به گزارش خبرگزاری حوزه، دکتر همایون همتی در پنجمین سالگرد ارتحال علامه حسن‌زاده آملی(ره) که پیش از ظهر امروز در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) قم برگزار شد، با اشاره به آشنایی خود با این عالم برجسته، اظهار کرد: بنده افتخار شاگردی مستقیم علامه حسن‌زاده آملی(ره) را نداشتم، اما از شاگردان همشهری بزرگوار ایشان، حضرت آیت‌الله جوادی آملی بودم و در مقاطعی نیز در جلساتی که در منزل علامه حسن‌زاده آملی(ره) برگزار می‌شد، خدمت ایشان رسیدم.
وی افزود: آنچه در این دیدارها از شخصیت علامه حسن‌زاده آملی(ره) مشاهده کردم، نشان‌دهنده روحی بسیار لطیف، شخصیتی والا و برخورداری ایشان از ادب و تواضعی کم‌نظیر بود. ایشان در کنار دانش گسترده و اطلاعات وسیع علمی، از طهارت روح و صفای باطن برخوردار بودند و این ویژگی‌ها در رفتار و برخوردشان به‌خوبی نمایان بود.
تواضع و ادب؛ از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیتی علامه حسن‌زاده آملی(ره)
همتی با بیان خاطره‌ای از نخستین دیدار خود با علامه حسن‌زاده آملی(ره)، به تواضع و فروتنی این عالم برجسته اشاره کرد و گفت: در نخستین ملاقات، به همراه برخی از شاگردان ایشان خدمتشان رسیدم. از سر ادب و احترام خم شدم تا دست ایشان را ببوسم، اما با وجود تلاش من، اجازه ندادند چنین کاری انجام دهم.
وی ادامه داد: علامه حسن‌زاده آملی(ره) در همان موقعیت، این بیت را خواندند:
«مبوس جز لب معشوق و جام می حافظ
که دست زهدفروشان خطاست بوسیدن»
این استاد دانشگاه با اشاره به تأثیر این خاطره در شناخت شخصیت علامه حسن‌زاده آملی(ره)، تصریح کرد: آنچه بنده از ایشان مشاهده کردم، طهارت و قداست روح، تواضع و ادب بود. این ویژگی‌ها نشان می‌داد که با شخصیتی روبه‌رو هستیم که دانش و آگاهی گسترده را با فضیلت‌های اخلاقی و معنوی درآمیخته است.
وی خاطرنشان کرد: شناخت بزرگان علمی و معنوی صرفاً از طریق مطالعه آثار و بررسی اطلاعات علمی آنان حاصل نمی‌شود، بلکه مشاهده رفتار، منش و نحوه تعامل آنان با دیگران نیز در شناخت ابعاد شخصیتی‌شان اهمیت فراوانی دارد. علامه حسن‌زاده آملی(ره) از جمله شخصیت‌هایی بود که فضایل اخلاقی و معنوی در رفتار روزمره ایشان جلوه داشت.
علامه حسن‌زاده آملی(ره)؛ دانشنامه‌ای جامع از علوم اسلامی
همتی با اشاره به گستردگی دانش علامه حسن‌زاده آملی(ره) در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی، بیان کرد: افزون بر عرفان و اخلاق عملی، آنچه در شخصیت ایشان برجستگی داشت، اطلاعات وسیع و دانش گسترده‌ای بود که در عرصه‌های گوناگون علمی در اختیار داشتند.
وی افزود: در جوامع غربی برای توصیف چنین شخصیت‌هایی از تعابیری همچون «دانشنامه‌ای» و «موسوعه‌ای» استفاده می‌شود؛ یعنی افرادی که در حوزه‌های متعدد علمی صاحب اطلاع و آگاهی عمیق هستند. علامه حسن‌زاده آملی(ره) را می‌توان از این منظر، دانشنامه‌ای جامع از علوم اسلامی دانست؛ شخصیتی که در کنار احاطه علمی، اهل زهد، عبادت و نماز شب بود.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت توجه هم‌زمان به ابعاد علمی و معنوی شخصیت علامه حسن‌زاده آملی(ره)، اظهار کرد: ارزش چنین شخصیت‌هایی تنها به گستردگی دانش و آثار علمی آنان محدود نمی‌شود، بلکه پیوند میان دانش، تهذیب نفس، عبادت و اخلاق، از ویژگی‌های مهمی است که باید در معرفی آنان مورد توجه قرار گیرد.
وی با ابراز تأسف از برخی رفتارهای ناسپاسانه در برابر مفاخر علمی و دینی، گفت: چقدر زیانکار هستند کسانی که به چنین شخصیت‌های بزرگی تهمت می‌زنند، مطالب نادرست به آنان نسبت می‌دهند و قدر خدمات علمی و معنوی آنان را نمی‌دانند. خداوند به ما توفیق دهد که قدردان بزرگان خود باشیم و در برابر خدمات و میراث علمی و معنوی آنان، راه ناسپاسی را در پیش نگیریم.
نقد علمی با بی‌احترامی و ناسپاسی تفاوت دارد
وی با تفکیک میان نقد علمی و بی‌احترامی به شخصیت‌های علمی و دینی، خاطرنشان کرد: نقد کردن اشکالی ندارد و نباید در گذشته متوقف بمانیم؛ باید بتوانیم آثار، دیدگاه‌ها و اندیشه‌های بزرگان را بررسی کنیم و درباره آنها به گفت‌وگو و ارزیابی علمی بپردازیم، اما احترام و قدردانی از جایگاه آنان نیز باید محفوظ بماند.
این استاد دانشگاه افزود: هیچ‌یک از عالمان و اندیشمندان، جز معصومان(ع)، از خطا و اشتباه مصون نیستند و اختلاف‌نظر میان علما نیز امری پذیرفته‌شده است. بنابراین، وجود اختلاف علمی یا نقد برخی دیدگاه‌ها نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن خدمات، تخریب شخصیت یا نسبت دادن مطالب نادرست به بزرگان شود.
همتی با تأکید بر ضرورت رعایت اخلاق در نقدهای علمی، تصریح کرد: می‌توان دیدگاهی را نقد کرد، با نظریه‌ای موافق نبود یا درباره یک موضوع علمی به نتیجه‌ای متفاوت رسید، اما این مسائل نباید موجب نادیده گرفتن جایگاه علمی و معنوی صاحبان آن اندیشه‌ها شود.
وی خاطرنشان کرد: جامعه علمی برای رشد و پیشرفت به نقد و گفت‌وگو نیاز دارد، اما این نقد باید در چارچوب انصاف، اخلاق و احترام صورت گیرد. پاسداشت بزرگان نیز به معنای چشم‌پوشی از بررسی علمی آثار آنان نیست، بلکه به معنای رعایت انصاف در ارزیابی میراث علمی و معنوی آنان است.
ضرورت معرفی اندیشه‌های عرفانی علامه حسن‌زاده آملی(ره) در مجامع علمی جهان
همتی با اشاره به ضرورت معرفی اندیشه‌های عرفانی علامه حسن‌زاده آملی(ره) در عرصه بین‌المللی، اظهار کرد: بنده تاکنون مقاله‌ای درباره عرفان علامه حسن‌زاده آملی(ره) ندیده‌ام که به یکی از زبان‌های زنده اروپایی ترجمه شده باشد تا بتوانیم آن را در اختیار استادان و دانشجویان قرار دهیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده اندیشه عرفانی در سنت اسلامی، افزود: لازم است آثار و دیدگاه‌های عرفانی شخصیت‌هایی همچون علامه حسن‌زاده آملی(ره) به زبان‌های مختلف ترجمه شود تا زمینه آشنایی محافل دانشگاهی و پژوهشی جهان با این میراث فکری فراهم آید.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشینه عرفان در اروپا، بیان کرد: عرفان آلمانی در قرن‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی شکل گرفت و به باور بنده، در برخی از مبانی و مضامین آن می‌توان اندیشه‌هایی نزدیک به افکار و آموزه‌های ابن‌عربی را مشاهده کرد.
همتی همچنین با اشاره به جایگاه مولانا در مطالعات ادبی و عرفانی آلمان، گفت: مولاناپژوهی در آلمان از جایگاه قابل توجهی برخوردار است و حتی در مقایسه با ابن‌عربی نیز توجه فراوانی به مولانا وجود دارد. آثار او مورد علاقه و توجه پژوهشگران آلمانی قرار گرفته و ترجمه آثاری همچون دیوان شمس و مثنوی معنوی، زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان این کشور را با اندیشه‌های او فراهم کرده است.
وی با تأکید بر لزوم توجه به ترجمه و معرفی آثار عرفانی معاصر و کلاسیک اسلامی، خاطرنشان کرد: در شرایطی که شخصیت‌هایی همچون مولانا در فضای علمی و فرهنگی اروپا شناخته شده‌اند، شایسته است اندیشه‌های عرفانی علامه حسن‌زاده آملی(ره) نیز از طریق پژوهش‌های علمی، ترجمه آثار و معرفی دقیق دیدگاه‌های ایشان در محافل دانشگاهی بین‌المللی عرضه شود.
