خبرگزاری حوزه | کاظم نظری کارگردان و نویسنده تئاتر و استاد دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، با بیان اینکه شخصیت حضرت محمد رسولالله صلیالله علیه و آله و سلم یکی از جامعترین و اثرگذارترین شخصیتهای تاریخ بشر است اظهار کرد: وقتی درباره پیامبر اسلام سخن میگوییم در واقع از شخصیتی صحبت میکنیم که اندیشه و سیره او نهتنها در یک مقطع تاریخی محدود نمانده است بلکه در طول قرنها توانسته بر شکلگیری تمدن انسانی اثر بگذارد و همچنان برای انسان معاصر الهامبخش باشد. این شخصیت از نظر تاریخی و معنوی جایگاهی دارد که کمتر میتوان مشابه آن را در تاریخ بشر یافت و همین موضوع اهمیت پرداخت هنری و پژوهشی به آن را دوچندان میکند. زیرا هم در بُعد فردی و هم در بُعد اجتماعی الگوی کامل انسانیت محسوب میشود و شناخت چنین شخصیتی نیازمند نگاه عمیق و چندلایه است که بتواند ابعاد مختلف وجودی او را برای مخاطب امروز روشن کند و زمینه درک بهتر از پیام جهانی او را فراهم سازد.
وی افزود: زندگی حضرت رسول سرشار از موقعیتهای انسانی، اجتماعی و اخلاقی است که هرکدام ظرفیت تبدیل شدن به یک روایت نمایشی مستقل را دارند و این ظرفیت در کمتر شخصیت تاریخی دیده میشود. از دوران کودکی و شرایط جامعه جاهلی گرفته تا بعثت و شکلگیری جامعه اسلامی، هر مرحله از زندگی ایشان دارای لایههای دراماتیک و انسانی عمیق است. همچنین مدیریت بحرانها، جنگها و تعامل با مخالفان در این مسیر قرار میگیرد و هر یک از این مقاطع تاریخی میتواند به یک اثر هنری مستقل تبدیل شود اگر با نگاه پژوهشی و هنری دقیق مورد بررسی قرار گیرد. زیرا در دل هر رویداد، مفاهیم عمیق انسانی نهفته است که قابلیت بازآفرینی در قالب درام و روایت نمایشی را دارد و میتواند مخاطب را با لایههای پنهان تاریخ آشنا کند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: شخصیت پیامبر اسلام را نمیتوان در یک بعد خلاصه کرد زیرا ایشان مجموعهای از ویژگیهای اخلاقی، مدیریتی، معنوی و انسانی را در خود جمع کردهاند. مهربانی، عدالت، شجاعت، آیندهنگری و عقلانیت در کنار هم هویت این شخصیت را شکل دادهاند و همین چندلایگی باعث میشود که او برای هنرهای نمایشی شخصیتی استثنایی باشد. در واقع هر بعد از شخصیت او قابلیت تبدیل شدن به یک روایت مستقل را دارد و میتواند مخاطب را با ابعاد تازهای از انسان کامل آشنا کند. درک این پیچیدگی برای هنرمند بسیار مهم است تا بتواند اثری عمیق و ماندگار خلق کند و از سطحینگری در روایت چنین شخصیت بزرگی دور بماند.
نظری با تأکید بر ضرورت پژوهش در بازنمایی شخصیتهای دینی گفت: هنرمند پیش از ورود به تولید اثر درباره پیامبر باید شناخت عمیق و چندبعدی از تاریخ، جامعه و سیره ایشان داشته باشد و بدون این شناخت، اثر هنری به سمت کلیشه و سطحینگری میرود. پژوهش دقیق میان تاریخ، جامعهشناسی، روانشناسی شخصیت و مطالعات دینی ضروری است و این ترکیب علمی میتواند زمینه خلق یک اثر معتبر و ماندگار را فراهم کند. زیرا هنر بدون پشتوانه علمی دچار ضعف در روایت میشود و نمیتواند حقیقت شخصیت را به درستی منتقل کند. بنابراین پژوهش مقدمه اصلی تولید اثر هنری درباره شخصیتهای دینی است و باید جدی گرفته شود تا آثار تولیدی از عمق و اعتبار لازم برخوردار باشند.
وی تصریح کرد: یکی از مهمترین چالشها در آثار دینی، عبور از تصویر ساده و تکبعدی است زیرا شخصیت حضرت رسول دارای لایههای متعدد و پیچیده است. هنرمند باید بتواند میان این لایهها ارتباط برقرار کند تا به هسته مرکزی شخصیت برسد، هستهای که رفتارها و تصمیمهای پیامبر را معنا میکند. این هسته در واقع کلید فهم عمیق شخصیت است و به مخاطب امکان درک دقیقتری از سیره ایشان میدهد. بدون رسیدن به این هسته، اثر سطحی باقی میماند و تأثیرگذاری لازم را نخواهد داشت و نمیتواند پیام اصلی را به شکل درست منتقل کند.
این کارگردان تئاتر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیت سینما و تئاتر گفت: تجربههایی مانند فیلم «محمد رسولالله» ساخته مجید مجیدی نشان داد که میتوان بدون نمایش مستقیم شخصیت پیامبر نیز حضور و اثرگذاری ایشان را در روایت احساس کرد. این تجربه یک نقطه مهم در سینمای دینی محسوب میشود زیرا نشان داد که میتوان با زبان غیرمستقیم نیز مفاهیم عمیق را منتقل کرد. با این حال هنوز بخشهای زیادی از زندگی و اندیشه پیامبر در سینما و تئاتر مورد توجه قرار نگرفته است و ظرفیتهای بسیاری بدون استفاده باقی ماندهاند که میتوانند آثار مهمی را خلق کنند و مخاطب جهانی را تحت تأثیر قرار دهند اگر به درستی به آنها پرداخته شود.
وی افزود: ما هنوز درباره نگاه اجتماعی، فلسفه اخلاقی، شیوه مدیریت جامعه و برخورد پیامبر با مخالفان آثار کافی تولید نکردهایم در حالی که هرکدام از این موضوعات ظرفیت یک جریان مستقل هنری را دارند. این موضوعات میتوانند به تولید آثار متنوع در سینما و تئاتر منجر شوند و حتی در سطح بینالمللی نیز مورد توجه قرار گیرند زیرا مفاهیم انسانی در آنها جهانی است و محدود به یک فرهنگ خاص نمیشود. بنابراین باید نگاه تولیدی در این حوزه گسترش یابد و از ظرفیتهای موجود استفاده شود تا بتوان تصویر جامعتری از این شخصیت ارائه داد.
نظری با تأکید بر نقش هنر در انتقال مفاهیم انسانی گفت: هنر باید بتواند مفاهیمی مانند عدالت، مهربانی و صلح را بدون شعار و مستقیمگویی منتقل کند و این یکی از مهمترین کارکردهای آن است. وقتی مخاطب در قالب یک داستان نمایشی با رفتار پیامبر در موقعیتهای مختلف مواجه میشود این پیامها بسیار عمیقتر در ذهن او نقش میبندد و اثر ماندگارتری ایجاد میکند. زیرا تجربه هنری جایگزین بیان مستقیم میشود و احساس را درگیر میکند و این درگیری احساسی باعث ماندگاری پیام میشود و اثر را از سطح شعار خارج میکند و به عمق میبرد.
وی ادامه داد: حضرت رسول را باید به عنوان پیامبر رحمت و مهربانی به جهان معرفی کرد و این معرفی نباید محدود به سخنرانی یا متون باشد. بلکه باید در سینما، تئاتر، ادبیات و انیمیشن نیز بازتاب پیدا کند تا مخاطب جهانی بتواند با این شخصیت ارتباط انسانی برقرار کند. هنر بهترین ابزار برای این ارتباط است زیرا زبان مشترک میان فرهنگها ایجاد میکند و مرزهای جغرافیایی را از میان برمیدارد و پیام را جهانی میسازد. این ظرفیت میتواند تصویر واقعیتری از اسلام ارائه دهد و سوءبرداشتها را کاهش دهد.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای سیره پیامبر، ایجاد زبان مشترک انسانی است زیرا مفاهیمی مانند عدالت، اخلاق و احترام به انسان مرز جغرافیایی و دینی نمیشناسند. هنر میتواند این مفاهیم را به زبان جهانی تبدیل کند و زمینه گفتوگو میان فرهنگها را فراهم سازد. این گفتوگو میتواند به کاهش سوءتفاهمها کمک کند و تصویر واقعیتری از اسلام ارائه دهد که مبتنی بر انسانیت و اخلاق است نه تقابل و اختلاف. در نتیجه هنر نقش مهمی در همگرایی فرهنگی ایفا میکند.
وی افزود: در شرایطی که جهان امروز با بحرانهایی مانند خشونت و افراطگرایی مواجه است بازنمایی درست سیره پیامبر میتواند تصویری واقعی و انسانی از اسلام ارائه دهد. هنر در این مسیر میتواند بدون ورود به تقابلهای سیاسی عمل کند و پیام رحمت و عقلانیت را منتقل سازد. این پیام برای جهان امروز بسیار ضروری است زیرا نیاز به صلح و همزیستی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود و هنر میتواند در این مسیر نقش مهمی ایفا کند و اثرگذار باشد و نگاهها را تغییر دهد.
نظری در پایان بیان کرد: برای شکلگیری یک جریان پایدار در تولید آثار درباره پیامبر اسلام، لازم است دانشگاهها، مراکز پژوهشی، نهادهای فرهنگی و هنرمندان در کنار یکدیگر قرار بگیرند. این همکاری میتواند زمینه تولید آثار عمیق و ماندگار را فراهم کند و از پراکندگی در تولید جلوگیری نماید. تنها در این صورت است که میتوان تصویری جامع، هنری و جهانی از شخصیت حضرت رسول ارائه داد که هم وفادار به حقیقت تاریخی باشد و هم برای مخاطب امروز قابل درک و اثرگذار. این مسیر نیازمند برنامهریزی بلندمدت است و مشارکت همهجانبه نهادهای فرهنگی و علمی را میطلبد.
انتهای پیام
نظر شما