به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمداسماعیل عبداللهی دبیر علمی کنفرانس بین‌المللی «فقه و حقوق حکمرانی جنگ»، امروز پنجشنبه ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵ در آیین اختتامیه این کنفرانس در قم به تبیین مسئولیت دولت‌های مشارکت‌کننده در تجاوز، حدود دفاع مشروع و مسائل فقهی و حقوقی جنگ‌های فناورانه پرداخت.
وی با تأکید بر اینکه هدف کنفرانس، صرفاً بازخوانی و تکرار احکام قتال یا تقلیل فقه به ابزاری برای توجیه تصمیم‌های سیاسی نیست، اظهار کرد: مسئله اساسی این است که چگونه اجتهاد اسلامی را به دانشی نظام‌مند برای تشخیص تجاوز، مدیریت تهدید، تنظیم دفاع و پاسخگو کردن قدرت تبدیل کنیم.
همه حلقه‌های آگاه و مؤثر در تجاوز باید پاسخگو باشند
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: این تجاوزها، پرسش‌های جدی فقهی و حقوقی درباره مسئولیت دولت‌های حامی و مشارکت‌کننده مطرح کرده است.
وی افزود: اگر موشکی از پایگاهی در کشور ثالث شلیک شود، اطلاعات هدف‌گیری آن را دولتی دیگر فراهم کند و فرمان عملیات در جای دیگری صادر شود، مسئول تجاوز کیست؟ آیا مسئولیت تنها بر عهده شلیک‌کننده است یا همه حلقه‌های آگاه و مؤثر در این فرایند مسئول‌اند؟ اگر مشارکت آنان اثبات شود، پاسخ مشروع چیست؟
دبیر علمی کنفرانس با تأکید بر اینکه جنگ امروز به شبکه‌ای از پایگاه‌ها، اطلاعات، فناوری و تصمیم تبدیل شده است، بیان کرد: مسئولیت را نمی‌توان صرفاً به عامل نهایی شلیک محدود کرد، بلکه نقش دولت‌های تأمین‌کننده داده‌های هدف‌گیری، فناوری و پایگاه نیز باید بررسی شود و هر یک متناسب با نقش احرازشده خود پاسخگو باشند.
فقه حکمرانی جنگ باید سراسر زنجیره تصمیم‌گیری را بررسی کند
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با تبیین ماهیت شبکه‌ای جنگ‌های معاصر اظهار کرد: منطق علمی کنفرانس بین‌المللی «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» از همین واقعیت برمی‌خیزد.
وی افزود: موضوع این دانش، فقط حکم یک اقدام نظامی منفرد نیست، بلکه معماری تصمیم در سراسر زنجیره جنگ است؛ از این رو، بررسی فقهی و حقوقی باید مجموعه پایگاه‌ها، داده‌های اطلاعاتی، ابزارهای فناورانه و مراکز تصمیم‌گیری مؤثر در جنگ را در بر گیرد.
اجرای گزینشی حقوق، عامل بحران اعتبار نظم حقوقی جهان است
رئیس مجتمع عالی محمدیه با انتقاد از وضعیت نظم حقوقی مسلط بر جهان گفت: مسئله امروز، فقط کمبود قانون نیست، بلکه شکاف میان ادعاهای جهان‌شمول حقوقی و اجرای گزینشی آنهاست.
وی ادامه داد: رفتار آمریکا و رژیم صهیونیستی در قبال ایران، غزه، لبنان و سراسر غرب آسیا، مفاهیمی چون امنیت، صلح و حقوق بشر را با پرسش‌های جدی روبرو کرده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی هشدار داد: هرگاه این مفاهیم اصیل به پوششی برای سلطه و بهره‌برداری ناعادلانه از منابع، دانش و ثروت ملت‌ها تبدیل شوند، قانون به جای مهار قدرت، به ابزار آن بدل خواهد شد.
عدالت در مواجهه با دشمن نیز تعطیل‌پذیر نیست
وی با استناد به فرمان قرآنی «اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَی» تأکید کرد: عدالت حتی در برابر دشمن تعطیل نمی‌شود.
دبیر علمی کنفرانس افزود: مواجهه ما با حقوق بین‌الملل، انتقادی و مستقل است؛ نه ظرفیت‌های آن را انکار می‌کنیم و نه در برابر تفسیر قدرت‌محور از آن تسلیم می‌شویم.
وی مسئولیت دولت‌های ثالث، حدود دفاع و پاسخ به تهدید و مسائل جنگ فناورانه را سه پرونده‌ای دانست که می‌توان این رویکرد را در آنها به صورت عملی بررسی کرد.
میان میزبانی، مساعدت آگاهانه و مشارکت مستقیم باید تفاوت گذاشت
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی در تشریح مسئولیت دولت‌های ثالث گفت: فرمان قرآنی نهی از تعاون بر گناه و تجاوز و مباحث فقهی مرتبط با اعانه بر گناه و حرمت ظلم، ظرفیت تحلیل مشارکت در تجاوز را دارند.
وی با اشاره به بند «واو» ماده سوم قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل اظهار کرد: در این بند، واگذاری قلمرو برای ارتکاب تجاوز علیه دولت دیگر مطرح شده است.
مسئول مجتمع عالی محمدیه تأکید کرد: میزبانی صرف، مساعدت آگاهانه و مشارکت مستقیم یکسان نیستند. انتساب مسئولیت به هر دولت، نیازمند دلیل و احراز نقش واقعی آن در تجاوز است.
اثبات مشارکت در تجاوز، مجوز هر نوع پاسخ نیست
وی در تشریح پرونده دوم، با طرح مسئله حدود دفاع و مشروعیت اقدام پیش‌دستانه گفت: آیا هر تهدیدی مجوز حمله پیش‌دستانه است؟ آیا اثبات مساعدت یک دولت در تجاوز، هر پاسخی را مجاز می‌کند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی افزود: مبانی فقهی دفاع و فرمان قرآنی «وَلَا تَعْتَدُوا» باید از یک سو حق دفاع را تضمین کند و از سوی دیگر، مانع عبور از حدود آن شود.
وی تأکید کرد: حتی اثبات مساعدت در تجاوز، به معنای مجاز بودن هر نوع واکنش نیست و مسئولیت دولت‌ها نباید به مجازات غیرنظامیان بینجامد.
جنگ فناورانه، مسئولیت فرماندهان و طراحان را با پرسش‌های تازه روبرو کرده است
دبیر علمی کنفرانس در تشریح پرونده سوم اظهار کرد: هنگامی که الگوریتم‌ها هدف انتخاب می‌کنند و عملیات سایبری زیرساخت‌ها را مختل می‌سازد، مسئولیت فرمانده و طراح چیست؟
وی افزود: ورود فناوری‌های نوین به جنگ، بررسی مسئولیت عوامل طراحی و اجرای این عملیات‌ها را ضروری می‌کند. همچنین حکم تعرض به بیمارستان‌ها و شبکه‌های حیاتی آب، برق و انرژی، از مسائل واقعی و نیازمند بررسی فقهی و حقوقی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی تأکید کرد: این پرسش‌ها باید به صورت دقیق صورت‌بندی شوند تا پژوهش‌های علمی بتوانند به مسائل عینی جنگ‌های معاصر پاسخ دهند.
معیار اعتبار کنفرانس، عمق پاسخ‌ها و اثرگذاری بر حکمرانی است
وی با اشاره به جایگاه علمی کنفرانس گفت: اعتبار این رویداد، فقط به شمار مقالات نیست، بلکه به عمق پاسخ‌ها و قابلیت تبدیل آنها به معیارهای حکمرانی است.
رئیس مجتمع محمدیه، مجموعه مقالات علمی پذیرفته‌شده را که در کتاب «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» منتشر شده است، دستاوردی ارزشمند برای پاسخ به بخشی از این مسائل دانست و از نویسندگان و داوران علمی آن قدردانی کرد.
وی با اشاره به رونمایی از این مجموعه در آیین اختتامیه افزود: رونمایی از کتاب، پایان راه نیست و باید فعالیت علمی بر پایه دستاوردهای کنفرانس ادامه یابد.
سه پیشنهاد برای تداوم دستاوردهای کنفرانس
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی از سوی دبیرخانه علمی، سه پیشنهاد مشخص را برای ادامه فعالیت‌ها مطرح کرد و گفت: نخست، نقشه مسائل جنگ معاصر و پاسخ‌های مستند به آنها تدوین شود.
وی افزود: دوم، کارگروهی مشترک از مجتهدان و حقوق‌دانان برای تبیین مسئولیت دولت‌های ثالث و حدود پاسخ مشروع تشکیل شود.
دبیر علمی کنفرانس، سومین پیشنهاد را تدوین پیش‌نویس «منشور فقهی و حقوقی حکمرانی مسئولانه جنگ» بر پایه یافته‌های کنفرانس اعلام کرد.
قدرت باید در برابر حق پاسخگو باشد
حجت‌الاسلام والمسلمین عبداللهی با تأکید بر اینکه ساختار شبکه‌ای جنگ نباید به پنهان ماندن مسئولیت عوامل آن منجر شود، اظهار کرد: اگر جنگ شبکه‌ای شده است، مسئولیت نباید پشت مرزها و واسطه‌ها پنهان بماند.
وی افزود: رسالت فقه حکمرانی جنگ آن است که تجاوز را قابل شناسایی، دفاع را ضابطه‌مند و قدرت را پاسخگو سازد؛ زیرا در منطق توحیدی، قدرت معیار حق نیست، بلکه قدرت باید در برابر حق پاسخگو باشد.
پذیرش ۳۱ مقاله از میان ۱۱۲ اثر علمی
دبیر علمی کنفرانس بین‌المللی «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» در پایان، با ارائه گزارشی از فعالیت‌های دبیرخانه گفت: ۱۱۲ مقاله علمی به این کنفرانس ارسال شد که از این میان، ۳۱ مقاله پذیرش علمی گرفت.
انتهای پیام
نظر شما