سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۰
از نیشابور تا قله مرجعیت شیعه؛ روایت زندگی علمی آیت‌الله العظمی وحید خراسانی

حوزه/ رحلت آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی، ضایعه‌ای بزرگ برای حوزه‌های علمیه و جهان تشیع است؛ مرجع عالی‌قدر و فقیهی برجسته که با دهه‌ها فعالیت علمی، تدریس خارج فقه و اصول و تربیت شاگردان فراوان، جایگاهی ممتاز در مرجعیت شیعه و تاریخ علمی حوزه‌های علمیه معاصر داشت و از چهره‌های تأثیرگذار در ترویج و پاسداری از معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام به شمار می‌رفت.

به گزارش خبرگزاری حوزه، به مناسبت رحلت حضرت آیت‌الله حسین وحید خراسانی، مرجع عالی‌قدر جهان تشیع و از برجسته‌ترین فقهای معاصر، مروری بر زندگی علمی، سیره حوزوی و جایگاه والای علمی و مرجعیتی ایشان خواهیم داشت.

حضرت آیت‌الله حسین وحید خراسانی، از مراجع برجسته تقلید شیعه و استادان شناخته‌شده فقه و اصول حوزه‌های علمیه، اول فروردین سال ۱۳۰۰ شمسی در شهر نیشابور دیده به جهان گشود. زندگی علمی ایشان با تحصیل در حوزه علمیه مشهد آغاز شد و پس از سال‌ها حضور در محضر استادان برجسته حوزه‌های مشهد و نجف، به تدریس خارج فقه و اصول و حضور در جایگاه مرجعیت در حوزه علمیه قم انجامید.

آغاز تحصیلات حوزوی در مشهد

آیت‌الله العظمی وحید خراسانی تحصیلات علوم دینی را در حوزه علمیه مشهد آغاز کرد. ایشان پس از فراگیری مقدمات و ادبیات عرب، دروس سطح را نزد آیت‌الله شیخ محمد نهاوندی، صاحب تفسیر، آموخت و پس از پایان این دوره، در درس خارج فقه آیات عظام میرزا مهدی اصفهانی و میرزا مهدی آشتیانی شرکت کرد.

ایشان در کنار تحصیل فقه و اصول، به فراگیری علوم عقلی نیز پرداخت و از محضر استادانی همچون میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی بهره برد.

یکی از نقاط مهم در مسیر تحصیلات علمی ایشان، دیدار و مباحثه با آیت‌الله سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای در سال ۱۳۲۷ شمسی در شهر ری بود. این مباحثات علمی به دریافت اجازه اجتهاد مطلق از ایشان انجامید؛ امری که نشان‌دهنده جایگاه علمی و توانایی آیت‌الله وحید خراسانی در استنباط احکام شرعی در آن دوره بود.

هجرت به نجف و بهره‌گیری از محضر استادان برجسته

حضرت آیت‌الله وحید خراسانی در ۲۷ سالگی، با وجود دستیابی به مرتبه اجتهاد، برای تکمیل مبانی علمی و آشنایی با دیدگاه‌های مراجع و استادان برجسته حوزه علمیه نجف، راهی این شهر شد.

حضور در نجف یکی از مراحل مهم شکل‌گیری شخصیت علمی ایشان به شمار می‌رود. وی در این حوزه از محضر استادان برجسته‌ای همچون آیات عظام سید ابوالقاسم خویی، سید عبدالهادی شیرازی و سید محسن حکیم بهره برد.

در میان این استادان، آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی جایگاه ویژه‌ای در مسیر علمی ایشان داشت. آیت‌الله وحید خراسانی از شاگردان برجسته ایشان و از اعضای شورای فقهی آیت‌الله خویی بود. آشنایی نزدیک با مبانی و شیوه استدلالی این استاد، تأثیر قابل توجهی بر روش فقهی و اصولی ایشان گذاشت؛ به‌گونه‌ای که می‌توان بخش مهمی از روش علمی آیت‌الله وحید خراسانی را در امتداد مکتب فقهی آیت‌الله خویی دانست.

همچنین در دوره حضور امام خمینی در نجف، آیت‌الله وحید خراسانی در درس ایشان نیز شرکت می‌کرد.

آغاز تدریس خارج فقه و اصول در نجف

حضرت آیت‌الله وحید خراسانی پس از سال‌ها تحصیل و حضور در درس استادان برجسته، از سال ۱۳۳۷ شمسی تدریس دروس خارج فقه و اصول را آغاز کرد و نزدیک به دوازده سال در حوزه علمیه نجف به تدریس اشتغال داشت.

درس خارج، عالی‌ترین مرحله آموزش تخصصی در نظام علمی حوزه‌های علمیه است که در آن، استاد با بررسی دیدگاه‌های مختلف فقهی و اصولی و ارزیابی ادله، زمینه آشنایی طلاب با شیوه استنباط و اجتهاد را فراهم می‌کند.

آغاز تدریس خارج در نجف، زمینه‌ساز ورود ایشان به مرحله‌ای تازه از فعالیت‌های علمی شد؛ مرحله‌ای که بعدها با استقرار در حوزه علمیه قم و تربیت شاگردان متعدد ادامه یافت.

