جدیدترین محصول فناورانه مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی(مرکز نور) که در سالن غدیر ساختمان بهارستان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد، اظهارکرد: انسان به زبان فارسی مباهات می‌کند از این جهت که دیرینه‌ای طولانی و تاریخی گسترده دارد؛ زبان فارسی پیش از اسلام، در قالب فارسی باستان و میانه و پس از اسلام نیز در شکل فارسی معاصر تداوم یافته است.

وی افزود: اینکه ما هنوز می‌توانیم بخشی از این مجموعه محصولات زبان فارسی را در قالب بیش از هزار عنوان در اختیار داشته باشیم، اتفاقی ارزشمند است و عملاً فرصت تازه‌ای را برای مطالعات زبان فارسی فراهم می‌کند.

صالحی تصریح ‌کرد: این مجموعه شامل ۷۲ میلیون واژه و در شکل ترکیبی، ۱۵۰ میلیون واژه است که لحاظ شده و از منظرهای مختلف این اثر قابل استفاده است.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: یک بخش از اهمیت این مجموعه نگاه به گذشته یعنی توصیف و ارزیابی آن است و از این جهت، می‌تواند اهمیت داشته باشد که مروری بر زبان فارسی از قرن سوم و چهارم تا قرن دهم داشته باشیم.

وی ادامه داد: این مرور می‌تواند از زوایای مختلفی صورت بگیرد که یکی از این زاویه‌ها «تغییرات زبان فارسی» است؛ زبان، موجودی زنده است و اینکه چه تغییراتی از لحاظ لفظی، املایی، نحوی و ... پیدا کرده، اهمیت خاص خود را دارد. صالحی تصریح‌کرد: کاری که انجام شده است فرصتی برای مطالعات زبان‌شناختی خاص در حوزه زبان فارسی، در زبان عمومیِ زبان فارسی و زبانِ تخصصیِ زبان فارسی ایجاد می‌کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: در حوزه زبان عمومی، مطالعاتی انجام‌شده است درباره وام‌گیری زبان فارسی از زبان‌های دیگر برای مثال، اینکه چه میزان از زبان عربی وام گرفته‌ایم.

وی افزود: در برخی آثار فارسی مانند شاهنامه ارقام کمتری در این زمینه مطرح است و در برخی آثار دیگر، میزان این تأثیر بیشتر است اما اینکه هر مؤلف، در هر قرن و در هر موضوع چه میزان از زبان عربی استفاده کرده موضوعی قابل بررسی است.

صالحی با تاکید بر اینکه غیر از زبان عربی، زبان‌های دیگری نیز در تماس با زبان فارسی قرار گرفته‌اند؛ از جمله زبان ترکی، مغولی و سُغدی، تصریح‌کرد: مطالعاتی در این زمینه داشته‌ایم به عنوان مثال کار ارزشمندی درباره تأثیر زبان سُغدی بر متون کهن فارسی انجام شد و فرهنگستان نیز آن را منتشر کرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: البته این پژوهش‌ها عمدتاً مبتنی بر مطالعات و کاوش‌های کتابخانه‌ای بوده‌اند اما نرم‌افزار «کتابخانه متون کهن فارسی» کمک می‌کند تا مبادلات زبانی خود را با زبان‌های مختلف ارزیابی کنیم.

صالحی تصریح‌کرد: با این حال، میزان اتکاپذیری این نوع مطالعات، به دلیل اینکه بیشتر کتابخانه‌ای بودند و امکان تطبیق و مقایسه محدودی داشتند تا حدی مشخص بود اما چنین مجموعه‌هایی فرصت می‌دهند که به مبادلات زبانی توجه بیشتری داشته باشیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: کاملاً روشن است که تغییرات زبانی، بخشی عوامل درونی و بخشی عوامل بیرونی دارند و یکی از عوامل بیرونی، تماس‌ها و ارتباطات زبانی است.

وزیر فرهنگ افزود: عملاً از این طریق می‌توانیم گذشته زبان فارسی و شناسنامه آن را بهتر بشناسیم و سپس درباره عوامل تغییر آن فکر کنیم که طبیعتاً این مجموعه زمینه‌ساز مطالعات و پژوهش‌های پسینی نیز خواهد بود.

صالحی با بیان اینکه این مجموعه در حوزه زبان‌هایِ تخصصیِ زبان فارسی اهمیت دارد، تصریح‌کرد: به تدریج زبان فارسی در علوم تجربی نیز جایگاه خود را پیدا می‌کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: می‌توان این روند را دنبال کرد و دید که زبان تخصصی فارسی چگونه به‌مرور در قرن‌های بعدی در حوزه زبان عمومی و تخصصی ارتقا پیدا می‌کند.

وی افزود: یکی از حوزه‌های اثرگذارِ این مجموعه، بررسی تغییرات زبانی است بخش قابل توجهی از این فرصت‌سازی به این موضوع مربوط می‌شود که زبان فارسی (از لحاظ واژگانی) زبانی ترکیبی است و قدرت آن نیز تا حد زیادی از همین ترکیب‌های واژگانی ناشی شده است.

صالحی تصریح‌کرد: اینکه زبان فارسی در گذشته چگونه با استفاده از این ترکیب‌ها پیش رفته، موضوع مهمی است؛ این نرم‌افزار می‌تواند واژگان قبلی را در کنار چند واژه و واژگان بعدی را نیز در کنار چند واژه تشخیص دهد و نکاتی از این قبیل را در اختیار پژوهشگران قرار دهد. وی افزود: این مجموعه فرصت جدیدی ایجاد کرده است و می‌تواند کمک کند تا گذشته زبان فارسی را بهتر، مطمئن‌تر و با اطمینان بیشتری بشناسیم، کمتر از حدس و گمان استفاده کنیم به دست آوریم.

وی تصریح‌کرد: فراتر از کارکرد نخست، این مجموعه می‌تواند فرصت‌سازی جدیدی برای آینده زبان فارسی نیز داشته باشد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درپایان خاطرنشان کرد: ان‌شاءالله نسخه‌های جدید این نرم‌افزار توسعه پیدا کند و در مراحل بعد، آثار و منابع قرن دهم به بعد نیز به آن افزوده شود.

گفتنی است، این نرم‌افزار از سوی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در راستای توسعه پژوهش‌های دیجیتال در حوزه زبان و ادبیات فارسی تولید شده است.

«کتابخانه متون کهن فارسی» مجموعه‌ای شامل بیش از هزار عنوان کتاب و رساله از میراث مکتوب زبان فارسی تا قرن دهم را در اختیار پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار می‌دهد. سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha