سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۰۸:۰۹
علامه طباطبایی با تحلیل واژه ولایت، مبنای قرآنی امامت حضرت علی(ع) را تبیین می‌کند

حوزه/ حجت‌الاسلام‌والمسلمین نوری کوهبنانی با تشریح دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر آیه ۵۵ سوره مائده، اظهار کرد: علامه با تحلیل لغوی واژه ولایت و بررسی قرائن سیاقی و روایی، ولایت را به معنای سرپرستی و حق تصرف در امور دانسته و بر همین اساس، مبنای قرآنی امامت حضرت علی(ع) را تبیین کرده است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدرضا نوری کوهبنانی، مدیر گروه قرآن بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، روز دوشنبه ۲۵ آبان‌ماه در نشست علمی بزرگداشت علامه طباطبایی و میراث علمی ایشان که در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، به تبیین مبانی و روش تفسیری علامه طباطبایی در بررسی آیه ولایت و اثبات امامت پرداخت.

وی با اشاره به گستردگی مباحث علامه طباطبایی درباره امامت در تفسیر المیزان، اظهار کرد: بررسی آیه ولایت در تفسیر علامه حدود ۲۰ صفحه را به خود اختصاص داده است و برای فهم دقیق استدلال‌های ایشان، ابتدا باید با برخی مبانی و مقدمات ضروری در دانش تفسیر آشنا شد.

مدیر گروه قرآن بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، آشنایی با علوم ادبی را از مقدمات ضروری تفسیر قرآن دانست و افزود: شناخت علم صرف و نحو برای فهم درست واژگان و ساختار جملات قرآنی اهمیت اساسی دارد؛ زیرا بدون شناخت ریشه و ساختار کلمات، دستیابی به معنای دقیق آنها امکان‌پذیر نیست.

حجت الاسلام والمسلمین نوری کوهبنانی ادامه داد: علم صرف به مفسر کمک می‌کند ریشه و ساختار اصلی واژگان را تشخیص دهد و علم نحو نیز با مشخص کردن جایگاه کلمات در جمله، مانند مبتدا، خبر، فاعل و مفعول، در تعیین معنای صحیح آیات نقش دارد؛ چراکه تغییر جایگاه و نقش دستوری یک واژه می‌تواند معنای آن را تغییر دهد.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به قرائن در فرایند تفسیر قرآن، بیان کرد: مفسر باید قرائن متصل و منفصل را در فهم آیات مورد توجه قرار دهد؛در این میان، سیاق از مهم‌ترین قرائن تفسیری است که علامه طباطبایی توجه ویژه‌ای به آن داشته و بیش از دو هزار بار از این مفهوم در تفسیر المیزان استفاده کرده است.

این پژوهشگرحوزوی با اشاره به انواع سیاق شامل سیاق کلمات، جملات و آیات، تصریح کرد: توجه به ارتباط واژگان با یکدیگر و جایگاه آنها در جمله و همچنین ارتباط آیات با یکدیگر، در تشخیص معنای موردنظر قرآن اهمیت دارد و نمی‌توان واژگان را بدون توجه به بافت و پیوستگی کلام معنا کرد.

وی همچنین با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی درباره شأن نزول آیات، گفت: علامه شناخت اسباب نزول را در فهم آیات و تشخیص مصادیق و موارد آنها مؤثر می‌داند، اما معتقد است فهم قرآن به آگاهی از اسباب نزول محدود نیست و نمی‌توان آن را شرط ضروری برای فهم همه آیات دانست.

علامه طباطبایی در نقد دیدگاه مخالفان، اصول علمی و اخلاق پژوهش را رعایت می‌کند

حجت الاسلام والمسلمین نوری کوهبنانی با اشاره به روش علامه طباطبایی در بررسی آیه ۵۵ سوره مائده، اظهار کرد: علامه ابتدا دیدگاه و استدلال‌های مخالفان را بدون تحریف و سوگیری مطرح می‌کند و سپس با استدلال علمی به نقد آنها می‌پردازد؛ روشی که نشان‌دهنده رعایت انصاف علمی و پرهیز از اهانت به دیدگاه مخالف است.

وی افزود: این شیوه از ویژگی‌های ارزشمند روش علمی علامه است؛ زیرا پژوهشگر باید ابتدا دیدگاه طرف مقابل را دقیق و منصفانه تبیین کند و سپس با استدلال و استناد، نقاط قوت و ضعف آن را بررسی کند.