همتی در ادامه به بخشی از تجربه‌های شخصی‌اش در ارتباط با عالمان برجسته دینی اشاره کرد و گفت: بنده مدتی از محضر آیت‌الله بهجت(ره) بهره بردم و از ایشان استفاده می‌کردم. در مقطعی، آیت‌الله بهجت(ره) به بنده فرمودند که آمدن به قم برایم دشوار خواهد بود و از این‌رو، توصیه کردند که به قم نیایم. بنده نیز از ایشان درخواست کردم فردی را معرفی کنند تا بتوانم از محضرش بهره‌مند شوم، اما ایشان فرمودند که من اهل این مسائل نیستم.
این استاد دانشگاه با اشاره به ادامه مسیر علمی و معنوی خود پس از این گفت‌وگو، اظهار کرد: پس از آن، خدمت آیت‌الله خوشوقت رسیدم و از محضر ایشان بهره بردم؛ شخصیتی که از نظر بنده، ویژگی‌های اخلاقی و معنوی برجسته‌ای داشت.
آیت‌الله خوشوقت؛ تأکید بر عرفان عملی و اخلاص در مسیر رهبری
همتی با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی آیت‌الله خوشوقت، اظهار کرد: آیت‌الله خوشوقت نسبت به مقام معظم رهبری، اخلاص و ارادت ویژه‌ای داشت و به تعبیر بنده، در این مسیر به مرتبه‌ای از فانی شدن در محبت و تبعیت رسیده بود که این ویژگی در رفتار و مواضع ایشان آشکار بود.
وی با بیان اینکه آیت‌الله خوشوقت در عین برخورداری از جایگاه علمی و معنوی، کمتر در معرض شناخته‌شدن عمومی قرار داشت، افزود: به نظر من، بسیاری از افراد آن‌گونه که شایسته بود، ایشان را نشناختند و وی بی‌سروصدا آمد و رفت.
این استاد دانشگاه با اشاره به حساسیت آیت‌الله خوشوقت نسبت به جایگاه رهبری، گفت: هرگاه کسی به رهبر انقلاب جسارتی می‌کرد، آیت‌الله خوشوقت صریحاً در برابر او موضع می‌گرفت و با چنین رفتاری برخورد می‌کرد.
همتی در ادامه، به نقل سخنی از آیت‌الله خوشوقت درباره رهبر شهید پرداخت و اظهار کرد: ایشان معتقد بود که به واسطه اخلاص این مرد، یعنی رهبر شهید، خداوند در آغاز دوران رهبری، کمبودهای ایشان را جبران کرد و آنچه را برای ایفای این مسئولیت نیاز داشت، در اختیارش قرار داد.
وی این نگاه را نشان‌دهنده اهمیت اخلاص در مسیر مسئولیت‌های بزرگ دانست و خاطرنشان کرد: در نگاه عالمان اخلاق و عرفان، اخلاص و توجه به خداوند از عوامل مهم در رشد معنوی انسان و توفیق او در انجام مسئولیت‌ها به شمار می‌رود.
همتی همچنین با اشاره به رویکرد تربیتی آیت‌الله خوشوقت، بیان کرد: ایشان بر عرفان عملی تأکید فراوانی داشتند؛ هرچند عرفان نظری را نیز مطالعه کرده و با مباحث آن آشنا بودند. تأکید آیت‌الله خوشوقت بر عرفان عملی نشان می‌داد که در مسیر تربیت معنوی، صرف آشنایی با مباحث نظری کافی نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد، تحقق آموزه‌های اخلاقی و عرفانی در رفتار و زندگی انسان است.
ضرورت پیوند دانش، اخلاق و سلوک عملی در مسیر معنویت
همتی با اشاره به ویژگی‌های مشترک شخصیت‌هایی همچون علامه حسن‌زاده آملی(ره) و آیت‌الله خوشوقت، بر اهمیت توجه هم‌زمان به دانش، اخلاق و سلوک عملی تأکید کرد و با بیان اینکه شخصیت‌های برجسته علمی و عرفانی را نباید صرفاً از دریچه آثار مکتوب یا اطلاعات نظری شناخت، اظهار کرد: آنچه به علم ارزش و اثرگذاری می‌بخشد، پیوند آن با تهذیب نفس، تواضع، ادب، عبادت و رفتار اخلاقی است.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت پاسداشت میراث علمی و معنوی عالمان برجسته، خاطرنشان کرد: جامعه علمی و دینی باید ضمن فراهم کردن زمینه نقد و بررسی منصفانه دیدگاه‌های بزرگان، از تهمت، تخریب و ناسپاسی پرهیز کند و با ترجمه و معرفی آثار آنان، زمینه بهره‌مندی نسل‌های آینده و محافل علمی جهان را از این میراث ارزشمند فراهم سازد.
انتهای پیام/
نظر شما