بازگشت به ایران و هجرت به حوزه علمیه قم

این مرجع عالی قدر در سال ۱۳۴۹ شمسی به ایران بازگشت و ابتدا در مشهد به تدریس پرداخت. با این حال، در پاییز همان سال مشهد را ترک کرد و به قم مهاجرت کرد.

درباره علت این جابه‌جایی، به دشواری‌های ناشی از ارتباط با حکومت وقت و انتظاراتی که از ایشان وجود داشت اشاره شده است. با وجود جایگاه آیت‌الله سید محمدهادی میلانی و حمایت ایشان، این شرایط برای آیت‌الله وحید خراسانی پذیرفتنی نبود و در نهایت قم را برای ادامه فعالیت علمی خود انتخاب کرد.

ایشان از پاییز سال ۱۳۴۹ تا سال ۱۳۹۷ شمسی به تدریس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم پرداخت. درس‌های ایشان در این دوره از پررونق‌ترین جلسات علمی حوزه بود و به‌ویژه در مباحث اصولی، به دقت و عمق علمی شهرت داشت.

ایشان در شاخه اصول، به‌واسطه دقت در بررسی مباحث و طرح استدلال‌های پیچیده، به جایگاهی شناخته‌شده در میان استادان حوزه دست یافت. با این حال، از سال ۱۳۹۷ شمسی به علت کسالت، تمامی جلسات تدریس ایشان لغو شد.

روش علمی و مبانی فقهی

روش فقهی حضرت آیت‌الله وحید خراسانی بر بررسی دقیق مستندات و شروح کتاب «عروة الوثقی» استوار بود. در شکل‌گیری مبانی فقهی ایشان، آثار و دیدگاه‌های فقیهانی همچون شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی و صاحب جواهر جایگاه داشتند.

در میان فقیهان متأخر نیز از محقق سبزواری، شیخ انصاری، سید عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و استاد برجسته ایشان، آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی، به‌عنوان چهره‌های تأثیرگذار بر نگرش فقهی ایشان یاد شده است.

از ویژگی‌های روش علمی ایشان، تلفیق استدلال‌های عقلی با مستندات نقلی بود. مباحث فقهی ایشان با بررسی‌های دقیق و گاه پیچیده اصولی همراه می‌شد و در عین حال، توجه و پایبندی به روایات و ادله نقلی جایگاه ویژه‌ای در استنباط‌های ایشان داشت.

پذیرش مرجعیت و ادامه فعالیت‌های علمی

پس از درگذشت آیت‌الله محمدعلی اراکی در سال ۱۳۷۳ شمسی، موضوع معرفی مراجع تقلید در حوزه علمیه قم بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. در این مقطع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نام آیت‌الله وحید خراسانی را در کنار شماری دیگر از فقهای برجسته به‌عنوان مرجع تقلید معرفی کرد.

ایشان در سال‌های پس از آن، فعالیت‌های خود را در زمینه تدریس، پاسخ‌گویی به مسائل شرعی و اداره مجموعه مرتبط با مرجعیت ادامه داد. افزون بر مباحث تخصصی فقه و اصول، قرآن، حدیث و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز در سخنرانی‌ها و فعالیت‌های علمی ایشان جایگاه قابل توجهی داشت.

شاگردان و تربیت نسل جدیدی از عالمان حوزه

در طول سالیان متمادی تدریس آیت‌الله العظمی وحید خراسانی، شمار زیادی از طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه در درس‌های ایشان شرکت کردند و از مباحث علمی و فقهی وی بهره بردند.

از جمله شاگردان شناخته‌شده ایشان می‌توان به آیات و حجج اسلام محمدمهدی شب‌زنده‌دار، سید علی میلانی، سید محمدرضا مدرسی یزدی، سید محمدجواد علوی بروجردی، میر سید محمد یثربی، محسن وحید خراسانی و صادق آملی لاریجانی اشاره کرد.

تربیت شاگردان و پرورش نسل‌هایی از عالمان و پژوهشگران حوزوی، یکی از بخش‌های مهم کارنامه علمی ایشان به شمار می‌رود.

کارنامه‌ای پیوسته از تحصیل، تدریس و مرجعیت

مسیر زندگی علمی آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی، از تحصیل در حوزه علمیه مشهد آغاز شد، با حضور در محضر استادان برجسته نجف و سال‌ها تدریس در آن حوزه ادامه یافت و سرانجام با استقرار در قم، تدریس خارج فقه و اصول و پذیرش جایگاه مرجعیت، به یکی از دوره‌های مهم فعالیت علمی ایشان رسید.

سال‌های طولانی تدریس، دقت در مباحث فقهی و اصولی، بهره‌گیری از میراث علمی فقیهان گذشته و تربیت شاگردان متعدد، از مهم‌ترین ابعاد کارنامه علمی ایشان است؛ کارنامه‌ای که نام آیت‌الله وحید خراسانی را در شمار چهره‌های شناخته‌شده فقه و اصول معاصر شیعه قرار داده است.

در نهایت، حضرت آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی پس از عمری تلاش و مجاهدت علمی در مسیر ترویج معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، در تاریخ هفتم جمادی الثانی ۱۴۴۸ مصادف با  ۲۶ آبان ۱۴۰۵ شمسی دار فانی را وداع گفت و فقدان ایشان ضایعه‌ای بزرگ برای حوزه‌های علمیه و جهان تشیع رقم زد.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha