حجتالاسلام احمد قاری، محقق و نویسنده و استاد حوزه علمیه تهران در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری «حوزه» در قم، با تبیین ابعاد معنوی و اجتماعی شخصیت رهبر شهید، با استناد به آیه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا» اظهار داشت: یکی از روشنترین مصادیق این آیه، رهبر شهید است که به فضل الهی توانست محبت و ارادت گستردهای در دلهای مردم جهان ایجاد کند.
وی با بیان اینکه در پس این شخصیت، امتداد راه امام راحل و آموزههای مکتب اهلبیت(ع) قرار دارد، افزود: این مسیر در حقیقت ناظر به نجات انسان از سقوط و انحراف است و به همین دلیل فراتر از مرزهای جغرافیایی و دینی، در «جهان انسانیت» قابل تحلیل است.
رهبری الهی امام شهید؛ فراتر از نفوذ سیاسی و کاریزماتیک بود
این استاد حوزه علمیه با اشاره به ظرفیت محدود افراد در برخورداری از نفوذ معنوی و رهبری، تأکید کرد: همانگونه که درباره امام خمینی(ره) نیز گفته میشد، قدرت رهبری و نفوذ اجتماعی در سطحی استثنایی در ایشان وجود داشت و در رهبر شهید این ویژگی به شکلی برجستهتر آشکار شد.
حجتالاسلام قاری با مرور فضای پس از رحلت امام خمینی(ره)، تصریح کرد: یکی از مهمترین پرسشها، مسئله جانشینی و مدیریت جهان اسلام بود و در آن مقطع، بهتدریج با شناخت شخصیت، تدبیر و توان مدیریتی رهبر شهید، اطمینان نسبت به صلاحیت ایشان افزایش یافت.
وی در ادامه با بیان اینکه «قدرت نفوذ» محدود به جریانهای الهی نیست، به نمونههایی از شخصیتهای تاریخی و سیاسی همچون بنیصدر، معاویه و برخی چهرههای دیگر اشاره کرد و گفت: برخی افراد نیز دارای نوعی توان جذب و نفوذ اجتماعی بودهاند، اما این امر به معنای رهبری الهی نیست.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر تفاوت بنیادین «رهبری الهی» با «رهبری کاریزماتیک»، افزود: رهبری الهی صرفاً مبتنی بر جذابیت شخصی یا ابزار قدرت نیست، بلکه مدیریت بر دلها و هدایت قلبی انسانهاست؛ امری که در سیره پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) بهروشنی دیده میشود.
«مدیریت بر دلها»؛ راز محبوبیت رهبران الهی
وی تصریح کرد: رسول خدا(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) نه تنها بر رفتار، بلکه بر دلهای مؤمنان حکومت میکردند و همین حقیقت موجب شد پیروان آنان با عشق و ایمان در مسیرشان جانفشانی کنند، در حالی که در الگوهای قدرتمحور، تکیه بر اجبار و سیاستورزی است.
حجتالاسلام قاری با تأکید بر اینکه «محبت الهی» با تبعیض، سیاستبازی و روابط قدرتمحور متفاوت است، گفت: این محبت از جنس هدایت الهی است و در نهایت جامعه را به سمت حق سوق میدهد.
وی ادامه داد: نتیجه چنین رهبری الهی، ایجاد محبوبیتی است که بدون ابزارهای تبلیغاتی و صرفاً در پرتو ایمان و عمل صالح شکل میگیرد؛ بهگونهای که در صحنههایی مانند تشییع میلیونی پیکر رهبر شهید خود را نشان میدهد.
تشییع میلیونی؛ پدیدهای فراتر از تحلیلهای صرفاً مادی
این استاد حوزه علمیه با اشاره به بازتاب رسانهای مراسم تشییع، افزود: رسانههای داخلی و خارجی شمار شرکتکنندگان را دهها میلیون نفر برآورد کردند و این پدیده، از منظر علوم اجتماعی نیازمند تحلیل عمیق است، هرچند تنها با ابزارهای مادی قابل تفسیر نیست.
وی تأکید کرد: فهم چنین رخدادهایی نیازمند توجه به حقیقت ایمان و معارف دینی است و تحلیلهای صرفاً مادی از درک عمق این پدیده ناتوان هستند.
روایتی از مهرورزی رهبر شهید؛ جلوهای از نفوذ در قلبها
حجتالاسلام والمسلمین قاری در ادامه به روایت دیدار رهبر شهید با یک خانواده و کودک خردسال اشاره کرد و گفت: صحنهای از مهربانی و تواضع ایشان در برخورد با کودک و پاسخ ایشان به جمله مادر که فرزندش را فدای ایشان دانست، نشاندهنده عمق محبت انسانی و الهی در این شخصیت است.
به گفته وی، این نوع محبت و نفوذ قلبی، همان «مدیریت بر قلوب» است که نه از جنس قدرت سیاسی، بلکه برخاسته از ایمان و عمل صالح است.
وداع با پیکر رهبر شهید، نه با راه و آرمانهای او
حجتالاسلام قاری با تأکید بر اینکه وداع امروز تنها با پیکر رهبر شهید است، نه با اندیشه و آرمانهای او، اظهار داشت: اهدافی که ایشان برای آزادی انسانها از سلطه ظلم و استکبار دنبال میکرد، باید همچنان در جامعه زنده بماند؛ چراکه این اهداف، امتداد مسیر سیدالشهدا(ع)، امام رضا(ع) و دیگر پیشوایان الهی است.
وی با بیان اینکه نباید جمله «راه رهبر شهید را ادامه میدهیم» به یک شعار صرف تبدیل شود، تصریح کرد: پایبندی به این آرمانها تنها در سخن خلاصه نمیشود، بلکه نیازمند شناخت، مطالعه و عمل به اندیشههای امامین انقلاب است. کسانی که میخواهند مدعی وفاداری به این مسیر باشند، باید معارف، دیدگاهها و رهنمودهای آنان را بهصورت مستمر مطالعه و در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار گیرند.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به اینکه امروز دیگر زمان به تأخیر انداختن این مسئولیت نیست، افزود: اگر کسی حتی برنامهای مستمر برای مطالعه آثار و اندیشههای رهبر شهید تدوین و آن را دنبال کند، میتوان گفت که در مسیر وفاداری به آرمانهای ایشان گام برداشته است.
وی ادامه داد: جامعهای که به تبیین، آموزش و ترویج اندیشههای رهبر شهید اهتمام داشته باشد، در حقیقت راه او را ادامه داده است؛ اما اگر همهچیز در حد شعار باقی بماند، تحول و اثری در جامعه ایجاد نخواهد شد.
ادعای وفاداری بدون عمل، نشانه ادامه راه نیست
حجتالاسلام قاری با تأکید بر ضرورت مسئولیتپذیری فردی در قبال آرمانهای رهبر شهید، اظهار داشت: هر انسان باید از خود بپرسد که برای تحقق این اهداف چه وظیفهای بر عهده دارد و چه اقدامی میتواند انجام دهد.
این محقق و نویسنده حوزوی با بیان اینکه میدان خدمت برای هر فرد متناسب با توانایی و ظرفیت او متفاوت است، گفت: ممکن است فردی بتواند انسانها را با مسجد، معارف دینی یا فعالیتهای فرهنگی آشنا کند، فردی دیگر در محیط کار خود با سلامت، عدالت و پاکدستی خدمترسانی کند و شخص دیگری در عرصه آموزش و تبیین معارف نقشآفرین باشد؛ مهم آن است که هر کس مسئولیت خود را بشناسد و به آن عمل کند.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: برگزاری جلسات معارف، تبیین اصول اعتقادی و معرفی و شرح آثار رهبر شهید، از جمله اقداماتی است که میتواند در امتداد راه ایشان قرار گیرد و جامعهای که نسبت به شناخت و تبیین اندیشههای رهبران الهی اهتمام داشته باشد، وفاداری خود را به آرمانهای آنان نشان خواهد داد.
وی با بیان اینکه شعار دادن آسان است اما عمل دشوار، افزود: آنچه اهمیت دارد این است که هر فرد برای تحقق این اهداف، برنامهای مشخص در زندگی شخصی و اجتماعی خود داشته باشد و همواره این پرسش را از خود بپرسد که در قبال آرمانهای رهبر شهید چه مسئولیتی بر عهده دارد.
جهاد تبیین، مهمترین عرصه استمرار راه رهبر شهید
حجتالاسلام قاری، ترک سنگر جهاد تبیین را به منزله فاصله گرفتن از آرمانهای رهبر شهید دانست و تصریح کرد: اگر تشییع پیکر ایشان پایان کار تلقی شود و اهداف، اندیشهها و آرمانهای او مورد غفلت قرار گیرد، در حقیقت راه او به فراموشی سپرده شده است.
وی خاطرنشان کرد: زنده نگه داشتن یاد شهدا تنها با برگزاری مراسم و ابراز احساسات تحقق پیدا نمیکند، بلکه ادامه راه آنان و تلاش برای تحقق اهدافشان، معنای حقیقی وفاداری به شهداست.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تفاوت تواناییها و ظرفیتهای افراد، گفت: همه انسانها مسئولاند، اما مسئولیتها یکسان نیست. هر فرد باید متناسب با دانش، تجربه، جایگاه و توانایی خود در این مسیر نقشآفرینی کند؛ همانگونه که انگشتان یک دست نیز یکسان نیستند.
وی در ادامه بر ضرورت همراهی اخلاص با آگاهی تأکید کرد و افزود: اگر فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی بدون شناخت و بصیرت انجام شود، ممکن است نتیجهای معکوس به همراه داشته باشد و ناخواسته به اسلام و آرمانهای انقلاب آسیب وارد کند؛ ازاینرو، شناخت دقیق اهداف و اندیشههای رهبر شهید، شرط اساسی هر اقدام عملی است.
اقدام انقلابی بدون تدبیر، میتواند نتیجه معکوس داشته باشد
حجتالاسلام قاری با اشاره به برخی تجربههای دوران دفاع مقدس، اظهار داشت: شجاعت و انگیزه، هرچند ارزشمند است، اما اگر بدون برنامهریزی، فرماندهی و تدبیر باشد، ممکن است به جای موفقیت، خسارت به دنبال داشته باشد.
وی با نقل خاطرهای از یکی از عملیاتهای دفاع مقدس افزود: در آن عملیات، اقدام نسنجیده یکی از نیروها سبب شد موقعیت رزمندگان آشکار شود و دشمن آنان را هدف قرار دهد؛ تجربهای که نشان میدهد صرف انگیزه، بدون شناخت و برنامه، برای موفقیت کافی نیست.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: همین اصل در عرصه فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز جاری است و اقدام انقلابی زمانی ارزشمند خواهد بود که بر پایه شناخت، برنامهریزی، رعایت اقتضائات میدان و عقلانیت صورت گیرد.
وی در ادامه با اشاره به تعبیر «آتش به اختیار»، خاطرنشان کرد: این مفهوم هرگز به معنای اقدام بدون فکر، خارج از چارچوب عقلانیت یا بدون برنامه نیست، بلکه همانگونه که در دوران دفاع مقدس همه امور بر اساس نظم، آموزش، سازماندهی و فرماندهی انجام میشد، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز نیازمند نظم، شناخت، تدبیر و برنامهریزی دقیق است.
تبدیل مسجد به پایگاه تبیین، تربیت و جریان سازی فرهنگی، لازمه حفظ آرمانهای امام شهید است
حجت الاسلام قاری با تأکید بر اینکه هر حرکت اثرگذار نیازمند فراهم شدن مقدمات و اقتضائات خود است، اظهار داشت: اگر قرار است مسجد به پایگاه تبیین، حرکت فرهنگی و تحقق آرمانهای اسلام و انقلاب تبدیل شود، این هدف تنها با شعار محقق نخواهد شد، بلکه نیازمند برنامهریزی، استمرار، نظم و اقدام تدریجی است.
وی با هشدار نسبت به تصمیمهای هیجانی و مقطعی، افزود: نباید تحت تأثیر احساسات، تصمیمهای بزرگ و شتابزده گرفت و پس از مدتی دچار خستگی یا ناامیدی شد. در مقابل، قانع شدن به فعالیتهای حداقلی نیز نمیتواند پاسخگوی مسئولیتهای امروز جامعه باشد.
این استاد حوزه علمیه مسجد را مرکزی برای تربیت، آگاهیبخشی و هدایت جامعه توصیف کرد و گفت: مسجد باید مسجدی زنده، اثرگذار و الهامبخش باشد؛ پایگاهی که بتواند در مسیر آرمانهای اسلام و انقلاب نقشآفرینی کند و این جایگاه تنها با کار مستمر، سنجیده و همراه با بصیرت به دست خواهد آمد.
ادامه راه رهبر شهید با اقدامات مقطعی محقق نمیشود
حجت الاسلام قاری با بیان اینکه نباید تصور کرد انجام چند فعالیت محدود به معنای ادای مسئولیت در قبال آرمانهای رهبر شهید است، تصریح کرد: اکتفا به حضور در نماز جماعت، شرکت در مراسم یا برخی برنامههای مناسبتی، برای استمرار این مسیر کافی نیست.
وی ادامه داد: مسجد باید به پایگاهی فعال، اثرگذار و جریانساز تبدیل شود؛ مرکزی برای تربیت نیروهای مؤمن و مسئولیتپذیر، تعمیق معرفت دینی، جهاد تبیین و گسترش فرهنگ انقلاب اسلامی.
این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: اگر قرار است راه رهبر شهید استمرار پیدا کند، این مسیر باید در متن زندگی مردم و بهویژه در مساجد، هیئتها، مراکز فرهنگی و دیگر عرصههای اجتماعی جاری باشد؛ هدفی که تنها از طریق برنامهریزی، آموزش، استمرار و کار تشکیلاتی محقق خواهد شد، نه با اقدامات مقطعی و صرفاً احساسی.
حرکت آگاهانه و مستمر، شرط تحقق آرمانهای انقلاب است
این محقق حوزوی با تأکید بر ضرورت پرهیز از شتابزدگی در فعالیتهای فرهنگی، اظهار داشت: همانگونه که در همه عرصهها دستیابی به موفقیت نیازمند نظم، برنامه و صبر است، در عرصه فعالیتهای دینی و فرهنگی نیز باید با تدبیر، شناخت و استمرار حرکت کرد.
حجت الاسلام قاری افزود: از سوی دیگر، نباید به حداقلها بسنده کرد و گمان برد که انجام برخی وظایف معمول، همه مسئولیت انسان را ادا میکند؛ بلکه ادامه راه رهبر شهید نیازمند حرکتی آگاهانه، تدریجی و مستمر است که در آن هر فرد متناسب با دانش، توانایی و مسئولیت خود ایفای نقش کند.
وفاداری به آرمانهای رهبر شهید در گرو شناخت، عمل و انتقال معارف به نسل آینده است
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه هر فرد میتواند در محیط خانواده، مسجد، محل کار، دانشگاه، مدرسه یا جامعه سهمی در تبیین حقایق و گسترش معارف اسلامی داشته باشد، گفت: اگر هر یک از ما بتوانیم متناسب با ظرفیت خود گامی آگاهانه در مسیر دفاع از ارزشها، ترویج معارف دینی و تربیت نسل آینده برداریم، به وظیفه خود عمل کردهایم.
وی تأکید کرد: جامعهای که افراد آن خود را در برابر آرمانهای الهی مسئول بدانند، هرگز دچار رکود و فراموشی نخواهد شد و اجازه نخواهد داد یاد و راه رهبران الهی تنها به مراسم و مناسبتها محدود بماند.
حجتالاسلام قاری در پایان با تأکید بر ضرورت شناخت و تبیین اندیشههای رهبر شهید، خاطرنشان کرد: وظیفه امروز جامعه آن است که این اندیشهها را بشناسد، مطالعه کند، در زندگی فردی و اجتماعی به کار گیرد و برای انتقال این معارف به نسلهای آینده نیز برنامهریزی داشته باشد؛ چراکه استمرار این مسیر، روشنترین نشانه وفاداری به آرمانهایی است که رهبر شهید برای تحقق آنها مجاهدت کرد و سرانجام جان خود را در این راه تقدیم اسلام کرد.
نظر شما