به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، ابوالفضل حسنآبادی، رئیس مرکز ترجمان معارف اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، روز دوشنبه ۲۵ آبانماه در نشست علمی بزرگداشت علامه طباطبایی و میراث علمی ایشان که در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد،به موضوع از مکتب تا تاریخنگاری؛ نقش نامههای تاریخی در شناخت علما با مطالعه موردی علامه طباطبایی، بر ضرورت توجه پژوهشگران به مکاتبات شخصی و علمی علما بهعنوان منابع مهم تاریخنگاری تأکید کرد.
وی با بیان اینکه نامههای تاریخی از منابع ارزشمند برای شناخت تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی هستند، اظهار داشت: در مطالعات تاریخی، نامههای سیاسی بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اما نامههای شخصی، دوستانه، علمی و مکاتبات میان علما کمتر بررسی شدهاند؛ در حالی که این نامهها اطلاعات گستردهای درباره زندگی فردی، روابط اجتماعی و تعاملات علمی شخصیتها در اختیار پژوهشگران قرار میدهند.
رئیس مرکز ترجمان معارف اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی افزود: برای بررسی تاریخی یک نامه، تنها محتوای آن اهمیت ندارد، بلکه شناخت نویسنده، مخاطب، زمان و مکان نگارش و شرایط شکلگیری مکاتبه نیز ضروری است؛ زیرا مجموعه این اطلاعات میتواند زمینه تحلیل دقیقتر روابط و مناسبات اجتماعی و علمی افراد را فراهم کند.
حسنآبادی با اشاره به خلأ پژوهشی در بررسی مکاتبات علما، تصریح کرد: بخش عمده فعالیتهای انجامشده در این زمینه به گردآوری و انتشار نامهها محدود بوده و کمتر به تحلیل محتوایی آنها، بهویژه از منظر ارتباطات و تعاملات میان علما، پرداخته شده است.
وی با بیان اینکه نامهها ظرفیت بررسی ابعاد مختلف زندگی شخصیتهای علمی و دینی را دارند، گفت: از طریق این مکاتبات میتوان به موضوعاتی همچون روابط فردی و خانوادگی، فعالیتهای روزمره، مناسبات علمی و آموزشی، ارتباطات فرهنگی، مسائل اقتصادی، ویژگیهای اخلاقی و روحیات افراد دست یافت.
وی ادامه داد: نامههای علما همچنین امکان شناخت استادان، شاگردان، شبکه ارتباطات علمی، مباحث مطرح در حوزههای علمیه و چگونگی تعامل شخصیتهای علمی با یکدیگر را فراهم میکنند؛ موضوعاتی که ممکن است در آثار علمی و تألیفات رسمی آنان بازتاب نیافته باشد.
این پژوهشگر تاریخ در ادامه به بررسی مکاتبات علامه طباطبایی پرداخت و اظهار کرد: نامههای باقیمانده از علامه، افزون بر ارزش علمی، از نظر شناخت زندگی شخصی، روابط دوستانه، ارتباطات علمی و منش اخلاقی ایشان اهمیت دارند و میتوانند ابعادی از شخصیت این عالم برجسته را روشن کنند که در آثار علمی ایشان کمتر دیده میشود.
وی با اشاره به نامه علامه طباطبایی به جوانی ۲۲ ساله که برای دریافت راهنمایی درباره زندگی معنوی از ایشان درخواست دستورالعمل کرده بود، افزود: پاسخ علامه به این جوان، صرفاً توصیههای کلی اخلاقی نیست، بلکه برنامهای عملی برای زندگی روزمره و حرکت در مسیر معنوی ارائه میدهد.
حسنآبادی با اشاره به تاریخ نگارش این نامه در سال ۱۳۵۵، بیان کرد: این مکاتبه نشاندهنده توجه علامه به نسل جوان و تلاش ایشان برای ارائه راهکارهای عملی در زندگی معنوی است؛ نکته قابل توجه آن است که علامه پس از پاسخگویی، در مکاتبه دیگری نیز موضوع را پیگیری کرده و از میزان تأثیرگذاری توصیههای خود جویا شده است.
وی این پیگیری را از نکات قابل تأمل در شناخت شخصیت علامه دانست و گفت: این نامه علاوه بر نشان دادن تواضع و توجه ایشان به مخاطبان، بیانگر دغدغهمندی اجتماعی و اهمیت ارتباط مستقیم با نسل جوان است.
رئیس مرکز ترجمان معارف اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در ادامه به یکی دیگر از مکاتبات علامه طباطبایی درباره پیگیری امور چاپ و انتشار آثار در لبنان اشاره کرد و اظهار داشت: این نامه نشان میدهد که توجه علامه تنها به فعالیتهای علمی و آموزشی در حوزه محدود نبوده، بلکه ایشان نسبت به نشر آثار و گسترش ارتباطات علمی و فرهنگی در خارج از کشور نیز دغدغه داشتهاند.
وی افزود: بررسی چنین مکاتباتی میتواند نقش و میزان مشارکت علما در فعالیتهای فرهنگی و نشر معارف اسلامی را روشن کند و شناخت جامعتری از فعالیتهای اجتماعی آنان به دست دهد.
مکاتبات علمی، نشاندهنده صراحت و روشمندی علامه طباطبایی است
حسنآبادی با اشاره به نامههای علمی علامه طباطبایی درباره ملاصدرا، خاطرنشان کرد: این مکاتبات از منظر شناخت تعاملات علمی و تبادل دیدگاهها میان اندیشمندان اهمیت دارند و بررسی آنها در بستر تاریخی خود میتواند شیوه ارتباط علمی و گفتوگوی فکری میان علما را روشن کند.
وی با تأکید بر اینکه نامههای علامه تنها بیانگر روابط دوستانه و شخصی ایشان نیست، گفت: در این مکاتبات میتوان صراحت علمی و دقت نظر ایشان را نیز مشاهده کرد. علامه در ارتباطات شخصی و اجتماعی با تواضع رفتار میکرد، اما در مباحث علمی و دینی با دقت و استدلال دیدگاههای خود را مطرح میساخت.
این پژوهشگر تاریخ همچنین به برخی نامههای تفصیلی علامه در زمینه مباحث قرآنی و تفسیری اشاره کرد و افزود: در این نامهها، دقت روششناختی علامه در بررسی آیات و توجه به معنای دقیق آنها قابل مشاهده است؛ از این رو، مکاتبات ایشان میتواند منبعی برای شناخت روش علمی و شیوه استدلال این مفسر و اندیشمند برجسته باشد.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت عبور از مرحله گردآوری و انتشار نامههای علما و ورود به عرصه تحلیل تاریخی آنها، اظهار داشت: بررسی مکاتبات شخصیتهای علمی و دینی میتواند بخش مهمی از خلأهای پژوهشی در شناخت زندگی، اندیشه، روابط اجتماعی و شبکه ارتباطات علمی آنان را برطرف کند.
حسنآبادی ابراز امیدواری کرد: طرح این موضوع زمینه انجام پژوهشهای بیشتر درباره نامههای تاریخی علما را فراهم کند تا از این میراث مکتوب، برای شناخت دقیقتر ابعاد علمی، فرهنگی و اجتماعی شخصیتهای برجسته دینی بهره گرفته شود.
انتهای پیام/











نظر شما