مدیر گروه قرآن بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تشریح لایه‌های استدلالی علامه در تفسیر آیه ولایت، گفت: علامه در این بحث از سه محور اصلی بهره می‌گیرد؛ نخست بررسی لغوی واژه ولایت، دوم تحلیل ساختار و متن آیه و سوم استفاده از شواهد روایی و گزارش‌های شأن نزول به‌عنوان قرائن تفسیری.

وی با اشاره به نقد علامه بر دیدگاه راغب اصفهانی درباره معنای واژه ولایت، اظهار کرد: راغب اصفهانی ولایت را نوعی قرب بدون واسطه می‌داند و کاربردهای آن را در دوستی، یاری، نزدیکی مکانی و اعتقادی بررسی می‌کند؛ اما علامه طباطبایی این معنا را برای تفسیر آیه ولایت کافی نمی‌داند.

حجت الاسلام والمسلمین نوری کوهبنانی ادامه داد: از نظر علامه، ولایت نوعی قرب است که با حق تصرف، سرپرستی و تدبیر امور همراه باشد؛ ایشان معتقد است برای دستیابی به معنای دقیق واژگان باید ابتدا به کاربردهای محسوس و اولیه آنها توجه کرد و سپس به کاربردهای معنوی و غیرمحسوس رسید.

وی با بیان اینکه این برداشت از ولایت، جامعیت معنایی بیشتری دارد، افزود: چنین معنایی می‌تواند ولایت خداوند بر بندگان، ولایت پیامبر(ص)، ولایت امامان، سرپرستی پدر بر فرزند و همچنین ولایت در امور اجتماعی را دربرگیرد؛ البته مرتبه ولایت در هر یک از این موارد متفاوت است و ولایت پیامبر و اهل‌بیت(ع) در امتداد ولایت الهی قرار دارد.

این پژوهشگرحوزوی با اشاره به استدلال‌های علامه درباره واژه‌های به‌کاررفته در آیه ولایت، بیان کرد: یکی از نکات مهم در تحلیل علامه، توجه به واژه انما است که در ادبیات عرب بر حصر و انحصار دلالت دارد؛ بنابراین، این واژه نشان می‌دهد ولایت مورد اشاره در آیه به گروهی نامحدود تعلق ندارد، بلکه ناظر به مصادیق مشخصی است.

وی افزود: علامه همچنین بر کاربرد واژه ولی به‌صورت مفرد تأکید می‌کند و آن را در کنار ساختار انحصاری آیه مورد توجه قرار می‌دهد؛ از این رو، نمی‌توان بدون توجه به این قرائن، معنای آیه را به دوستی و یاری عمومی مؤمنان نسبت داد.

حجت الاسلام والمسلمین نوری کوهبنانی با اشاره به استدلال برخی مفسران اهل سنت درباره استفاده از صیغه جمع در عبارت الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکاة وهم راکعون، گفت: علامه در پاسخ به این استدلال، شواهد متعددی از آیات قرآن ارائه می‌کند که در آنها صیغه جمع برای اشاره به یک فرد به کار رفته است؛ بنابراین، صرف استفاده از صیغه جمع، مانع از انطباق آیه بر یک مصداق مشخص نیست.

وی با اشاره به بحث معنای زکات در این آیه، خاطرنشان کرد: علامه با توجه به شرایط تاریخی و کاربردهای واژگانی، یادآور می‌شود که نباید معنای زکات را صرفاً به مفهوم متداول امروزی آن محدود کرد، بلکه این واژه در برخی کاربردها می‌تواند به معنای صدقه و انفاق نیز باشد.

علامه طباطبایی، آیه ولایت را در چارچوب نظام امامت تفسیر می‌کند

مدیر گروه قرآن بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به بررسی سیاق آیات سوره مائده در تفسیر المیزان، اظهار کرد: علامه با توجه به مجموعه آیات این سوره، موضوع ولایت و امامت را در چارچوب عهد و پیمان الهی بررسی می‌کند و آن را از مهم‌ترین میثاق‌های خداوند با امت اسلامی می‌داند.

وی افزود: علامه با پیوند دادن آیه ولایت به آیات دیگری از قرآن، از جمله آیه ۱۲۴ سوره بقره درباره امامت حضرت ابراهیم(ع)، بر جایگاه عهد الهی در مسئله امامت تأکید می‌کند و وفاداری به این عهد را در حفظ و استمرار شریعت اسلامی مؤثر می‌داند.

حجت الاسلام والمسلمین نوری کوهبنانی تصریح کرد: بر اساس جمع‌بندی علامه از قرائن لغوی، ساختاری، سیاقی و روایی، واژه ولی در آیه ۵۵ سوره مائده به معنای سرپرست و صاحب اختیار در تدبیر امور است و با توجه به روایات شأن نزول، حضرت علی(ع) مصداق این ولایت معرفی می‌شود.

اندیشه علامه طباطبایی باید در مرزهای دانش و نظریه‌پردازی بازخوانی شود

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمد عیسی‌نژاد، دبیر علمی نشست، با تأکید بر ضرورت بازخوانی اندیشه‌های علامه طباطبایی اظهار داشت: برگزاری نشست‌های علمی سالانه درباره شخصیت و میراث فکری علامه، فرصتی برای گردهمایی اندیشمندان و پژوهشگران از سراسر کشور و ارائه تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره ابعاد مختلف اندیشه ایشان است.

وی افزود: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با توجه به جایگاه علمی خود، ظرفیت و مسئولیت مهمی در برگزاری چنین محافلی دارد تا زمینه گفت‌وگو و تبادل نظر میان صاحب‌نظران و پژوهشگران فراهم شود.

دبیر علمی نشست با اشاره به ضرورت حضور اندیشه اسلامی در عرصه نظریه‌پردازی و مرزهای دانش، بیان کرد: حرکت در مسیر رشد و توسعه علمی، بدون اتکا به پشتوانه‌های عمیق فکری و فلسفی امکان‌پذیر نیست و اندیشه علامه طباطبایی از ظرفیت‌های مهم سنت علمی و فلسفی اسلام برای پاسخ‌گویی به مسائل انسان معاصر برخوردار است.

حجت الاسلام والمسلمین عیسی‌نژاد با اشاره به جایگاه فلسفه در منظومه علوم اسلامی، گفت: فلسفه در کنار فقه، اصول و علوم قرآنی، نقش بنیادینی در حفظ استقلال فکری و تقویت قدرت نوآوری سنت علمی اسلامی دارد و کنار گذاشتن آن می‌تواند به تضعیف این ظرفیت منجر شود.

وی با اشاره به نقش علامه طباطبایی در احیای سنت فلسفی و تفسیری اسلام، اظهار کرد: آثار و اندیشه‌های علامه، به‌ویژه تفسیر المیزان، از پشتوانه‌های مهم فکری در حوزه‌های مختلف علمی برخوردار است و شاگردان ایشان نیز در عرصه‌هایی همچون کلام، فلسفه، عرفان، نظریه‌پردازی و مباحث سیاسی و اجتماعی، به گسترش این میراث کمک کرده‌اند.

دبیر علمی نشست با اشاره به جایگاه جهانی علامه طباطبایی در معرفی فلسفه و حکمت اسلامی، افزود: مجموعه برنامه‌های علمی و فرهنگی مرتبط با هفته حکمت و فلسفه و بزرگداشت شخصیت‌هایی همچون فارابی و علامه طباطبایی، در راستای معرفی میراث فلسفی ایران و اسلام در سطح ملی و بین‌المللی برگزار می‌شود.

وی همچنین با اشاره به تأکید رهبر شهید بر ضرورت حفظ و تقویت جایگاه فلسفه در حوزه‌های علمیه، خاطرنشان کرد: توجه به فلسفه و تعمیق مبانی فکری، از الزامات حفظ استقلال و پویایی علوم اسلامی است و باید زمینه حضور فعال‌تر این دانش در عرصه‌های علمی و اجتماعی فراهم شود.

حجت الاسلام والمسلمین عیسی‌نژاد در پایان، بازخوانی و بازآفرینی اندیشه علامه طباطبایی متناسب با نیازهای جهان امروز را ضروری دانست و تأکید کرد: نشست‌های علمی بزرگداشت علامه باید به فرصتی برای تولید اندیشه، ارائه یافته‌های تازه و بهره‌گیری از ظرفیت میراث علمی ایشان در پاسخ‌گویی به مسائل معاصر تبدیل شود.

انتهای پیام/

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha